Avustralya’daki Adelaide Üniversitesi’nde yürütülen yeni bir araştırma, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) “sağlıklı yaşlanma” ölçütü olarak tanımladığı içsel kapasite (intrinsic capacity - IC) kavramının genetik temellerini inceledi. IC, bireyin fiziksel ve zihinsel özelliklerini bütünsel biçimde değerlendirerek yaşlanma sürecindeki genel işlevselliğini belirliyor. Araştırma, bu alandaki genetik faktörleri belirleyerek sağlıklı yaşlanmayı destekleyecek hedefli müdahalelerin önünü açıyor.
Araştırma ekibi, Birleşik Krallık Biyobankası (UK Biobank) ve Kanada Yaşlanma Boylamsal Çalışması (CLSA) verilerinden elde edilen 57 binden fazla kişinin genetik verisini analiz etti. Bulgular, içsel kapasitenin yaklaşık %20–25’inin genetik faktörlerle açıklanabileceğini, geri kalan kısmın ise çevresel ve yaşam tarzı etkenlerinden kaynaklandığını gösterdi.
Geniş çaplı genom analizleri sonucunda, IC ile ilişkili 10 genetik bölge (lokus) üzerinde yer alan 38 bağımsız gen varyantı tespit edildi. Bu genlerin özellikle beyin, kalp, kas ve dokularda yüksek düzeyde aktif olduğu belirlendi. Genlerin metabolizma, bağışıklık fonksiyonu, sinir dejenerasyonu ve hücresel yaşlanma gibi süreçlerde rol aldığı görüldü.
Araştırmanın başyazarı Dr. Azmeraw Amare, bu çalışmanın IC’nin genetik yapısını ilk kez detaylı biçimde ortaya koyduğunu belirtti. Araştırmanın, sağlıklı yaşlanmayı destekleyen biyolojik mekanizmaların daha iyi anlaşılmasını sağlayarak, gelecekte bireye özel tedavi veya destek yaklaşımlarının geliştirilmesine olanak tanıyabileceğini ifade etti.
IC’nin yaşlılıkta mortalite, bakım bağımlılığı ve kronik hastalıklarla güçlü bir şekilde ilişkili olduğu daha önceki araştırmalarda kanıtlanmıştı. Ancak IC, yalnızca hastalık veya yetersizlik gibi geç dönem göstergeler yerine, sağlığın bütüncül ve dinamik bir göstergesi olarak görülüyor. Bu yönüyle, yaşlanma politikalarında odak noktasını “hastalıktan”, “işlevselliğe” kaydırmayı hedefliyor.
Sonuç olarak, bu araştırma sağlıklı yaşlanmanın biyolojik temellerine ışık tutarak, yaşlanmanın sadece zamansal değil, genetik olarak da şekillenen bir süreç olduğunu ortaya koyuyor. Çalışma, gelecekte bireyselleştirilmiş sağlık stratejileri ve yaşlanma politikalarının geliştirilmesi için güçlü bir bilimsel temel sunuyor.
