جای جوش چرا ایجاد می‌شود؟
ضایعه‌های آکنه، به‌ویژه ضایعه‌های عمیق و ملتهب، ممکن است به لایه‌های زیرین پوست آسیب بزنند. پوست هنگام ترمیم این آسیب، پروتئین نگهدارنده‌ای به نام کلاژن را گاهی کم و گاهی زیاد می‌سازد. وقتی کم ساخته شود اسکارهای فرورفته و وقتی زیاد ساخته شود اسکارهای برجسته ایجاد می‌شوند.
فشار دادن، کندن یا دستکاری جوش‌ها ممکن است با عمیق‌تر کردن التهاب، خطر اسکار را افزایش دهد. زمینهٔ ژنتیکی فرد نیز در شکل‌گیری اسکار نقش دارد؛ به همین دلیل از دو نفر با آکنهٔ مشابه، ممکن است در یکی اسکار بماند و در دیگری نماند.
لک و اسکار یکی نیستند
هر تغییر رنگی که پس از بهبود آکنه باقی می‌ماند اسکار واقعی نیست. این تمایز مهم است، زیرا رویکرد درمان متفاوت است:
- لک‌های قرمز یا بنفش: به رگ‌های کوچک گشادشده در ناحیهٔ در حال بهبود مربوط‌اند. بیشتر وقت‌ها طی چند ماه خودبه‌خود کم‌رنگ می‌شوند.
- لک‌های قهوه‌ای (لک پس از التهاب): افزایش رنگدانه به دلیل التهابی است که پوست پشت سر گذاشته. در پوست‌های تیره بیشتر دیده می‌شود و ممکن است بیشتر طول بکشد؛ با محافظت از آفتاب می‌تواند با گذشت زمان روشن شود.
- اسکارهای واقعی: در بافت پوست تغییری به شکل فرورفتگی یا برجستگی وجود دارد. این اسکارها خودبه‌خود از بین نمی‌روند.
برای اطلاعات دقیق‌تر دربارهٔ لک‌ها، مقالهٔ «لک‌های پوست و ملاسما» را بخوانید.
انواع جای جوش
| نوع | چگونه دیده می‌شود | نکته |
|---|---|---|
| اسکار یخ‌شکن (ice pick) | اسکارهای باریک و عمیق که شبیه سوراخ به نظر می‌رسند | چون تا عمق پیش می‌رود، معمولاً به درمان‌های سطحی پاسخ محدودی می‌دهد |
| اسکار جعبه‌ای (boxcar) | فرورفتگی‌های پهن با لبه‌های تیز و کف صاف | ممکن است سطحی یا با عمق متوسط باشد |
| اسکار غلتان (rolling) | فرورفتگی‌هایی با لبه‌های نرم که نمایی موج‌دار ایجاد می‌کنند | در اثر کشیده شدن پوست به پایین توسط نوارهای بافت همبند زیر پوست ایجاد می‌شود |
| اسکار هایپرتروفیک | اسکار برجسته‌ای در محل آکنه که در محدودهٔ آن باقی می‌ماند | در سینه، پشت و شانه‌ها بیشتر دیده می‌شود |
| کلوئید | اسکار سفت و برجسته‌ای که از مرزهای زخم اصلی فراتر می‌رود و بزرگ می‌شود | با زمینهٔ ژنتیکی مرتبط است؛ ممکن است پس از درمان عود کند |
در بیشتر افراد بیش از یک نوع اسکار با هم وجود دارد. به همین دلیل برنامهٔ درمان نیز معمولاً بیش از یک روش را در بر می‌گیرد.
گام اول: کنترل آکنهٔ فعال
اگر آکنه هنوز ادامه دارد، پیش از درمان اسکار باید آکنهٔ فعال درمان شود. جوش‌های تازه ممکن است اسکارهای تازه بر جای بگذارند؛ همچنین انجام برخی اقدامات روی پوستی که التهاب فعال دارد ممکن است مناسب نباشد. درمان آکنه بر اساس ارزیابی پزشک شما با کرم، داروهای خوراکی یا ترکیب آن‌ها انجام می‌شود.
اگر داروی خوراکی از مشتقات ویتامین A (ایزوترتینوئین) مصرف می‌کنید یا اخیراً مصرف کرده‌اید، حتماً به پزشک خود بگویید. زمان‌بندی برخی درمان‌های اسکار در ارتباط با این دارو توسط پزشک برنامه‌ریزی می‌شود.
