Psikiyatriste ilk görüşmede ne olur, nasıl hazırlanmalı?

• Yalnız değilsiniz: Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre 2023'te dünyada yaklaşık her yedi kişiden biri (1,2 milyar kişi) bir ruhsal bozuklukla yaşıyordu; en sık görülenler kaygı ve depresyondu.
• Çoğu kişi tedaviye ulaşamıyor: DSÖ, etkili tedaviler bulunmasına rağmen ruhsal bozukluğu olan kişilerin çoğunun etkili bakıma erişemediğini ve damgalanmanın önemli bir engel olduğunu belirtir.
• Psikiyatrist bir hekimdir: Amerikan Psikiyatri Birliği'ne (APA, Ağustos 2026) göre psikiyatrist, ruhsal sorunların hem zihinsel hem bedensel yönlerini değerlendirebilen, gerektiğinde laboratuvar tetkiki isteyebilen ve ilaç yazabilen bir uzman hekimdir.
• Değerlendirme yalnız belirti saymak değildir: NICE NG222 kılavuzu (2022), depresyon değerlendirmesinde belirtilerin şiddetinin yanında geçmiş öykünün, hastalığın süresinin ve günlük işlevselliğin de ele alınmasını ister.
• Gizlilik yasal güvence altında: Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 21. maddesi, sağlık durumuyla ilgili tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içinde yürütülmesini hasta hakkı olarak tanımlar. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu da sağlık verilerini özel nitelikli kişisel veri sayar.

APA, birinci basamak hekimlerinin çoğu zaman ilk tedaviyi verdiğini, yönlendirme yaptığını ve ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte çalıştığını belirtir. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) de nereden başlayacağını bilmeyenlerin yakınmalarını önce aile hekimiyle konuşabileceğini önerir.

NIMH'in saydığı belirtilerden biri ya da birkaçı haftalardır sürüyor ve günlük yaşamınızı zorluyorsa bir uzmanla görüşmek iyi bir adımdır:

• Geçmeyen üzüntü, kaygı ya da "boşluk" hissi
• Umutsuzluk, suçluluk, değersizlik duyguları
• Eskiden zevk aldığınız şeylere ilgi kaybı; enerji düşüklüğü
• Odaklanma, hatırlama ya da karar vermede güçlük
• Uykusuzluk, sabah erken uyanma ya da aşırı uyuma; iştah ve kilo değişikliği
• Huzursuzluk ya da tersine hareket ve konuşmada yavaşlama
• Açık bir bedensel nedeni olmayan ve tedaviye yanıt vermeyen ağrılar, sindirim sorunları
• Ölüm ya da intihar düşünceleri

DSÖ'ye göre depresyon, günlük ruh hâli dalgalanmalarından farklıdır: çökkün ruh hâli ya da ilgi kaybı en az iki hafta boyunca, günün çoğunda ve neredeyse her gün sürer. NHS de ruh sağlığınızın bedensel sağlığınız kadar önemli olduğunu ve yardım istediğinizde kimsenin zamanını boşa harcamış olmayacağınızı hatırlatır.

NICE NG222 kılavuzu, değerlendirmede ele alınması gereken konuları ayrıntılı sayar. Hekiminiz büyük olasılıkla şunları soracaktır:

• Yakınmalarınız: Ne zaman başladı, ne kadar şiddetli, ne sıklıkta oluyor?
• Geçmişiniz: Daha önce benzer dönemler, aşırı neşeli ve enerjik dönemler (bipolar bozukluğu ayırt etmek için), daha önce aldığınız tedaviler ve bunlara yanıtınız
• Bedensel sağlığınız: Süregen hastalıklar ve kullandığınız ilaçlar
• Yaşam koşullarınız: İş, borç, yalnızlık, ilişkiler, son dönemde yaşadığınız kayıp, boşanma, iş kaybı ya da travma
• Yaşam tarzınız: Uyku, beslenme, fiziksel etkinlik; alkol ve madde kullanımı
• Güçlü yanlarınız: Sizi destekleyen kişiler ve kaynaklar
• Güvenliğiniz: NICE, depresyonu olan herkese kendine zarar verme ve intihar düşüncelerinin doğrudan sorulmasını ister. Bu rutin bir sorudur; dürüst yanıt vermeniz size en uygun desteğin planlanmasını sağlar.

Bazı hekimler belirtileri ölçmek için kısa anketler kullanabilir. NICE, tedaviyi planlamak ve izlemek için geçerliliği gösterilmiş ölçeklerin kullanılmasını önerir. APA'ya göre psikiyatristler, bedensel nedenleri dışlamak için gerektiğinde kan tahlili gibi tetkikler de isteyebilir.

