Sahte Ürün ve Merdiven Altı Uygulamalar: Riskler, Uyarı İşaretleri ve Ne Yapmalı?

“Merdiven altı” uygulama ne demek?

Bu yazıda “merdiven altı” ifadesiyle; sağlık kuruluşu olmayan yerlerde, hekim olmayan kişiler tarafından ya da kaynağı belirsiz ürünlerle yapılan medikal estetik uygulamaları kastediyoruz. Ev ziyaretleri, kuaför veya güzellik salonlarında yapılan enjeksiyonlar, otel odalarında düzenlenen “grup” uygulamaları ve yalnız sosyal medya üzerinden ulaşılan kişilerin yaptığı işlemler bu kapsamdadır.

Botulinum toksin ve hyaluronik asit dolgu gibi enjeksiyonlar basit görünse de tıbbi işlemlerdir. Yüz anatomisini bilmeyi, doğru ürünü ve dozu seçmeyi, steril koşulları ve olası bir komplikasyona hemen müdahale edebilmeyi gerektirir.

Sahte veya ruhsatsız ürün neden tehlikeli?

Ruhsatlı bir ürün, içeriği, saflığı ve dozu denetlenmiş bir üründür. Sahte, kaçak veya ruhsatsız bir üründe ise kutunun içinde ne olduğu, ne kadar etken madde bulunduğu ve steril olup olmadığı bilinemez.

• Doz belirsizdir: Botulinum toksin içeren sahte bir üründe beklenenden çok daha yüksek miktar bulunabilir ve etki enjeksiyon bölgesinin dışına yayılabilir.
• İçerik belirsizdir: Dolgu olarak satılan bir ürün, vücutta çözünmeyen veya ciddi reaksiyonlara yol açabilen maddeler içerebilir.
• Sterilite belirsizdir: Kontamine bir ürün veya uygun olmayan koşullar enfeksiyona yol açabilir.
• Sorun olduğunda ne uygulandığı bilinmediği için tedavi gecikebilir.

Dünyada bildirilen sorunlar

Bu riskler yalnız teorik değildir. 2024 yılında ABD'de sağlık otoriteleri, birden fazla eyalette sahte botulinum toksin ürünlerinin dolaşımda olduğu konusunda uyarı yayımladı. Bu uyarılara göre, çoğu ev gibi sağlık kuruluşu dışındaki ortamlarda ve yetkisiz kişilerce yapılan enjeksiyonlardan sonra bazı kişilerde göz kapağı düşmesi, çift veya bulanık görme, ağız kuruluğu, yutma güçlüğü, nefes darlığı ve kas güçsüzlüğü gibi botulizm benzeri belirtiler görüldü. Bu kişilerin bir kısmı hastanede, bazıları yoğun bakımda tedavi gördü.

Diğer ülkelerden de sağlık kuruluşu dışında yapılan enjeksiyonlarla ilişkili benzer vaka serileri bildirilmiştir. Ortak nokta; ürünün kaynağının belirsiz olması, uygulamanın sağlık kuruluşu dışında yapılması ve uygulayıcının hekim olmamasıdır.

Ruhsatlı ürünler, hekim tarafından ve uygun dozlarda uygulandığında genellikle güvenli kabul edilir. Sorun, etken maddenin kendisinden çok ürünün kaynağından, dozdan ve uygulama koşullarından kaynaklanır.

Uyarı işaretleri: ne zaman durmalısınız?

Aşağıdaki işaretlerden biri bile varsa, işlemi yaptırmadan önce durup yeniden düşünmeniz önerilir:

• Fiyat, piyasadaki genel düzeyin çok altında; “bugüne özel”, “son iki kişi” gibi acele ettiren teklifler var.
• Uygulama ev, kuaför, güzellik salonu, otel odası gibi sağlık kuruluşu olmayan bir yerde yapılacak ya da size “eve gelinecek”.
• Uygulayıcının hekim olup olmadığı belli değil; yalnız “sertifikalı”, “eğitimli uygulayıcı” veya “uzman” gibi ifadeler kullanılıyor.
• Ürünün kutusu size gösterilmiyor, ürün önceden şırıngaya çekilmiş olarak geliyor ya da hangi ürün olduğu söylenmiyor.
• Kutu veya etiket tamamen yabancı dilde, Türkçe bilgi yok; ambalajda yazım hataları veya alışılmadık bir görünüm var.
• Muayene yapılmıyor, sağlık geçmişiniz sorulmuyor, onam formu verilmiyor.
• Ürün size “kendiniz uygulamanız için” internetten veya sosyal medyadan satılıyor.
• Sorun olursa kime ve nasıl ulaşacağınız belirsiz.

İşlemden önce sorabilecekleriniz

Güvenilir bir hekim bu soruları rahatlıkla yanıtlar ve sormanızdan rahatsız olmaz. Hekim ve klinik seçimine dair ayrıntılı bir liste için Klinik Seçerken Kontrol Listesi yazımıza da bakabilirsiniz.

• İşlemi kim yapacak? Hekim mi, hangi alanda eğitimli?
• Uygulama hangi sağlık kuruluşunda yapılacak?
• Kullanılacak ürünün etken maddesi nedir? Kutusunu ve etiketini görebilir miyim?
• Ürün ruhsatlı mı ve yetkili kanallardan mı temin edildi?
• Bir komplikasyon olursa burada müdahale edilebilir mi?
• Sorun olursa mesai dışında size nasıl ulaşabilirim?

Böyle bir uygulama yaptırdıysanız ne yapmalısınız?

Geçmişte kaynağı belirsiz bir ürünle veya sağlık kuruluşu dışında bir uygulama yaptırdıysanız ve şu an bir şikâyetiniz yoksa panik yapmanıza gerek yoktur. Ancak sonraki günlerde ve haftalarda kendinizi izlemeniz ve yeni bir belirti olursa gecikmeden bir hekime başvurmanız önemlidir.

Botulinum toksin ile ilişkili ciddi yan etkiler genellikle uygulamadan sonraki günler içinde ortaya çıkar, ancak daha geç de başlayabilir. Dolgularla ilişkili enfeksiyon veya iltihabi reaksiyonlar ise haftalar, hatta aylar sonra görülebilir.

1. Belirtileriniz acilse 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
2. Sağlık ekibine hangi işlemi, ne zaman, nerede yaptırdığınızı ve size ne söylendiğini anlatın.
3. Elinizde ürünün kutusu, etiketi, fotoğrafı veya ödeme ve mesajlaşma kayıtları varsa bunları saklayın ve gösterin.
4. Acil olmayan ama sizi endişelendiren belirtiler için gecikmeden bir hekime muayene olun.

Kaynağı belirsiz bir uygulama yaptırmış olmanız, yardım istemenize engel değildir. Sağlık ekibi sizi yargılamak için değil, doğru tedaviyi hızla başlatmak için soru sorar. Ne olduğunu açıkça anlatmanız, tedavinin gecikmemesi için önemlidir.

Son söz

Medikal estetikte en önemli güvence; doğru kişinin, doğru yerde, kaynağı belli bir ürünle uygulama yapmasıdır. Ucuz veya pratik görünen bir teklif, sonradan çok daha büyük bir sağlık sorununa dönüşebilir. Emin olmadığınızda sormak ve gerekirse vazgeçmek her zaman hakkınızdır.