Ücretsiz kanser taramasıyla 36 bin tanı: Nereye başvurulur?

Bakanlığın yazılı açıklaması "bugüne kadar" diyor. Bakan Kemal Memişoğlu ise aynı sayılara son iki yılda ulaşıldığını ve tanıların hastalık henüz erken evredeyken konduğunu söyledi. Ama kanser türlerine ve evrelerine göre bir döküm paylaşılmadı; bu yüzden tanıların ne kadarının erken evrede konduğu rakamla bilinmiyor.

Ulusal programda üç test var:

• Meme kanseri: 40–69 yaş arası kadınlara iki yılda bir mamografi, yani memenin düşük doz ışınla çekilen röntgeni.
• Rahim ağzı kanseri: 30–65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV testi. HPV, rahim ağzı kanserinin başlıca nedeni olan virüstür.
• Kalın bağırsak kanseri: 50–70 yaş arası kadın ve erkeklere iki yılda bir gaitada gizli kan testi. Test, dışkıda gözle görülmeyen kanı arar.

"Smear testi ücretsiz mi?" diye soranlar için: Programdaki ücretsiz test klasik smear değil, HPV testidir. Örnek ise smear testindeki gibi rahim ağzından sürüntüyle alınır; bu yüzden bazı merkezler bu hizmeti "HPV-smear" diye anıyor.

Ailesinde genç yaşta kanser görülen ya da kalıtsal risk taşıyan kişiler için bu takvim yetmeyebilir. Böyle bir durumda taramaya ne zaman ve hangi testle başlanacağına hekim karar verir.

Testler aile sağlığı merkezlerinde, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) birimlerinde, Sağlıklı Hayat Merkezlerinde ve mobil tarama araçlarında ücretsiz yapılıyor. Türk Kanser Derneği, en yakın merkezi bulmak ve randevu almak için üç yol gösteriyor:

• Aile hekiminiz: En kolay başlangıç; hangi taramaya girmeniz gerektiğini de o söyler.
• MHRS: Merkezi Hekim Randevu Sistemi'nin mobil uygulaması ya da mhrs.gov.tr adresi.
• Alo 182: Telefonla randevu hattı.

İstanbul, Ankara ve İzmir gibi illerde il sağlık müdürlükleri, merkezlerin adres ve telefonlarını kendi sitelerinde yayımlıyor. İşleyiş merkezden merkeze değişiyor: Kimi randevusuz kabul ediyor, kimi telefonla gün veriyor. Bu yüzden gitmeden önce merkezi arayıp sorun.

Giderken kimliğinizi yanınıza alın; merkez, programa uygun olup olmadığınızı kimlik numaranızla sistemden kontrol eder.

Mamografide meme, iki düz plaka arasında birkaç saniye sıkıştırılarak çekilir ve bu sırada kısa süreli bir ağrı hissedilebilir. Adet görüyorsanız çekimi, memelerin daha az hassas olduğu adet sonrası günlere denk getirin.

HPV testi için kadın hastalıkları muayenesi sırasında rahim ağzından küçük bir fırçayla örnek alınır; işlem birkaç dakika sürer. Gaitada gizli kan testinde size bir kit verilir ve nasıl kullanılacağı anlatılır. Dışkıdan küçük bir örneği evde alır, kitin içindeki test kasetini üç gün içinde kiti aldığınız merkeze geri götürürsünüz.

Bakanlık Ağustos 2025'te, taramaya uygun milyonlarca kişiye kısa mesajla davet göndermeye başladı. Duyuruya göre bu mesajlarda tarama türü, başvuru yolu ve en yakın sağlık kuruluşu yer alıyor.

Tarama tamamen ücretsiz olduğu için sizden ödeme, kart bilgisi ya da şifre isteyen bir mesaj Bakanlıktan gelmez. Şüphelendiğiniz mesajdaki bağlantıya tıklamayın; aile hekiminizi arayarak ya da MHRS'ye kendiniz girerek kontrol edin.

Hayır. Pozitif bir tarama sonucu yalnızca daha ayrıntılı inceleme gerektiğini gösterir. KETEM'ler, riskli bulunan kişiyi ileri tetkik için hastaneye yönlendirmek ve sonrasını izlemekle görevlidir.

Gaitada gizli kan testi pozitif çıkan kişiye genellikle kolonoskopi önerilir. HPV testi pozitifse rahim ağzı daha ayrıntılı incelenir; şüpheli bir mamografi de ek görüntüleme ya da biyopsiyle netleşir. Hiçbir tarama kusursuz değildir, bu yüzden negatif sonuçtan sonra yeni bir belirti fark ederseniz sıradaki taramayı beklemeyin.

Aile hekiminizi aradığınızda şunları öğrenmeye çalışın:

• Yaşıma göre hangi taramalara girmem gerekiyor?
• Son taramam ne zamandı, bir sonraki ne zaman?
• Ailemdeki kanser öyküsü taramaya daha erken başlamamı gerektirir mi?
• Sonucum pozitif çıkarsa beni hangi hastaneye yönlendireceksiniz?