Sepsis enfeksiyona karşı disregüle konak yanıtı sonucu organ disfonksiyonu. Türkiye'de yıllık 100.000+ vaka, mortalite %20-40 (septik şokta %40+). Sepsis-3 tanım (2016): Enfeksiyon (kanıtlanmış veya şüpheli) + SOFA skoru ≥2 artış. Septik şok: Sepsis + vazopressör gerekli (MAP ≥65) + serum laktat >2 mmol/L (yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen). qSOFA (ICU dışı tarama): RR ≥22, GKS <15, sistolik BP ≤100. ≥2 puan sepsis şüphesi (mortalite kaba göstergesi). Sebepler: Pnömoni (%50 — en sık), karın enfeksiyonu (apandisit, kolanjit, peritonit), üriner sepsis (özellikle yaşlı + sonda), cilt yumuşak doku, kateter ilişkili, menenjit, endokardit. Tetik organizmalar: Gram negatif (E. coli, Klebsiella, Pseudomonas), Gram pozitif (S. aureus — MRSA, Streptococcus), fungal (Candida — ICU uzun), viral (COVID, influenza). Belirti: Ateş veya hipotermi, taşikardi, taşipne, mental durum değişikliği, hipotansiyon, soğuk-soluk cilt (geç) veya sıcak kızarıklık (erken — vasodilatasyon), oliguri, asit-baz bozukluğu (metabolik asidoz + solunum kompansasyon). Tanı: Klinik + lab. Laktat >2 yüksek risk, >4 acil. CRP, prokalsitonin, lökositoz/lökopeni, kültür (kan + idrar + balgam + abse), görüntüleme (BT — kaynak). Tedavi: 1 saatlik demet (1-hour bundle — Surviving Sepsis 2021): (1) Laktat ölç (kültür sonrası tekrarla 2-4 saatte). (2) Antibiyotikten önce kan kültürü (gecikme yoksa). (3) Geniş spektrum antibiyotik 1 saatte — septik şokta, sepsis şüphesinde (yüksek riskli) 1-3 saat. (4) 30 mL/kg kristalloid
Septik Şok: 1 Saatlik Sepsis Demeti — Antibiyotik, Sıvı, Vazopressör
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Sepsis enfeksiyona karşı disregüle konak yanıtı sonucu organ disfonksiyonu . Türkiye'de yıllık 100.000+ vaka ,…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Sepsis enfeksiyona karşı disregüle konak yanıtı sonucu organ disfonksiyonu. Türkiye'de yıllık 100.000+ vaka, mortalite %20-40 (septik şokta %40+). Sepsis-3 tanım (2016): Enfeksiyon (kanıtlanmış veya şüpheli) + SOFA skoru ≥2 artış. Septik şok: Sepsis + vazopressör gerekli (MAP ≥65) + serum laktat >2 mmol/L (yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen). qSOFA (ICU dışı tarama): RR ≥22, GKS <15, sistolik BP ≤100. ≥2 puan sepsis şüphesi (mortalite kaba göstergesi). Sebepler:** Pnömoni (%50 — en sık), karın enfeksiyonu (apandisit, kolanjit, peritonit), üriner sepsis (özellikle yaşlı + sonda), cilt yumuşak doku, kateter ilişkili, menenjit, endokardit. Tetik organizmalar: Gram negatif (E. coli, Klebsiella, Pseudomonas), Gram pozitif (S. aureus — MRSA, Streptococcus), fungal (Candida — ICU uzun), viral (COVID, influenza). Belirti: Ateş veya hipotermi, taşikardi, taşipne, mental durum değişikliği, hipotansiyon, soğuk-soluk cilt (geç) veya sıcak kızarıklık (erken — vasodilatasyon), oliguri, asit-baz bozukluğu (metabolik asidoz + solunum kompansasyon). Tanı: Klinik + lab. **Laktat >2 yüksek risk, >4 acil. CRP, prokalsitonin, lökositoz/lökopeni, kültür (kan + idrar + balgam + abse), görüntüleme (BT — kaynak). Tedavi: 1 saatlik demet (1-hour bundle — Surviving Sepsis 2021): (1) Laktat ölç (kültür sonrası tekrarla 2-4 saatte). (2) Antibiyotikten önce kan kültürü (gecikme yoksa). (3) Geniş spektrum antibiyotik 1 saatte — septik şokta, sepsis şüphesinde (yüksek riskli) 1-3 saat. (4) 30 mL/kg kristalloid IV (dengeli sıvı — Ringer laktat, Plasma-Lyte > Salin) hipotansiyon veya laktat ≥4 → ilk 3 saatte. (5) Vazopressör — MAP <65 sıvıya rağmen → **norepinefrin (noradrenalin) birinci tercih**. İkinci ajan: vasopressin, epinefrin. Dobutamin (kardiyak çıktı düşük). **Steroid:** Hidrokortizon 200 mg/gün — sıvı + vazopressör yanıtsız septik şok (APROCCHSS, ADRENAL). **Glikoz kontrol:** 140-180 mg/dL. **VTE profilaksi.** **Stres ülseri profilaksi.** **PEEP — mekanik ventilasyon** ARDS gelişirse (akciğer koruyucu, 6 mL/kg). **Kaynak kontrolü:** Abse drenajı, kolesistektomi, infekte kateter çıkar, debridman. **ECMO** refrakter ARDS. **Surviving Sepsis Campaign** kılavuzları 4 yılda güncellenir. **Türkiye:** Sepsis Bildirim Sistemi (SBS) Sağlık Bakanlığı. **Önleme:** El hijyeni, aşı (pnömokok, grip, COVID, HPV), kateter bakım, antibiyotik stewardship. **Kırmızı bayrak:** qSOFA ≥2, laktat >4, hipotansiyon, mental değişim + ateş — derhal sepsis demeti başlat.
