Podrobione produkty i zabiegi w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach: ryzyka, sygnały ostrzegawcze i co robić

Co oznacza zabieg w nielegalnym, niekontrolowanym miejscu?

W tym artykule, mówiąc o zabiegach w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach, mamy na myśli zabiegi medycyny estetycznej wykonywane w miejscach, które nie są placówkami ochrony zdrowia, przez osoby niebędące lekarzami lub produktami niewiadomego pochodzenia. Należą do nich wizyty domowe, iniekcje wykonywane u fryzjera lub w salonie kosmetycznym, „grupowe” zabiegi organizowane w pokojach hotelowych oraz zabiegi wykonywane przez osoby, z którymi kontakt możliwy jest wyłącznie przez media społecznościowe.

Choć iniekcje, takie jak toksyna botulinowa czy wypełniacz z kwasem hialuronowym, mogą wydawać się proste, są to zabiegi medyczne. Wymagają znajomości anatomii twarzy, doboru właściwego produktu i dawki, warunków sterylnych oraz umiejętności natychmiastowego postępowania w razie ewentualnego powikłania.

Dlaczego podrobiony lub niedopuszczony do obrotu produkt jest niebezpieczny?

Produkt dopuszczony do obrotu to produkt, którego skład, czystość i dawka zostały skontrolowane. W przypadku produktu podrobionego, przemyconego lub niedopuszczonego do obrotu nie wiadomo natomiast, co znajduje się w opakowaniu, ile zawiera substancji czynnej ani czy jest sterylny.

• Dawka jest nieznana: podrobiony produkt zawierający toksynę botulinową może zawierać znacznie większą ilość niż oczekiwana, a działanie może rozprzestrzenić się poza okolicę wstrzyknięcia.
• Skład jest nieznany: produkt sprzedawany jako wypełniacz może zawierać substancje, które nie rozpuszczają się w organizmie lub mogą wywoływać poważne reakcje.
• Sterylność jest nieznana: skażony produkt lub nieodpowiednie warunki mogą prowadzić do zakażenia.
• W razie problemu leczenie może się opóźnić, ponieważ nie wiadomo, co zostało podane.

Problemy zgłaszane na świecie

Te ryzyka nie są wyłącznie teoretyczne. W 2024 roku organy ochrony zdrowia w USA wydały ostrzeżenie, że w kilku stanach w obrocie znajdowały się podrobione produkty z toksyną botulinową. Według tych ostrzeżeń po iniekcjach wykonywanych przez nieuprawnione osoby, w większości poza placówkami ochrony zdrowia, np. w domach, u części osób wystąpiły objawy przypominające zatrucie jadem kiełbasianym (botulizm), takie jak opadnięcie powiek, podwójne lub nieostre widzenie, suchość w ustach, trudności w połykaniu, duszność i osłabienie mięśni. Część tych osób była leczona w szpitalu, a niektóre na oddziale intensywnej terapii.

Podobne serie przypadków związanych z iniekcjami wykonywanymi poza placówkami ochrony zdrowia opisano również w innych krajach. Wspólne było to, że pochodzenie produktu było nieznane, zabieg wykonano poza placówką ochrony zdrowia, a osoba wykonująca zabieg nie była lekarzem.

Produkty dopuszczone do obrotu są ogólnie uznawane za bezpieczne, gdy podaje je lekarz w odpowiednich dawkach. Problem wynika nie tyle z samej substancji czynnej, ile z pochodzenia produktu, dawki i warunków wykonania zabiegu.

Sygnały ostrzegawcze: kiedy należy się zatrzymać?

