Sızanaq (akne) izləri: növləri, müalicə variantları və real gözləntilər

Sızanaq izi niyə yaranır?

Akne elementləri, xüsusilə dərin və iltihablı olanlar, dərinin alt qatlarına zərər verə bilər. Dəri bu zədəni bərpa edərkən kollagen adlanan dəstək zülalını bəzən az, bəzən də çox istehsal edir. Az istehsal olunduqda çuxur izlər, çox istehsal olunduqda isə qabarıq izlər əmələ gəlir.

Sızanaqları sıxmaq, qoparmaq və ya qurdalamaq iltihabı dərinləşdirərək iz riskini artıra bilər. İzin əmələ gəlməsində insanın genetik meyli də rol oynayır; buna görə də oxşar aknesi olan iki nəfərdən birində iz qaldığı halda, digərində qalmaya bilər.

Ləkə ilə çapıq eyni şey deyil

Akne sağaldıqdan sonra qalan hər rəng dəyişikliyi əsl çapıq deyil. Bu fərq vacibdir, çünki müalicə yanaşması fərqlidir:

• Qırmızı və ya bənövşəyi ləkələr: sağalan nahiyədəki genişlənmiş kiçik damarlarla bağlıdır. Çox vaxt aylar ərzində öz-özünə solğunlaşır.
• Qəhvəyi ləkələr (iltihabdan sonrakı ləkə): dəridə keçirilmiş iltihabla bağlı piqment artımıdır. Tünd dəridə daha tez-tez olur və daha uzun sürə bilər; günəşdən qorunma ilə zamanla açıla bilər.
• Əsl çapıqlar: dərinin toxumasında çuxur və ya qabarıqlıq şəklində dəyişiklik var. Bu izlər öz-özünə yox olmur.

Ləkələr barədə ətraflı məlumat üçün “Dəridə ləkələr və melazma” yazımızı oxuya bilərsiniz.

Sızanaq izlərinin növləri

Əksər insanlarda bir neçə iz növü birlikdə olur. Buna görə də müalicə planı da adətən bir neçə üsulu əhatə edir.

İlk addım: aktiv aknenin nəzarət altına alınması

Akne hələ də davam edirsə, izlərin müalicəsindən əvvəl aktiv akne müalicə edilməlidir. Yeni sızanaqlar yeni izlər qoya bilər; bundan əlavə, aktiv iltihab olan dəridə bəzi prosedurların aparılması uyğun olmaya bilər. Akne müalicəsi həkiminizin qiymətləndirməsinə əsasən krem, ağızdan qəbul edilən dərmanlar və ya onların birgə istifadəsi ilə aparılır.

Ağızdan A vitamini törəməsi (izotretinoin) qəbul edirsinizsə və ya yaxın vaxtlarda qəbul etmisinizsə, bunu mütləq həkiminizə deyin. Bəzi iz müalicələrinin vaxtı bu dərmanla əlaqədar olaraq həkim tərəfindən planlaşdırılır.

Hansı müalicələr var?

Müalicəni izin növünə, dərinliyinə, dəri tipinizə və gözləntilərinizə görə həkim seçir. Aşağıdakı üsullar ümumi məlumat xarakterlidir.

• Fraksion lazer: dəridə çoxlu mikroskopik müalicə sahəsi yaradaraq kollagenin yenilənməsini stimullaşdırır. Çuxur izlərdə tez-tez istifadə olunan üsullardandır. Ətraflı məlumat üçün “Fraksion lazer” yazımıza baxa bilərsiniz.
• Mikroiynələmə (microneedling): nazik iynələrlə dəridə nəzarət olunan mikrozədələr yaradır və kollagen istehsalını stimullaşdırır. Xüsusilə dalğavari və qutuvari izlərdə bir neçə seansla istifadə oluna bilər.
• Kimyəvi pilinq: dərinin üst qatlarını nəzarət altında yeniləyərək səthi izlərin və ləkələrin görünüşünü azalda bilər. Ətraflı məlumat üçün “Kimyəvi pilinq” yazımızı oxuya bilərsiniz.
• Subsiziya: nazik iynə ilə dərialtındakı, izi aşağı dartan birləşdirici toxuma zolaqlarının azad edilməsidir. Xüsusilə dalğavari izlərdə istifadə olunur.
• Filler: çuxur izlərin altına filler yeridilərək nahiyənin müvəqqəti qaldırılmasıdır. Təsiri istifadə olunan maddəyə görə dəyişir və adətən təkrar prosedur lazım olur.
• Kiçik cərrahi prosedurlar: dərin və dar izlərdə izin kiçik prosedurla kəsilib çıxarılması və bağlanması kimi üsullar həkim tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər.
• Qabarıq çapıqlar və keloid üçün: çapığın içinə kortikosteroid inyeksiyası, bəzi lazerlər, dondurma müalicəsi (krioterapiya) və ya cərrahi müdaxilə kimi variantlar var; keloiddə təkrarlanma riskinə görə müalicə diqqətlə planlaşdırılır.

Bir çox pasiyentdə tək üsul əvəzinə üsulların birlikdə və ardıcıl istifadəsi daha nəzərəçarpan yaxşılaşma verə bilər. Məsələn, həkim əvvəlcə subsiziya, sonra isə lazer və ya mikroiynələmə seansları planlaşdıra bilər.

PRP (trombositlə zəngin plazma) kimi bəzi prosedurlar sızanaq izlərində digər üsullara əlavə olaraq sınaqdan keçirilir; lakin bu barədə sübutlar məhduddur və nəticələr insandan insana dəyişir.

Risklər və diqqət edilməli məqamlar

• Lazer, pilinq və mikroiynələmədən sonra müvəqqəti qızartı, şişkinlik və qabıqlanma tez-tez olur.
• Tünd dəridə prosedurdan sonra ləkə (iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya) riski daha yüksəkdir; üsul və intensivlik buna görə seçilməlidir.
• İnfeksiya, uçuğun alovlanması və nadir hallarda yeni çapığın əmələ gəlməsi kimi risklər var.
• Filler prosedurlarının özünəməxsus riskləri var və yalnız təcrübəli həkim tərəfindən aparılmalıdır.
• Prosedurdan sonra günəşdən qorunma sağalma və nəticənin qorunması üçün vacibdir.

Real gözləntilər

Sızanaq izlərinin müalicəsinin məqsədi izləri silmək deyil, onların görünüşünü nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltmaqdır. Əksər üsullar bir neçə seans tələb edir və nəticələr dəri yeni kollagen istehsal etdikcə həftələr-aylar ərzində yavaş-yavaş ortaya çıxır.

• Buz qıran kimi dərin və dar izlər adətən müalicəyə daha məhdud reaksiya verir.
• Dalğavari və səthi qutuvari izlər çox vaxt daha nəzərəçarpan yaxşılaşma göstərə bilər.
• Keloidlər müalicədən sonra təkrarlana bilər; uzunmüddətli müşahidə lazım ola bilər.
• Akne yenidən alovlanarsa, yeni izlər yarana bilər; buna görə də akneyə nəzarət müalicə boyu davam etdirilir.