30 Saniyede Özet
Zehirlenme; ilaç, kimyasal, gıda ya da gazla olabilir. Hızlı ve doğru davranmak sonucu değiştirir. En önemli kural, kişiyi kusturmaya çalışmamaktır. Kaynağı uzaklaştırın, kişiyi güvene alın ve hemen yardım isteyin. Türkiye'de Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne 114'ten, acil durumda 112'ye ulaşabilirsiniz. Zehir maddesinin kutusunu yanınızda bulundurun.
Acil: Bilinç kaybı, nöbet, nefes güçlüğü ya da morarma varsa hemen 112'yi arayın. Bilgi için 114 (Zehir Danışma) hattını kullanın.
İlk Ne Yapmalısınız?
Panik yapmadan hızlı hareket edin. İlk adımlar durumu kontrol altına alır:
- Kişiyi zehir kaynağından uzaklaştırın
- Ağzında kalan maddeyi nazikçe temizleyin
- Bilinci ve solunumu kontrol edin
- Ürünün kutusunu ya da ambalajını bulun
- 114 Zehir Danışma ya da 112'yi arayın
Telefonda maddeyi, miktarı ve zamanı söyleyin. Bu bilgiler tedaviyi hızlandırır.
Zehir Türüne Göre İlk Adımlar
Zehrin cinsi yapılacakları değiştirir. Genel yaklaşımlar şunlardır:
- Ağızdan alınan ilaç/kimyasal: Kusturmayın. Su ya da süt vermeyi kendiliğinizden denemeyin, danışın.
- Cilde temas: Bölgeyi bol suyla en az 15-20 dakika yıkayın. Bulaşmış kıyafeti çıkarın.
- Göze temas: Gözü ılık suyla uzun süre, aralıksız yıkayın.
- Gaz zehirlenmesi: Kişiyi hemen temiz havaya çıkarın. Ortamı havalandırın.
Kesin talimat için mutlaka Zehir Danışma hattını arayın.
Asla Yapılmaması Gerekenler
Bazı yanlış müdahaleler zararı artırır. Şunlardan kaçının:
- Bilinci kapalı kişiye ağızdan bir şey vermeyin
- Kişiyi zorla kusturmaya çalışmayın
- Yakıcı madde alındıysa su ya da süt zorlamayın
- Ne olduğunu bilmeden ilaç ya da karışım vermeyin
- Zaman kaybederek "geçer mi" diye beklemeyin
Kusturma, bazı maddelerde yemek borusunu ikinci kez yakabilir. Bu yüzden tehlikelidir.
Karbonmonoksit Tehlikesi
Kokusuz karbonmonoksit gazı sinsi bir zehirdir. Soba, şofben ve bacadan sızabilir. Baş ağrısı, bulantı ve uyku hâli tipiktir.
Aynı evde birden çok kişi aynı anda halsizleşirse şüphelenin. Herkesi hemen dışarı çıkarın ve 112'yi arayın. Evinize karbonmonoksit dedektörü takmak hayat kurtarır.
Zehirlenmeyi Önleme
Küçük önlemler büyük kazalara engel olur. Şunlara dikkat edin:
- İlaç ve kimyasalları çocukların ulaşamayacağı yerde tutun
- Temizlik ürünlerini gıda kaplarına koymayın
- İlaçları orijinal kutusunda saklayın
- Soba ve şofben bakımını düzenli yaptırın
- Son kullanma tarihi geçmiş gıdalardan uzak durun
Sık Sorulan Sorular
Zehirlenen kişiyi kusturmalı mıyım? Hayır. Kusturmak artık önerilmez ve bazı durumlarda tehlikelidir. Önce Zehir Danışma hattını arayın.
Süt her zehri keser mi? Bu bir yanlış inançtır. Süt her maddeyi etkisizleştirmez, bazı durumlarda zararlı olabilir.
Belirti yoksa yine de aramalı mıyım? Evet. Bazı zehirlerin etkisi gecikir. Şüphede kalırsanız 114'ü arayarak danışın.
Sonuç
Zehirlenmede en değerli araç bilgi ve hızdır. Kişiyi güvene alın, kaynağı uzaklaştırın ve hemen yardım isteyin. Kusturmaya çalışmayın; doğru talimatı 114 Zehir Danışma hattından ve 112'den alın.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Zehirlenmede hızlı ve doğru davranmak hayat kurtarır. Kimyasal, ilaç ve gıda zehirlenmesinde ne yapılır, ne yapılmaz? Bu rehberde açıklıyoruz.