«Τον χειμώνα και με συννεφιά δεν χρειάζεται αντηλιακό»: τι λέει η επιστήμη;

Σύντομη απάντηση: Και τον χειμώνα και με συννεφιά η προστασία από τον ήλιο συχνά χρειάζεται. Τα σύννεφα δεν εμποδίζουν όλη την υπεριώδη ακτινοβολία· το χιόνι, αντανακλώντας το φως, αυξάνει την έκθεση. Οι ακτίνες UVA που γερνούν το δέρμα υπάρχουν όλο τον χρόνο και μπορούν να περάσουν από το τζάμι του παραθύρου. Τους χειμερινούς μήνες η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας είναι συνήθως χαμηλότερη από το καλοκαίρι· όμως η προστασία είναι ιδιαίτερα σημαντική για όσους έχουν τάση για κηλίδες, όπως στο μέλασμα, για όσους έκαναν πρόσφατα θεραπεία αισθητικής ιατρικής και για όσους περνούν χρόνο σε χιονισμένες ή ορεινές περιοχές.

Τι περιέχει το ηλιακό φως;

Οι υπεριώδεις (UV) ακτίνες του ήλιου χωρίζονται, όσον αφορά το δέρμα, σε δύο κύριες ομάδες. Οι ακτίνες UVB επηρεάζουν κυρίως την επιφάνεια του δέρματος και είναι η κύρια αιτία του ηλιακού εγκαύματος. Η έντασή τους αλλάζει σημαντικά ανάλογα με την εποχή, την ώρα και τη γεωγραφική θέση· τον χειμώνα μειώνεται.

Οι ακτίνες UVA, αντίθετα, φτάνουν σε βαθύτερες στιβάδες του δέρματος. Παίζουν σημαντικό ρόλο στη γήρανση του δέρματος από τον ήλιο, όπως οι ρυτίδες, η απώλεια ελαστικότητας και οι κηλίδες. Η ένταση της UVA δεν παρουσιάζει τόσο μεγάλες διακυμάνσεις ανάλογα με την εποχή όσο η UVB. Και οι δύο τύποι ακτίνων συνδέονται με τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος.

Εμποδίζουν τα σύννεφα τον ήλιο;

Τα σύννεφα μειώνουν τη ζέστη και τη λάμψη του ήλιου περισσότερο από όσο νομίζουμε· την υπεριώδη ακτινοβολία όμως δεν την εμποδίζουν τόσο αποτελεσματικά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι ένα λεπτό στρώμα νεφών μπορεί να επιτρέψει να περάσει το μεγαλύτερο μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας. Τα παχιά και πυκνά σύννεφα προσφέρουν περισσότερη προστασία.

Σε μια δροσερή και συννεφιασμένη ημέρα, επειδή δεν αισθάνεται κανείς πόσο καίει ο ήλιος, μπορεί να μείνει περισσότερη ώρα έξω χωρίς προστασία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε απρόσμενα ηλιακά εγκαύματα και σε ηλιακή βλάβη που συσσωρεύεται με τον χρόνο.

Επιδρά το ηλιακό φως και πίσω από το τζάμι;

Τα συνήθη τζάμια παραθύρων εμποδίζουν το μεγαλύτερο μέρος των ακτίνων UVB, αλλά αφήνουν να περάσει σημαντικό μέρος των ακτίνων UVA. Στην ιατρική βιβλιογραφία έχει αναφερθεί ότι σε άτομα που εργάζονται πολλές ώρες δίπλα σε παράθυρο ή οδηγούν πολλές ώρες κάθε μέρα μπορεί να εμφανιστεί πιο έντονη ηλιακή βλάβη στην πλευρά του προσώπου και του χεριού που βλέπει προς το παράθυρο.

Γι' αυτό, αν κάθεστε όλη μέρα δίπλα σε τζάμι ή οδηγείτε πολλές ώρες, μπορεί να είναι χρήσιμο να σκεφτείτε την προστασία από τον ήλιο και τους χειμερινούς μήνες.

Το χιόνι και το υψόμετρο αυξάνουν την έκθεση

Το φρέσκο χιόνι αντανακλά το μεγαλύτερο μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας. Αυτό σημαίνει ότι το δέρμα εκτίθεται στο φως που έρχεται και από πάνω και από κάτω. Επιπλέον, όσο αυξάνεται το υψόμετρο, το φιλτράρισμα της ατμόσφαιρας μειώνεται και η ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας ανεβαίνει.