چه درمان‌هایی وجود دارد؟
انتخاب درمان بر اساس نوع اسکار، عمق آن، تیپ پوستی و انتظارات شما توسط پزشک انجام می‌شود. روشهای زیر جنبهٔ آگاهی‌بخشی کلی دارند.
- لیزر فرکشنال: با ایجاد تعداد زیادی ناحیهٔ درمانی میکروسکوپی در پوست، نوسازی کلاژن را تحریک می‌کند. از روشهای پرکاربرد در اسکارهای فرورفته است. برای جزئیات، مقالهٔ «لیزر فرکشنال» را ببینید.
- میکرونیدلینگ: با سوزن‌های ظریف آسیب‌های میکروسکوپی کنترل‌شده در پوست ایجاد می‌کند و تولید کلاژن را تحریک می‌کند. به‌ویژه در اسکارهای غلتان و جعبه‌ای ممکن است در بیش از یک جلسه به کار رود.
- لایه‌برداری شیمیایی: با نوسازی کنترل‌شدهٔ لایه‌های بالایی پوست، ممکن است ظاهر اسکارها و لک‌های سطحی را کاهش دهد. برای جزئیات، مقالهٔ «لایه‌برداری شیمیایی» را بخوانید.
- سابسیژن: آزاد کردن نوارهای بافت همبند زیر پوست که اسکار را به پایین می‌کشند، با یک سوزن نازک. به‌ویژه در اسکارهای غلتان به کار می‌رود.
- فیلر: تزریق مادهٔ پرکننده زیر اسکارهای فرورفته برای بالا آوردن موقت ناحیه. اثر آن بسته به مادهٔ به‌کاررفته متفاوت است و معمولاً به تکرار تزریق نیاز است.
- اقدامات جراحی کوچک: در اسکارهای عمیق و باریک، روش‌هایی مانند برداشتن اسکار با یک اقدام کوچک و بستن آن ممکن است توسط پزشک در نظر گرفته شود.
- برای اسکارهای برجسته و کلوئید: گزینه‌هایی مانند تزریق کورتیکواستروئید داخل اسکار، برخی لیزرها، درمان با سرما (کرایوتراپی) یا جراحی وجود دارد؛ در کلوئید به دلیل خطر عود، درمان با دقت برنامه‌ریزی می‌شود.
در بسیاری از بیماران، استفادهٔ ترکیبی و پی‌درپی از روش‌ها به‌جای یک روش واحد ممکن است بهبود آشکارتری ایجاد کند. برای مثال، پزشک ممکن است ابتدا سابسیژن و سپس جلسات لیزر یا میکرونیدلینگ را برنامه‌ریزی کند.
برخی روش‌ها مانند PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) در جای جوش به‌عنوان مکمل روشهای دیگر امتحان می‌شوند؛ اما شواهد در این زمینه محدود است و نتایج از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
در جای جوش، هدف پاک کردن اسکارها نیست، بلکه کاهش آشکار ظاهر آن‌هاست. ابتدا کنترل آکنهٔ فعال، سپس انتخاب روش بر اساس نوع اسکار و صبوری برای دیدن نتیجه، راهی هم ایمن‌تر و هم رضایت‌بخش‌تر است.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
خطرها و نکاتی که باید به آن‌ها توجه کرد
- پس از لیزر، لایه‌برداری و میکرونیدلینگ، قرمزی، تورم و دلمه بستن گذرا شایع است.
- در پوست‌های تیره خطر لک پس از اقدام (هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب) بیشتر است؛ روش و شدت درمان باید بر این اساس انتخاب شود.
- خطرهایی مانند عفونت، عود تبخال و به‌ندرت ایجاد اسکار تازه وجود دارد.
- تزریق فیلر خطرهای ویژهٔ خود را دارد و فقط باید توسط پزشکی باتجربه انجام شود.
- محافظت از آفتاب پس از اقدام برای بهبود و حفظ نتیجه مهم است.
انتظارات واقعبینانه
هدف درمان جای جوش پاک کردن اسکارها نیست، بلکه کاهش آشکار ظاهر آن‌هاست. بیشتر روش‌ها به بیش از یک جلسه نیاز دارند و نتایج، هم‌زمان با ساخت کلاژن تازه در پوست، طی چند هفته تا چند ماه به‌تدریج ظاهر می‌شوند.
- اسکارهای عمیق و باریک مانند اسکار یخ‌شکن معمولاً به درمان پاسخ محدودتری می‌دهند.
- اسکارهای غلتان و جعبه‌ای سطحی بیشتر وقت‌ها ممکن است بهبود آشکارتری نشان دهند.