İçindekiler
- Sepsis-3 ve Septik Şok Tanım
- qSOFA ve SOFA Skorları
- Yaygın Enfeksiyon Kaynakları
- 1 Saatlik Demet (1-Hour Bundle)
- Sıvı Resüsitasyon: 30 mL/kg
- Vazopressör ve Steroid
- Kaynak Kontrolü ve Önleme
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Sepsis-3 ve Septik Şok Tanım
Sepsis-3 (2016)
- Enfeksiyon + organ disfonksiyonu
- SOFA skoru ≥2 puan artış
Septik şok
- Sepsis + MAP <65** vasopressor gerekli + **laktat >2
- Yeterli sıvı resüsitasyona rağmen
- Mortalite %40+
Eski SIRS terk edildi
- Çok spesifik değil
- Sepsis-3 SOFA tabanlı
2. qSOFA ve SOFA Skorları
qSOFA (quick — ICU dışı)
- Solunum hızı ≥22
- GKS <15 (mental değişim)
- SBP ≤100
Yorumlama
- ≥2 puan → sepsis şüphesi, ileri değerlendirme
SOFA skoru
- Respiratory (PaO2/FiO2)
- Coagulation (trombosit)
- Liver (bilirubin)
- Kardiyovasküler (MAP, vazopressör)
- CNS (GKS)
- Renal (kreatinin, idrar)
Sepsis-3 tanım
- Bazal SOFA → +2 artış
NEWS skoru (UK)
- Erken uyarı sistemi
- Alternatif tarama
3. Yaygın Enfeksiyon Kaynakları
Pnömoni (%50)
- En sık sepsis kaynağı
- Toplum (CAP) veya hastane (HAP/VAP)
Karın
- Apandisit, kolanjit, peritonit, divertikülit
- Cerrahi enfeksiyon
Üriner
- Komplikasyonlu UTI (sonda, obstrüksiyon)
- Pyelonefrit
- Yaşlı sık
Cilt yumuşak doku
- Selülit, fasiit, dekübit ülser
Kateter ilişkili
- CVC, üriner kateter
Menenjit
- Akut ateş + sertlik
Endokardit
- Kalp kapak
4. 1 Saatlik Demet (1-Hour Bundle)
Surviving Sepsis 2021
- 1 saat içinde 5 adım septik şokta
1. Laktat ölç
- ≥2: anormal
- ≥4: yüksek risk
2. Kan kültürü
- Antibiyotik öncesi (mümkünse)
- Periferik + kateter
3. Geniş spektrum antibiyotik 1 saatte
- Hospital antibiyogram baz al
- Sıklıkla beta-laktam + (vancomycin MRSA risk)
- Septik şok: 1 saat
- Sepsis şüphesi (şok yok): 1-3 saat
4. 30 mL/kg kristalloid
- Hipotansiyon veya laktat ≥4
- İlk 3 saat içinde
- Dengeli sıvı tercih (Ringer laktat, Plasma-Lyte)
5. Vazopressör
- MAP <65 sıvıya rağmen
- Norepinefrin birinci tercih
Takip
- 2-4 saatte laktat tekrarla
- MAP ≥65 hedef
5. Sıvı Resüsitasyon: 30 mL/kg
Kristalloid
- Ringer laktat veya Plasma-Lyte > %0.9 NaCl (klor yüklemesi, böbrek hasarı)
- BALANCED vs CHLORIDE — dengeli üstün
30 mL/kg
- 70 kg → 2.1 L
- İlk 3 saat içinde
Bireysel yanıt
- Pasif bacak yükseltme testi
- Stroke volume varyasyonu (ekokardiyografi)
- Aşırı sıvı → akciğer ödemi, ARDS
Albümin
- Düşük kanıt
- Kristalloid sonrası, devam etmesi gerekiyorsa
Vazopressör
- Sıvı yeter (30 mL/kg) + hâlâ MAP <65 → erken vazopressör
6. Vazopressör ve Steroid
Norepinefrin (birinci tercih)
- α1 + zayıf β1
- MAP yükseltir, kalp hızı az artar
- Periferik (kısa süre) veya santral
- 0.05-2 µg/kg/dk
Vasopressin
- 0.03 U/dk
- Norepinefrin'e ek (VAAS)
- Norepinefrin ihtiyacı azaltır
Epinefrin
- α1 + β1 + β2
- Vasopressin'e alternatif
Dobutamin
- β1 inotrop
- Kardiyak çıktı düşük
Steroid (hidrokortizon)
- 200 mg/gün IV (50 × 4)
- Sıvı + vazopressör yanıtsız septik şok
- APROCCHSS, ADRENAL pozitif çalışmalar
- Septik şok mortalite hafif azalır
