Yutma güçlüğünde (disfaji) beslenme: kıvam, oturuş ve boğulma riski

Temel ilkeler

• Belirtileri tanıyın: yerken ya da içerken öksürme veya boğulur gibi olma, yiyeceğin geri, bazen burundan gelmesi, boğazda ya da göğüste takılma hissi, yemekten sonra ıslak ve gurultulu ses, salya akması ve çiğneme güçlüğü.
• Değerlendirilin: Bu belirtilerden biri varsa hekiminize başvurun. Hekiminiz sizi konuşma-dil terapistine ya da diyetisyene yönlendirebilir.
• Kıvam kararı ekibindir: Kıvam ve seviye kararını konuşma-dil terapistiniz ya da tedavi ekibiniz verir. Size önerilenden daha ince ya da daha koyu bir kıvam güvenli olmayabilir.
• Yeterli beslenme ve sıvı: Kıvamı değiştirilmiş yemekler de yeterli protein, enerji ve sıvı sağlamalıdır. Kilo kaybı ya da iştahsızlık varsa diyetisyene yönlendirilmeyi isteyin.
• Ağız bakımı: Yemekten sonra ağızda yiyecek kalmamalıdır. Protezin iyi oturması önemlidir.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

IDDSI nedir?

Uluslararası Disfaji Diyeti Standardizasyon Girişimi (IDDSI), yiyecek ve içecek kıvamları için ortak bir dil geliştirmiştir. Çerçevede 0’dan 7’ye sekiz seviye vardır. İçecekler 0–4, yiyecekler 3–7 arasında tanımlanır:

• İçecekler: 0 İnce, 1 Çok hafif kıvamlı, 2 Hafif kıvamlı, 3 Orta kıvamlı, 4 Çok koyu kıvamlı
• Yiyecekler: 3 Akışkanlaştırılmış, 4 Püre, 5 İnce kıyılmış ve nemli, 6 Yumuşak ve ısırık boyutunda, 7 Kolay çiğnenebilir ve Normal

Bir yiyeceğin hangi seviyeye uyduğu, IDDSI’nin akış, çatal ve kaşık testleriyle anlaşılır. Göz kararı yetmez.

Türk mutfağında uyarlama:

• Ekibiniz püre ya da yumuşak kıvam önerdiyse; topaksız mercimek ya da ezogelin çorbası, iyi pişmiş sebze püresi, yoğurt, sütlaç ve muhallebi gibi pürüzsüz tatlılar, sosla nemlendirilmiş ince kıyılmış et ve sebze yemekleri uyarlanabilir.
• Yemeğin sizin seviyenize gerçekten uyup uymadığını ekibinize gösterin.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

Boğulma riski taşıyan dokular ve ekibiniz uygun bulursa yerine düşünülebilecekler:

• Kuruyemiş, leblebi, sert ve kızarmış ekmek yerine: ekibinizin önerdiği kıvamda püre ya da yumuşak yiyecekler.
• Çiğ elma ve çiğ havuç yerine: iyi pişirilip ezilmiş elma ya da havuç.
• Lifli, sert et yerine: sosla nemlendirilmiş ince kıyılmış et.
• Üzüm ve sosis gibi yuvarlak, uzun besinler yerine: ezilmiş, kabuksuz meyve.
• Tel tel taze fasulye, marul ve ince salatalık dilimleri yerine: iyi pişmiş, ezilmiş kabak ya da patates.
• Parçalı çorba ve sütlü kahvaltılık gevrek gibi sıvıyla katının karıştığı yiyecekler yerine: tek kıvamlı, pürüzsüz çorba.
• Lokum, şekerleme ve iri peynir parçası gibi yapışkan yiyecekler yerine: muhallebi ya da sütlaç.
• Kuru kurabiye, bisküvi ve kek yerine: pürüzsüz bir tatlı.
• Tavuk kemiği ve balık kılçığına dikkat; karpuz gibi sulu meyveler de risklidir.

Özel durumlar

Yemekte oturuş ve tempo:

• Yerken ve içerken olabildiğince dik oturun. Başınızı geriye atmayın.
• Yavaş yiyin; her seferinde bir lokma alın ve bir sonrakine geçmeden önce yuttuğunuzdan emin olun.
• İçeceği küçük yudumlarla için. Aynı lokmada yiyecek ve içeceği karıştırmayın.
• Yerken konuşmayın; dikkatinizi yemeğe verin.
• Yemekten sonra en az yarım saat dik oturun.
• Konuşma-dil terapistiniz size özel bir yutma tekniği öğrettiyse ona uyun.

Koyulaştırılmış içecekler:

• Koyulaştırılmış içecekler daha yavaş akar; bu da kaslara nefes borusunun girişini kapatmak için zaman tanır.
• Kıvam arttırıcıyı ekibinizin söylediği seviyeye göre hazırlayın. Kıvamı kendiliğinizden değiştirmeyin.

Tablet ve kapsül yutmak:

• Tabletleri yutmakta zorlanıyorsanız hekiminize ya da eczacınıza söyleyin. İlacınızın sıvı biçimi olabilir ya da uygun bir yöntem önerilebilir.
• Her tablet ezilemez, her kapsül açılamaz. Uzatılmış salımlı ilaçların çoğu ezilmemelidir. Uygun olmayan ilacı ezmek etkisiz kalmaya ya da zehirlenmeye yol açabilir; önce eczacınıza sorun.
• Kıvamı değiştirilmiş besin alanlarda ezilmiş ilaç bir kaşık yumuşak yiyecek ya da koyulaştırılmış sıvıyla verilebilir; bu yöntemin ilacınıza uygun olup olmadığını ekibiniz söyler.
• İlacınızı kendiliğinizden bırakmayın.

Bağlantılı sayfalar