Σε δραστηριότητες όπως το σκι ή η ορειβασία μπορεί να εμφανιστούν σοβαρά ηλιακά εγκαύματα, παρότι είναι χειμώνας. Σε αυτά τα περιβάλλοντα είναι σημαντικό να προστατεύονται, εκτός από το δέρμα, και τα μάτια με κατάλληλα γυαλιά ηλίου.

Ποιοι πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί τον χειμώνα;

• Όσοι έχουν μέλασμα ή τάση για κηλίδες: Το μέλασμα μπορεί να σκουρύνει ακόμη και με χαμηλά επίπεδα ηλιακού φωτός. Θεωρείται ότι και το ορατό φως μπορεί να επηρεάσει το μέλασμα. Για λεπτομέρειες δείτε το άρθρο μας «Κηλίδες στο δέρμα και μέλασμα».
• Όσοι έκαναν πρόσφατα laser, χημικό peeling ή παρόμοια θεραπεία: Μετά τη θεραπεία το δέρμα είναι πιο ευαίσθητο στον ήλιο και ο ήλιος χωρίς προστασία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κηλίδων. Για τις γενικές αρχές δείτε το άρθρο «Φροντίδα μετά από αισθητική θεραπεία».
• Όσοι κάνουν συνεδρίες αποτρίχωσης με laser: Το μαυρισμένο δέρμα αυξάνει τον κίνδυνο εγκαύματος και αλλαγής χρώματος. Λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο μας «Αποτρίχωση με laser».
• Όσοι παίρνουν φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν φωτοευαισθησία: Ορισμένα αντιβιοτικά, ορισμένα φάρμακα για την ακμή και άλλα φάρμακα μπορεί να κάνουν το δέρμα ευαίσθητο στον ήλιο. Ρωτήστε σχετικά τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για το φάρμακό σας.
• Όσοι είχαν στο παρελθόν καρκίνο του δέρματος ή όσοι έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα που καίγεται εύκολα

Πώς προστατεύεστε από τον ήλιο τον χειμώνα;

Ως πρακτικό μέτρο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά προστασία από τον ήλιο όταν ο δείκτης UV είναι 3 ή μεγαλύτερος. Ο δείκτης UV αναφέρεται στις εφαρμογές καιρού και στις μετεωρολογικές πηγές. Τους χειμερινούς μήνες, στο επίπεδο της θάλασσας, η τιμή αυτή μπορεί να είναι χαμηλή τις περισσότερες ημέρες· στο βουνό, στο χιόνι και τις μεσημεριανές ώρες, όμως, μπορεί να ανέβει.

1. Ελέγξτε τον δείκτη UV της ημέρας· να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί σε χιονισμένες και ορεινές περιοχές.
2. Αν θα περάσετε χρόνο έξω, απλώστε στις ακάλυπτες περιοχές, όπως το πρόσωπο, τα αυτιά και τα χέρια, αντηλιακό ευρέος φάσματος (για UVA και UVB).
3. Αν μείνετε πολλή ώρα έξω, ανανεώνετε το αντηλιακό στα διαστήματα που συνιστά ο γιατρός σας ή οι οδηγίες του προϊόντος.
4. Συμπληρώστε το αντηλιακό με καπέλο, γυαλιά ηλίου και κατάλληλα ρούχα.
5. Αν έχετε μέλασμα ή αν κάνατε πρόσφατα θεραπεία, συζητήστε με τον γιατρό σας ένα εξατομικευμένο πλάνο προστασίας.

Συμπέρασμα

Ο μύθος ότι τον χειμώνα και με συννεφιά δεν χρειάζεται αντηλιακό προέρχεται από το ότι δεν αισθανόμαστε τη ζέστη του ήλιου. Όμως σημαντικό μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας περνά μέσα από τα σύννεφα, η UVA μπορεί να φτάσει και μέσα από το τζάμι του παραθύρου και το χιόνι αυξάνει την έκθεση. Ο βαθμός προστασίας που χρειάζεται τις χειμωνιάτικες ημέρες διαφέρει ανάλογα με το άτομο, το μέρος όπου βρίσκεστε και τη δραστηριότητά σας. Αν έχετε τάση για κηλίδες ή κάνατε πρόσφατα θεραπεία, συνιστάται να καθορίσετε το πλάνο προστασίας σας μαζί με τον γιατρό σας.