Jeśli występuje choćby jeden z poniższych sygnałów, zaleca się zatrzymać i ponownie przemyśleć decyzję przed poddaniem się zabiegowi:

• Cena jest znacznie niższa od ogólnego poziomu rynkowego; pojawiają się oferty ponaglające, takie jak „tylko dziś” czy „ostatnie dwa miejsca”.
• Zabieg ma się odbyć w miejscu, które nie jest placówką ochrony zdrowia, np. w domu, u fryzjera, w salonie kosmetycznym lub w pokoju hotelowym, albo pojawia się zapowiedź, że ktoś „przyjedzie do domu”.
• Nie wiadomo, czy osoba wykonująca zabieg jest lekarzem; używa się jedynie określeń takich jak „certyfikowany”, „przeszkolona osoba wykonująca zabiegi” czy „ekspert”.
• Opakowanie produktu nie zostaje pokazane, produkt przychodzi już nabrany do strzykawki lub nie zostaje podana jego nazwa.
• Opakowanie lub etykieta są w całości w obcym języku, bez informacji w języku zrozumiałym dla pacjenta; na opakowaniu są błędy ortograficzne lub wygląda ono nietypowo.
• Nie przeprowadza się badania, nie pyta się o historię zdrowia i nie daje formularza zgody.
• Produkt jest sprzedawany przez internet lub w mediach społecznościowych „do samodzielnego stosowania”.
• Nie wiadomo, z kim i w jaki sposób się kontaktować w razie problemu.

O co można zapytać przed zabiegiem

Godny zaufania lekarz chętnie odpowie na te pytania i nie będzie miał nic przeciwko ich zadawaniu. Szczegółową listę dotyczącą wyboru lekarza i kliniki zawiera również nasz artykuł „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej: 10-punktowa lista kontrolna bezpieczeństwa”.

• Kto wykona zabieg? Czy jest to lekarz i w jakiej dziedzinie jest wykształcony?
• W jakiej placówce ochrony zdrowia zostanie wykonany zabieg?
• Jaka jest substancja czynna produktu, który zostanie użyty? Czy mogę zobaczyć jego opakowanie i etykietę?
• Czy produkt jest dopuszczony do obrotu i czy został nabyty w autoryzowanych kanałach?
• Czy w razie powikłania można tu udzielić pomocy?
• Jak mogę się z Panem/Panią skontaktować w razie problemu poza godzinami pracy?

Co robić, jeśli poddano się już takiemu zabiegowi?

Jeśli w przeszłości wykonano zabieg produktem niewiadomego pochodzenia lub poza placówką ochrony zdrowia, a obecnie nie występują żadne dolegliwości, nie ma powodu do paniki. Ważne jest jednak, aby obserwować swój stan w kolejnych dniach i tygodniach i w razie pojawienia się nowego objawu bez zwłoki zgłosić się do lekarza.

Poważne działania niepożądane związane z toksyną botulinową pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni po zabiegu, ale mogą też wystąpić później. Natomiast zakażenia lub reakcje zapalne związane z wypełniaczami mogą pojawić się po tygodniach, a nawet miesiącach.

1. Jeśli objawy są nagłe, zadzwonić pod numer 112 lub zgłosić się na najbliższy SOR.
2. Poinformować zespół medyczny, jaki zabieg, kiedy i gdzie wykonano oraz co wtedy powiedziano.
3. Jeśli zachowało się opakowanie produktu, etykietę, jej zdjęcie lub potwierdzenia płatności i zapis wiadomości, przechować je i pokazać.
4. W przypadku objawów, które nie są nagłe, ale budzą niepokój, bez zwłoki zgłosić się na badanie do lekarza.

To, że wykonano zabieg niewiadomego pochodzenia, nie przeszkadza w szukaniu pomocy. Zespół medyczny zadaje pytania nie po to, by oceniać, lecz by szybko rozpocząć właściwe leczenie. Jasne opisanie tego, co się wydarzyło, jest ważne, aby leczenie się nie opóźniło.

Na zakończenie

Najważniejszym zabezpieczeniem w medycynie estetycznej jest to, aby zabieg wykonywała właściwa osoba, we właściwym miejscu, produktem o znanym pochodzeniu. Oferta, która wydaje się tania lub wygodna, może później przerodzić się w znacznie poważniejszy problem zdrowotny. W razie wątpliwości zawsze ma Pan/Pani prawo zapytać, a w razie potrzeby zrezygnować.