- کلوئیدها ممکن است پس از درمان عود کنند؛ ممکن است به پیگیری طولانی‌مدت نیاز باشد.
- اگر آکنه دوباره شعله‌ور شود، ممکن است اسکارهای تازه ایجاد شوند؛ به همین دلیل کنترل آکنه در تمام مدت درمان ادامه می‌یابد.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- اسکارهای من از کدام نوع‌اند: فرورفته، برجسته یا لکی گذرا؟
- آیا آکنهٔ فعال من پیش از شروع درمان اسکار به‌اندازهٔ کافی کنترل شده است؟
- برای نوع اسکار من کدام روش یا ترکیب روش‌ها را پیشنهاد می‌کنید و چرا؟
- چند جلسه ممکن است لازم باشد و فاصلهٔ میان جلسات چقدر باید باشد؟
- خطر لک پس از اقدام در تیپ پوستی من چقدر است و برای کاهش آن چه می‌توان کرد؟
- پس از اقدام چه مدت قرمزی یا دلمه وجود دارد و کی می‌توانم به زندگی روزمره‌ام برگردم؟
- پیش‌تر ایزوترتینوئین مصرف کرده‌ام؛ آیا زمان‌بندی درمان از این موضوع تأثیر می‌گیرد؟
- کدام نتیجه واقعبینانه است و کدام انتظار واقعبینانه نیست؟
پرسش‌های متداول
آیا جای جوش خودبه‌خود برطرف می‌شود؟
لک‌های قرمز یا قهوه‌ای که پس از آکنه باقی می‌مانند بیشتر وقت‌ها ممکن است طی چند ماه خودبه‌خود روشن شوند. اما اسکارهای واقعی که در پوست فرورفتگی یا برجستگی ایجاد می‌کنند معمولاً خودبه‌خود از بین نمی‌روند.
آیا جای جوش به‌طور کامل پاک می‌شود؟
با درمان، ظاهر اسکارها بیشتر وقت‌ها به‌طور آشکار قابل کاهش است، اما نمی‌توان تضمین کرد که کاملاً از بین بروند. نتیجه بسته به نوع و عمق اسکار، تیپ پوستی و روشهای به‌کاررفته متفاوت است.
وقتی آکنه‌ام ادامه دارد، آیا می‌توانم درمان اسکار انجام دهم؟
معمولاً توصیه می‌شود ابتدا آکنهٔ فعال کنترل شود. جوش‌های تازه ممکن است اسکارهای تازه بر جای بگذارند و برخی اقدامات روی پوستی که التهاب فعال دارد ممکن است مناسب نباشند. دربارهٔ زمان‌بندی، پزشک شما تصمیم می‌گیرد.
آیا کرم‌های خانگی اسکارها را اصلاح می‌کنند؟
برخی کرم‌ها، برای مثال مشتقات ویتامین A، ممکن است به ظاهر لک‌ها و اسکارهای بسیار سطحی کمک کنند. اما در اسکارهای فرورفتهٔ عمیق، اثر کرم‌ها به‌تنهایی محدود است.
لیزر، لایه‌برداری یا میکرونیدلینگ؛ کدام مناسب‌تر است؟
هیچ روش واحدی برای همه مناسب نیست. با ارزیابی نوع اسکار، عمق آن و تیپ پوستی شما، یک یا چند روش با هم برنامه‌ریزی می‌شود. به همین دلیل معاینه و ارزیابی پزشک لازم است.
پوستم تیره است؛ آیا می‌توانم درمان اسکار انجام دهم؟
بله، اما از آنجا که در پوست‌های تیره خطر لک پس از اقدام بیشتر است، انتخاب روش، انرژی و شدت درمان باید با دقت بیشتری انجام شود. مهم است که در این باره با پزشکی باتجربه صحبت کنید.
منابع
- Acne scars: Overview — American Academy of Dermatology (AAD)
- Acne scars: Consultation and treatment — American Academy of Dermatology (AAD)
- Acne — NHS (بریتانیا)
- Acne — Patient Information Leaflet — British Association of Dermatologists (BAD)
- Acne scarring: a classification system and review of treatment options (Jacob CI, Dover JS, Kaminer MS). PMID: 11423843 — Journal of the American Academy of Dermatology, 2001
- Acne scars: pathogenesis, classification and treatment (Fabbrocini G و همکاران). PMID: 20981308 — Dermatology Research and Practice, 2010
- Platelet-rich plasma and its utility in the treatment of acne scars: A systematic review (Hesseler MJ, Shyam N). PMID: 30742878 — Journal of the American Academy of Dermatology, 2019
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
