30 Saniyede Özet
İngiltere'de kamu hastanelerinin tıbbi hata tazminatlarını yöneten NHS Resolution, 10 Eylül 2026'da yapay zekâ kullanımına dair bir rehber yayımladı. Rehbere göre yapay zekâ kullanan her klinisyenin hastaya karşı özen borcu aynen sürüyor. Kurum, yapay zekâ içeren davaların üreticiden çok tedaviyi veren kuruma yöneleceğini öngörüyor. Rehber ayrıca sözleşme, sürüm kaydı, gerekçe notu ve performans izlemini olası davalarda savunmanın temel malzemesi sayıyor.
Ne oldu?
NHS Resolution, İngiltere'de Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) kuruluşlarına yönelik tazminat güvencesi (indemnity) programlarını yürüten kurum. En bilinen programı, NHS hastanelerine karşı açılan tıbbi hata davalarını üstlenen Vakıflar İçin Klinik İhmal Programı (CNST). Kurumun sitesine göre üyelik gönüllü olsa da İngiltere'deki tüm NHS vakıfları şu an bu programa üye.
Kurum, 10 Eylül 2026 tarihli rehberinde dokuz soruya yanıt veriyor. Kapsamı ise tanı araçlarından tahmin modellerine, karar desteğinden not tutma ve sohbet botlarına kadar geniş. Rehber, yapay zekânın aksi açıkça yetkilendirilmedikçe klinik yargının yerine değil, ona destek olarak görülmesi gerektiğini yazıyor.
Rehber ne söylüyor?
İlk mesaj güvence niteliğinde. NHS Resolution'ın programları, yapay zekâ içeren bakım da dahil olmak üzere NHS'in klinik hizmetlerinin tamamını kapsıyor. Onaylanmamış biçimde yapay zekâ kullanan personel için bile, NHS hastasının bakımında ve iş kapsamında kaldığı sürece koruma sürüyor. İstisna, ağır ihmal düzeyine varan kasıtlı sapmalarda cezai savunmanın kapsam dışında kalması.
İkinci mesaj sorumlulukla ilgili. Rehber, bir yapay zekâ sistemi arızalandığında üreticinin ürün sorumluluğu hukukuna göre sorumlu olabileceğini kabul ediyor. Ancak mevcut ürün sorumluluğu hukukunun geç ortaya çıkan zararı karşılamayabileceğini de not ediyor. Bu nedenle kurumlardan, sözleşmelerde üreticinin yeterli sigortası olmasını ve rücu yolunun açık yazılmasını istiyor.
Üçüncü mesaj ihmal standardı üzerine. Rehbere göre davalar hâlâ Bolam ve Bolitho içtihatlarına göre değerlendirilecek. Bunlar, hekimin davranışını makul meslektaş görüşüyle ve bu görüşün mantıklılığıyla ölçen İngiliz emsal kararları. Yapay zekâyla verilen bakımın standardını belirleyen emsal karar ise henüz yok.
Rehber, davalarda şu soruların gündeme gelebileceğini yazıyor:
- Hekim yapay zekâya uygun ölçüde mi güvendi, yoksa kendi yargısını kullanmadı mı?
- Araç, rehberlere, eğitime ve düzenleyici onaya uygun kullanıldı mı?
- Sistemin bilinen sınırlılıkları ya da performans sorunları göz ardı edildi mi?
Belgeleme neden bu kadar öne çıkıyor?
Rehberin en uygulanabilir kısmı kayıt tutma. Kurumlardan, belirli bir tarihte hangi aracın hangi sürümle kullanıldığını gösteren kayıt tutmaları isteniyor. Aracın dayandığı literatürün de, özellikle hastaya dönük araçlarda, kayda geçmesi öneriliyor.
Hekim düzeyinde beklenti net. Yapay zekâ çıktısının nasıl değerlendirildiği ve öneriye neden uyulduğu ya da uyulmadığı not edilmeli. Onam, yasal dayanak olarak kullanılıyorsa açıkça dosyaya işlenmeli.
Kurum düzeyinde ise veri koruma etki değerlendirmesi (DPIA, kişisel veri riskini önceden analiz eden belge) öne çıkıyor. Bunun yanında şeffaflık bildirimleri ve personel eğitimi kayıtları da sayılıyor. Rehber ayrıca modellerin zamanla performans kayması (drift) yaşayabileceğini hatırlatıyor. İzlenen metriklerin, eşiklerin ve sorun bildirim yollarının belgelenmesini öneriyor.