Glikoz kontrol
- 140-180 mg/dL
- Sıkı (<110) avoid (NICE-SUGAR)
Veneziyel tromboembolizm profilaksi
- LMWH
Stres ülseri
- PPI (PROTON-pump inhibitor)
- Risk grup (mekanik ventilasyon, koagülopati)
ARDS gelişirse
- Akciğer koruyucu ventilasyon 6 mL/kg
- PEEP optimize
- Prone pozisyon (P/F <150)
- ECMO refrakter
7. Kaynak Kontrolü ve Önleme
Kaynak kontrolü
- Abse drenaj
- İnfekte kateter çıkarma
- Cerrahi (kolesistektomi, debridman)
- Genelde 12 saat içinde
Antibiyotik dar spektruma
- Kültür sonucu sonra
- De-eskalasyon
- Süre genelde 7-10 gün (bazı 5-7)
Prokalsitonin
- Antibiyotik kesme rehberi
- <0.5 ng/mL: enfeksiyon az
- Düşüş: tedavi yanıt
Önleme
- Aşı (pnömokok, grip, COVID, HPV)
- El hijyeni
- Kateter bakım (CLABSI, CAUTI)
- Antibiyotik stewardship
- Kronik hastalık kontrol
Türkiye SBS
- Sepsis Bildirim Sistemi
- Hastane verileri
- Sağlık Bakanlığı
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- qSOFA ≥2 → sepsis şüphesi
- Laktat >4 → yüksek mortalite
- Mental değişim + ateş
- Hipotansiyon + taşikardi
- Soğuk-soluk cilt (ileri vazokonstriksiyon)
- Oliguri
SSS
S: Antibiyotik öncesi kültür mü? A: Evet — gecikme yaratmazsa. Septik şokta 45 dk gecikme antibiyotiği bekletme.
S: 30 mL/kg sıvı yaşlıda fazla mı? A: KY, KOAH ekokardiyografi rehber. Bireyselleştir.
S: Steroid herkese? A: HAYIR — sıvı + vazopressör yanıtsız septik şok.
S: Norepinefrin periferik damardan? A: 24-48 saat kısa süre OK, sonra santral.
S: Prokalsitonin antibiyotik kararı? A: Antibiyotik başlama değil, kesme/kısaltma rehberi.
S: ECMO kim için? A: Refrakter ARDS (P/F <80) veya kardiyojenik şok kombine.
S: Sepsis önlenebilir mi? A: Aşı + el hijyeni + erken tanı kritik.
9. Doktorclub Hekim Notu
Septik şok acil tıbbın en kritik durumlarından — dakika dakika mortalite. 1 saatlik demet (Surviving Sepsis Campaign 2021): laktat → kültür → antibiyotik (1 saatte) → 30 mL/kg dengeli sıvı → norepinefrin kanıt temelli. qSOFA ICU dışı tarama, SOFA ICU yatış. Laktat >4 yüksek risk. Dengeli kristalloid (Ringer laktat) > salin. Norepinefrin birinci vazopressör, vasopressin ikinci, steroid (hidrokortizon) refrakter. Kaynak kontrolü — abse, infekte kateter, cerrahi. Prokalsitonin antibiyotik kesme rehberi. Aşı + el hijyeni + antibiyotik stewardship önleme omurgaları. Türkiye SBS (Sepsis Bildirim Sistemi) kalite iyileştirme. Doktorclub'da acil tıp, yoğun bakım, enfeksiyon hastalıkları uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- Singer M et al. Sepsis-3 — The Third International Consensus Definitions. JAMA. 2016.
- Evans L et al. Surviving Sepsis Campaign 2021 Guidelines. Crit Care Med. 2021.
- Annane D et al. APROCCHSS — Hydrocortisone + Fludrocortisone in Septic Shock. N Engl J Med. 2018.
- Rhodes A et al. Surviving Sepsis Campaign Bundle Updates (2018, 2021).
- TUTD (Türk Yoğun Bakım Derneği) — Sepsis Konsensüsü (2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Septik şok şüphesinde 112 + hastane yoğun bakım.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: