İlaç Kullananlarda ve Kronik Hastalıkta Medikal Estetik: Nelere Dikkat Edilmeli, Hekime Ne Sorulmalı?

İlaç veya kronik hastalık estetik işleme engel mi?

Çoğu durumda hayır. Ancak aynı işlem, farklı kişilerde farklı riskler taşır. Kan sulandırıcı kullanan birinde morarma olasılığı artar; kan şekeri kontrolsüz olan birinde enfeksiyon ve yara iyileşmesi sorunları daha çok önem kazanır; keloid eğilimi olan birinde cildi yaralayan işlemler iz bırakabilir. Hekimin görevi bu riskleri tartmak, gerekirse işlemi değiştirmek, ertelemek veya yapmamayı önermektir.

Bu konularda kanıtın büyük bölümü uzman uzlaşı raporlarına, derlemelere ve klinik deneyime dayanır; pek çok soru için herkese uyan tek bir kural yoktur. Aşağıdaki bilgiler bu nedenle genel bir çerçevedir ve muayenenin yerini tutmaz. İşlem öncesinde hekime verilecek bilgilerin tam listesi için “Medikal Estetik İşlem Öncesi Hazırlık: Hekime Söylenecekler, Zamanlama ve İşlem Günü” yazımıza bakabilirsiniz.

Özet tablo: durum, dikkat edilecekler ve hekime sorulacaklar

Kan sulandırıcı kullanıyorsam ne değişir?

Kan sulandırıcılar iki ana gruptur: pıhtılaşma sistemini etkileyen antikoagülanlar (örneğin varfarin, rivaroksaban, apiksaban, dabigatran) ve kan pulcuklarını etkileyen antiagreganlar (örneğin asetilsalisilik asit, klopidogrel). Bu ilaçlar çoğunlukla inme, kalp krizi veya damar tıkanıklığı gibi ciddi olayları önlemek için verilir.

Deri cerrahisine ilişkin güncel bir derleme, bu ilaçların işlem döneminde nasıl yönetileceğine dair üzerinde uzlaşılmış bir kılavuzun bulunmadığını, uygulamanın hekime göre değiştiğini; ilacın kesilmesinin ise inme, kalp krizi ve damar tıkanıklığı gibi olayların riskini artırdığını vurgular. Botulinum toksin ve hyaluronik asit dolgu için hazırlanan bir uzlaşı raporu da reçeteli kan sulandırıcı kullananlara işlem yapılabileceğini ve yarar-zarar dengesinin bu ilaçların kesilmesinden yana olmadığını belirtir.

• Beklenen başlıca fark daha fazla ve daha uzun süren morarmadır; bunu önceden bilmek ve işlemi buna göre planlamak yeterli olabilir.
• Hekiminiz daha az travmatik bir teknik seçebilir, işlemi seanslara bölebilir veya bazı bölgelerde işlemi önermeyebilir.
• İlaçta herhangi bir değişiklik gerekiyorsa bu kararı ilacı yazan kardiyoloji, nöroloji, hematoloji veya iç hastalıkları hekimi verir.
• Reçetesiz aldığınız ağrı kesiciler ile balık yağı, E vitamini, sarımsak, zencefil, ginkgo gibi takviyeler de pıhtılaşmayı etkileyebilir; bunları da söyleyin.

Morarmanın seyri ve ne zaman endişelenmek gerektiği konusunda “Morarma ve Şişlik: Estetik İşlem Sonrası Ne Kadar Sürer, Nasıl Azalır, Ne Zaman Endişelenmeli?” yazımızı okuyabilirsiniz.

İzotretinoin kullanırken veya bıraktıktan sonra işlem yaptırılabilir mi?

Uzun yıllar boyunca, ağızdan izotretinoin kullananlarda ve ilacı bıraktıktan sonraki 6–12 ay içinde lazer, peeling ve benzeri işlemlerin kötü yara iyileşmesine ve iz oluşumuna yol açabileceği öğretilmiştir. Bu yaklaşımın 1980'lerde yayımlanan az sayıda küçük olgu serisine dayandığı sonradan ortaya konmuştur.