Kanıt ne kadar güçlü?
Bu belge araştırma değil, bir tazminat kurumunun yol gösterici rehberi. Mahkemeleri bağlamıyor ve rehberin kendisi, yapay zekâ bakım standardının içtihatla netleşmediğini kabul ediyor. Davaların büyük ölçüde kurumlara yöneleceği öngörüsü de kurumun değerlendirmesi, veriye dayalı bir bulgu değil.
Rehber yalnızca İngiltere'deki NHS programlarını ilgilendiriyor. Özel muayenehane, farklı ülke hukuku ya da ticari sigorta poliçeleri için doğrudan sonuç çıkarmak doğru olmaz. Yine de önerilen belgeleme adımları, hukuk sisteminden bağımsız olarak savunulabilir iyi uygulama niteliğinde.
Hekim için ne anlama geliyor?
Yapay zekâ kullanan hekim için rehberin özü şu: araç değişse de sorumluluk devredilmiyor. Pratikte şu adımlar yardımcı olabilir:
- Klinik karar vermeden önce yapay zekâ çıktısını her zaman kendiniz kontrol edin.
- Öneriye uyduğunuzda ya da uymadığınızda gerekçenizi kısaca kayda geçirin.
- Kullandığınız aracın onaylı kullanım alanını ve bilinen sınırlılıklarını öğrenin.
- Beklenmedik çıktı ya da performans düşüşü görürseniz kurumunuzun bildirim yolunu kullanın.
- Kurumunuzun, hangi tarihte hangi araç sürümünün kullanıldığını kaydedip kaydetmediğini sorun.
Rehber, yapay zekâ kaynaklı önlenebilir zarar ihtimali olan olayların NHS Resolution'a erken bildirilmesini istiyor. Tıbbi cihaz niteliğindeki araçlarla ilgili sorunların İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu'na (MHRA) iletilmesini de hatırlatıyor.
Türkiye'den bakınca
Türkiye'de sistem farklı işliyor. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un ek 12'nci maddesi hekimlere zorunlu sigorta öngörüyor. Buna göre kamuda çalışan hekimler tıbbi kötü uygulama sigortası, özelde çalışanlar ise mesleki mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda.
Bu sigortaların yapay zekâ destekli kararları nasıl ele alacağına dair özel bir düzenleme tespit edemedik. Hasta verisi işleyen her araçta ise Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) altıncı maddesi geçerli; sağlık verisi özel nitelikli sayılıyor. NHS Resolution'ın önerdiği gerekçe notu ve sürüm kaydı, Türkiye'de de düşük maliyetli bir koruma alışkanlığı olabilir.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ hatalı öneri verdiyse sorumluluk üreticiye mi geçer?
Rehbere göre üretici ürün sorumluluğu hukukuyla sorumlu tutulabilir, ancak klinisyenin özen borcu ayrıca sürer. NHS Resolution, ihmal davalarının üreticiden çok tedaviyi veren kuruma açılmasını daha olası görüyor.
Kurumun onaylamadığı bir aracı kullanırsam koruma kalkar mı?
Rehbere göre NHS hastasının bakımında ve iş kapsamında kullanıldığı sürece koruma sürüyor. Ancak ağır ihmal düzeyindeki kasıtlı sapmalarda cezai suçlamaların savunması kapsam dışında.
Dosyaya ne yazmalıyım?
Yapay zekâ çıktısını nasıl değerlendirdiğinizi ve öneriyi neden izlediğinizi ya da reddettiğinizi yazın. Onam gerekiyorsa bunu da açıkça kaydedin.
Kaynaklar
- NHS Resolution (2026) — NHS Resolution guidance on scheme coverage and liability issues concerning the use of Artificial Intelligence (AI): https://resolution.nhs.uk/learning-resources/nhs-resolution-guidance-on-scheme-coverage-and-liability-issues-concerning-the-use-of-artificial-intelligence-ai/
- NHS Resolution — Clinical Negligence Scheme for Trusts: https://resolution.nhs.uk/services/claims-management/clinical-schemes/clinical-negligence-scheme-for-trusts/
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1219&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
NHS Resolution 10 Eylül 2026 rehberinde yapay zekâ kullanan hekimin özen borcunun sürdüğünü vurguladı. Kayıt, sözleşme ve izlem için somut adımlar.