NIMH'in önerilerine göre şu hazırlıklar görüşmeden en iyi şekilde yararlanmanızı sağlar:

• Not alın: Görüşme süresi sınırlıdır. Konuşmak istediklerinizi ve sorularınızı önceden yazın.
• İlaç listesi hazırlayın: Reçeteli ilaçların yanında reçetesiz ilaçları, bitkisel ürünleri, vitaminleri ve takviyeleri de yazın.
• Aile öykünüzü öğrenin: Bazı ruhsal hastalıklar ailede daha sık görülür. Akrabalarınızda tanı konmuş bir hastalık olup olmadığını öğrenmeye çalışın.
• Bir yakınınızı getirebilirsiniz: Destek olur, not alır, söylenenleri hatırlamanıza yardım eder. Bazı kişiler önce hekimle yalnız görüşüp öneriler konuşulurken yakınlarını çağırmayı tercih eder.
• Açık ve ayrıntılı konuşun: Belirtilerin ne zaman başladığını, ne kadar şiddetli olduğunu ve son dönemdeki büyük stres kaynaklarını anlatın.
• Soru sormaktan çekinmeyin: Tanıyı ve önerilen tedaviyi anlamadıysanız sorun. Rahat etmediğiniz bir öneri varsa başka seçenekleri sorabilirsiniz.

İlk görüşmenin sonunda hekim size bir ön değerlendirme ve plan sunar. APA'ya göre psikiyatristler konuşma terapileri, ilaçlar ya da ikisinin birlikte kullanıldığı tedaviler uygular. Bazen önce tetkik sonuçlarını beklemek, bir psikoloğa yönlendirme ya da birkaç hafta sonra kontrol görüşmesi planlanır.

Uzun süre ilaç kullananlar, etkinliği ve yan etkileri izlemek için hekimleriyle düzenli görüşür. NIMH, herkese uyan tek bir tedavi olmadığını; size en uygun yöntemi ve rahat ettiğiniz hekimi bulmanın zaman alabileceğini vurgular. Gerekirse başka bir hekimden ikinci görüş almak da hakkınızdır.

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 21. maddesine göre şunlar hasta hakkıdır:

• Sağlık durumunuzla ilgili tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içinde yürütülmesi
• Muayenenin ve tedavinin makul bir gizlilik ortamında yapılması
• Tıbben sakınca yoksa yanınızda bir yakınınızın bulunması
• Tedavinizle doğrudan ilgisi olmayan kişilerin muayene sırasında bulunmaması
• Hastalığın niteliği gerektirmedikçe kişisel ve ailevi hayatınıza müdahale edilmemesi

6698 sayılı Kanun'un 6. maddesi sağlık verilerini özel nitelikli kişisel veri olarak tanımlar ve bu verilerin işlenmesini ancak kanunda sayılan sınırlı durumlarda mümkün kılar. Kendinize ya da başkasına yönelik ciddi ve yakın bir tehlike gibi istisnai durumların nasıl ele alınacağını hekiminize ilk görüşmede sorabilirsiniz.

• Devlet hastanelerinin ve eğitim araştırma hastanelerinin psikiyatri polikliniklerinden Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden randevu alabilirsiniz. MHRS'ye web sitesinden, mobil uygulamadan, e-Devlet girişiyle ya da ALO 182 hattından ulaşılır.
• 18 yaş altındaki çocuk ve gençler için çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniği uygun bölümdür.
• Aile hekiminiz de ilk değerlendirmeyi yapabilir ve gerekirse sizi yönlendirebilir.
• Muayene ve ilaç ücretlerine ilişkin SGK katılım payı koşulları bu yazı için doğrulanamadı; başvurduğunuz kurumdan öğrenebilirsiniz.
• Acil durumda 112 tek acil çağrı numarasıdır.

• Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa ve kendinizi güvende hissetmiyorsanız: randevu beklemeyin, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
• Bir yakınınız gerçekle bağını yitirmiş gibi görünüyorsa (var olmayan sesler duyma, çok tuhaf inançlar) ya da kendisi veya başkaları için tehlike oluşturuyorsa 112'yi arayın.
• Yeni başlanan bir tedavinin ilk haftalarında belirgin huzursuzluk, kaygı artışı ya da intihar düşünceleri ortaya çıkarsa hekiminize hemen ulaşın. NICE, tedavinin başında bu belirtilere karşı dikkatli olunmasını önerir.

• Eylül 2025: DSÖ, 2023 verileriyle dünyada 1 milyardan fazla kişinin ruhsal bozuklukla yaşadığını açıkladı ve ruh sağlığı bilgi notunu güncelledi.
• Ağustos 2026: APA, psikiyatrinin tanımı ve psikiyatristin görevlerini anlatan hasta sayfasını yeniden gözden geçirdi.
• Psikiyatrik ilk değerlendirmenin içeriğini değiştiren yeni bir uluslararası kılavuz son 24 ayda bulunamadı.