2017'de yayımlanan iki ayrı uzlaşı çalışması (biri JAMA Dermatology dergisinde yayımlanan sistematik derleme, diğeri Amerikan Dermatolojik Cerrahi Derneği'nin görev grubu raporu) mevcut yayınları yeniden değerlendirmiştir. Ortak sonuç şudur: izotretinoin kullanan veya yakın zamanda bırakmış kişilerde yüzeyel kimyasal peeling, lazer epilasyon, damar lazerleri ile ablatif olmayan ve fraksiyonel lazerler gibi işlemleri ertelemeyi haklı çıkaracak yeterli kanıt bulunmamıştır. Buna karşılık mekanik dermabrazyon ve tüm yüze uygulanan tam ablatif lazer gibi derin ve yoğun işlemler bu dönemde önerilmemiştir.

• Bu raporlar 'her işlem güvenlidir' demez; kararın işlemin türüne ve derinliğine göre ayrı ayrı verilmesi gerektiğini söyler.
• İlacın kullanma talimatında bekleme önerisi yer almayı sürdürmektedir ve pek çok hekim, özellikle derin işlemlerde beklemeyi tercih eder. İki yaklaşım da hekimle konuşularak değerlendirilebilir.
• İzotretinoin cildi kurutur ve hassaslaştırır; bu nedenle ağda gibi basit uygulamalarda bile tahriş olabilir. Kullandığınızı her işlemden önce söyleyin.
• İzotretinoini estetik işlem yaptırmak için kendi kararınızla bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin.

Akne izlerinin tedavi seçenekleri için “Akne (Sivilce) İzleri: Türleri, Tedavi Seçenekleri ve Gerçekçi Beklentiler” yazımıza bakabilirsiniz.

Bağışıklık baskılayıcı ilaç, diyabet ve otoimmün hastalık

Dolgu uygulamalarına ilişkin uzlaşı raporu, enfeksiyon riskini değerlendirirken bağışıklığın baskılanmış olmasını, kontrolsüz tip 2 diyabeti, süreğen veya tekrarlayan cilt hastalıklarını ve daha önce yaşanmış dolgu sorunlarını sorgulanması gereken durumlar arasında sayar. Bu durumlar işlemi kendiliğinden yasaklamaz; ancak hekimin işlemi seçerken, hazırlarken ve sizi izlerken daha dikkatli davranmasını gerektirir.

Otoimmün hastalıklarda aynı rapor, hastalığı kontrol altında olan kişilerde dolgunun mutlak bir engel olmadığını ve her hastanın ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Dolgu sonrası geç dönemde ortaya çıkan reaksiyonları inceleyen bir başka uzlaşı raporu ise aktif otoimmün hastalığı ve yakın zamanlı diş tedavisini hastaya bağlı olası risk etkenleri arasında sayar. Bu alandaki araştırmalar sınırlıdır; bu nedenle hastalığın alevli döneminde işlemin ertelenmesi yaygın bir yaklaşımdır.

• Hastalığınızın adını, şu andaki durumunu ve kullandığınız tüm ilaçları (biyolojik ilaçlar ve kortizon dahil) söyleyin.
• Sizi izleyen romatoloji, endokrinoloji, nefroloji veya onkoloji hekiminin görüşünün alınmasını isteyebilirsiniz.
• Diyabetiniz varsa son dönemdeki kan şekeri kontrolünüzü paylaşın; kontrol iyi değilse işlemin ertelenmesi önerilebilir.
• İşlemden sonra kızarıklık, sıcaklık, akıntı, ateş veya haftalar sonra ortaya çıkan sert şişlikler olursa beklemeden hekiminize başvurun. Ayrıntılar için “Estetik İşlem Sonrası Enfeksiyon: Belirtiler, Uçuk Alevlenmesi, Geç Enfeksiyon ve Ne Yapılmalı?” yazımıza bakın.
• Sinir-kas kavşağını etkileyen hastalıklar (örneğin miyastenia gravis) botulinum toksin açısından ayrıca önemlidir; bu tanınız varsa mutlaka belirtin.

