“Kollagen əlavələri qırışları aradan qaldırır” mifi: elm nə deyir?

Qısa cavab: Xeyr, kollagen əlavələrinin qırışları aradan qaldırdığını göstərən güclü sübut yoxdur. Bəzi kiçik və qısamüddətli tədqiqatlarda dərinin nəmliyində və elastikliyində ölçü cihazları ilə aşkarlana bilən təvazökar yaxşılaşmalar bildirilib; lakin bu tədqiqatların xeyli hissəsi istehsalçı şirkətlər tərəfindən dəstəklənib və nəticələr tədqiqatdan tədqiqata fərqlənir. Kollagen əlavəsi dərman deyil və günəşdən qorunmanı əvəz etmir.

Kollagen nədir, yaşla ona nə olur?

Kollagen dərinin orta qatında yerləşən və dəriyə möhkəmlik verən əsas struktur zülaldır. Orqanizm kollageni özü istehsal edir. Yaş artdıqca bu istehsal azalır, mövcud kollagen lifləri də zamanla pozulur.

Günəşin ultrabənövşəyi şüaları bu pozulmanı nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətləndirir. Üzdə görünən qırışların və elastiklik itkisinin xeyli hissəsi illər ərzində toplanan günəş zədəsi ilə bağlıdır. Siqaret də kollagenin quruluşuna mənfi təsir göstərən amillər sırasındadır.

Ağızdan qəbul edilən kollagen dəriyə çatırmı?

Ağızdan qəbul edilən kollagen digər zülallar kimi həzm sistemində parçalanır. Əlavələrdə adətən hidrolizə olunmuş kollagen, yəni əvvəlcədən kiçik hissələrə ayrılmış kollagen peptidləri istifadə olunur. Bəzi tədqiqatlarda bu kiçik peptidlərin bir hissəsinin qana keçdiyi göstərilib.

Lakin qana keçən peptidin birbaşa üzdəki qırışa gedib onu bərpa etdiyini düşünmək düzgün deyil. Bu peptidlərin dəri hüceyrələrini kollagen istehsalına yönəldə biləcəyi irəli sürülüb; bu mexanizm əsasən laboratoriya və heyvan tədqiqatlarına əsaslanır və insanda nə dərəcədə keçərli olduğu dəqiqləşməyib.

Tədqiqatlar nə göstərir?

Kollagen əlavələri ilə bağlı insan tədqiqatları adətən bir neçə ay davam edən, məhdud sayda iştirakçı ilə aparılmış tədqiqatlardır. Onların bir qismində plasebo qəbul edən qrupla müqayisədə dərinin nəmliyində və elastikliyində ölçü cihazları ilə aşkarlana bilən kiçik fərqlər bildirilib. Bu tədqiqatları bir araya gətirən bəzi icmallar da oxşar, müsbət, lakin təvazökar nəticələrə gəlib.

Bu nəticələri qiymətləndirərkən aşağıdakı məhdudiyyətləri bilmək vacibdir:

• Tədqiqatların xeyli hissəsi məhsulu istehsal edən və ya satan şirkətlər tərəfindən dəstəklənib. Müstəqil tədqiqatlarda təsirin daha zəif və ya qeyri-müəyyən çıxa bildiyinə dair məlumatlar var.
• Ölçülən dəyişikliklər əsasən cihazlarla aşkarlanan kiçik fərqlərdir; bunların güzgüdə hiss olunacaq dəyişikliyə uyğun gəlib-gəlmədiyi aydın deyil.
• İstifadə olunan məhsullar, dozalar və müddətlər bir-birindən çox fərqlidir; nəticələri bir məhsula ümumiləşdirmək mümkün deyil.
• Əlavə dayandırıldıqdan sonra təsirin davam edib-etmədiyinə dair məlumat azdır.

Bir sözlə, mövcud sübutlar kollagen əlavələrinin qırışları aradan qaldırdığını söyləməyə kifayət etmir. Müəyyən insanlarda dərinin nəmliyinə və elastikliyinə məhdud töhfəsi ola biləcəyi müzakirə olunur; bu mövzuda daha böyük və müstəqil tədqiqatlara ehtiyac var.

Əlavə dərman deyil

Qida əlavələri dərmanlardan fərqli hüquqi çərçivədə bazara çıxarılır. Dərmanlarda olduğu kimi, satışa çıxmazdan əvvəl qırışlara təsirini sübut etməsi tələb olunmur. Məhsulların tərkibi, təmizliyi və həqiqətən etiketdə yazılan miqdarı ehtiva edib-etmədiyi də istehsalçıdan istehsalçıya dəyişə bilər.

Bu səbəbdən əlavədən istifadə etməzdən əvvəl, xüsusən aşağıdakı hallarda həkiminizlə və ya əczaçınızla məsləhətləşməyiniz tövsiyə olunur:

• Böyrək xəstəliyiniz varsa və ya zülalı məhdudlaşdırmağınız tövsiyə olunubsa
• Balıq, yumurta və ya mal mənşəli məhsullara allergiyanız varsa (kollagenin mənbəyi məhsula görə dəyişir)
• Hamiləsinizsə və ya əmizdirirsinizsə
• Müntəzəm qəbul etdiyiniz dərmanlar varsa

Sübutu daha güclü olan addımlar

Qırışların qarşısının alınması baxımından sübutu ən möhkəm olan vərdiş müntəzəm günəşdən qorunmadır. Böyüklər arasında aparılmış randomizə olunmuş tədqiqatda hər gün geniş spektrli günəşdən qoruyucu krem istifadə edən qrupda dərinin qocalma əlamətlərinin ara-sıra istifadə edən qrupla müqayisədə daha az irəlilədiyi göstərilib. Siqaretdən uzaq durmaq da dəri sağlamlığı üçün vacibdir.

Dərinin keyfiyyətinə yönəlmiş, həkim tərəfindən aparılan üsullar barədə məlumat üçün “Dərini yeniləyən inyeksiyalar (skin booster)”, həcm itkisinə yönəlmiş prosedurlar üçün isə “Hialuron turşusu filleri” məqalələrimizə baxa bilərsiniz. Günəşin dəridəki ləkələrlə əlaqəsi ayrıca “Dəridə ləkələr və melazma” məqaləsində izah olunur. Hansı yanaşmanın sizə uyğun olduğu isə müayinə ilə qiymətləndirilməlidir.

Nəticə

Kollagen əlavələrinin qırışları aradan qaldırdığı iddiası mövcud elmi sübutlardan çox-çox irəli gedir. Bəzi kiçik tədqiqatlar dərinin nəmliyində və elastikliyində məhdud dəyişikliklər göstərsə də, bu tədqiqatların çoxu sənaye tərəfindən dəstəklənib və nəticələr ardıcıl deyil. Əlavə qəbul etməyi düşünürsünüzsə, bunu gözləntinizi real saxlayaraq və sağlamlıq vəziyyətinizi bilən həkimlə məsləhətləşərək etməyiniz, günəşdən qorunmanı isə istənilən halda davam etdirməyiniz tövsiyə olunur.