Keloid veya kabarık yara izi eğilimi

Keloid, yaranın sınırlarını aşarak büyüyen kabarık yara izidir ve cildi yaralayan her türlü girişimden sonra gelişebilir. Amerikan Dermatoloji Akademisi, keloid eğilimi olan kişilere kozmetik işlem veya ameliyat öncesinde bunu hekime söylemelerini; işlem yine de isteniyorsa önce küçük bir deneme alanıyla başlanmasını ve o bölgede kalınlaşma olup olmadığının izlenmesini önerir. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi de aşırı iz oluşturma eğilimi olan kişilerde dolguların güvenliliğinin bilinmediğini belirtir.

Pratikte bu, işlemlerin tümünden uzak durmak anlamına gelmez. Cildi yaralamayan veya çok az yaralayan işlemler ile ablatif lazer, orta ve derin peeling, iple askı gibi daha çok doku hasarı oluşturan işlemler aynı riski taşımaz. Hangi işlemin sizin için uygun olduğuna, önceki izlerinizi ve aile öykünüzü değerlendiren hekim karar verir.

Tekrarlayan uçuk öyküsü

Uçuk virüsü vücutta sessiz kalır ve deri travması, güneş, ateş veya stres gibi etkenlerle yeniden etkinleşebilir. Estetik işlemlerden sonra uçuk alevlenmesinin seyrek olduğu kabul edilir, ancak sıklığına ilişkin güvenilir veri yoktur. Alevlenme kendiliğinden iyileşse de ağrılı olabilir; lazer veya peeling ile soyulmuş bir ciltte yayılırsa iz bırakabilir.

• Dudak ve ağız çevresi enjeksiyonları, ablatif lazerler ve orta-derin peelingler uçuk açısından daha çok önem taşır.
• Hekiminiz öykünüze ve işleme göre koruyucu bir antiviral tedavi planlayabilir. Bu ilaçlar reçeteyle ve hekimin belirlediği biçimde kullanılır; evde kalan ilacı kendi başınıza kullanmayın.
• İşlem günü karıncalanma, yanma veya kabarcık gibi uçuk belirtileri varsa işlem genellikle ertelenir.

Lazer ve peelinge özgü bilgiler için “Fraksiyonel Lazer: Akne İzi, Kırışıklık ve Cilt Dokusu İçin Ne Kadar Uygun?” ve “Kimyasal Peeling: Nedir, Kimlere Uygun, İyileşme Süreci Nasıl?” yazılarımıza bakabilirsiniz.

Karar nasıl verilir?

İyi bir değerlendirmede hekim önce işlemin size sağlayacağı yararı, sonra sizin durumunuza özgü riskleri tartar. Sonuç her zaman 'yapılır' olmayabilir: işlemin ertelenmesi, daha hafif bir seçeneğe geçilmesi, seans sayısının artırılması veya işlemin önerilmemesi de doğru kararlardır. İlacınızı yazan hekimden görüş istenmesi bir gecikme değil, güvenlik adımıdır.

Gebelik ve emzirme dönemi ayrı bir konudur; bunu “Gebelik ve Emzirmede Medikal Estetik: Hangi İşlemler Ertelenmeli, Neler Hekimle Konuşulmalı?” yazımızda ele alıyoruz. Hastalık ve ilaç öykünüzü ayrıntılı sorgulamayan, muayene etmeden işlem öneren yerlere karşı dikkatli olun; bu konuda “Medikal Estetik İçin Klinik ve Hekim Seçerken 10 Maddelik Güvenlik Kontrol Listesi” yazımızdan yararlanabilirsiniz.