ریزش مو: علت‌ها، زمان مراجعه به پزشک و درمان‌های موجود

چه مقدار ریزش طبیعی است؟

تارهای مو در چرخه‌ای از مراحل رشد، استراحت و ریزش نو می‌شوند. به همین دلیل ریزش مقداری مو در هر روز طبیعی است؛ معمولاً ریزش حدود 50 تا 100 تار مو در روز عادی در نظر گرفته می‌شود. وقتی ریزش به‌طور آشکار از این بیشتر شود یا متوجه کم‌پشت شدن موهایتان شوید، انجام یک ارزیابی بجاست.

در اینجا جدا کردن دو وضعیت اهمیت دارد: ریزش بیش از حد مو (افتادن تارهای بیشتر از حد طبیعی از ریشه) و کم‌پشت شدن مو یا دوباره نروییدن آن. این تمایز به فهمیدن علت کمک می‌کند.

علت‌های شایع ریزش مو

• ریزش موی آندروژنتیک (ژنتیکی): شایع‌ترین علت در مردان و زنان است. در مردان معمولاً به‌صورت عقب رفتن خط مو در شقیقه‌ها و کم‌پشت شدن ناحیهٔ فرق سر، و در زنان به‌صورت نازک شدن منتشر موها در بخش میانی سر با حفظ خط جلویی مو دیده می‌شود. به‌کندی پیشرفت می‌کند.
• تلوژن افلوویوم (ریزش بیش از حد موقت): ریزش منتشری است که معمولاً چند ماه پس از رویدادی مانند بیماری همراه با تب بالا، جراحی، استرس شدید، کاهش وزن سریع یا زایمان آغاز می‌شود. وقتی عامل برانگیزاننده از میان برود، بیشتر وقت‌ها خودبه‌خود بهبود می‌یابد.
• ریزش پس از زایمان: نوع شایعی از تلوژن افلوویوم است. چند ماه پس از زایمان آغاز می‌شود و در بیشتر زنان با گذشت زمان به حالت طبیعی برمی‌گردد.
• کمبود آهن، بیماری‌های تیروئید و برخی کمبودهای ویتامین: ممکن است در ریزش مو سهم داشته باشند. برای بررسی آن‌ها ارزیابی پزشک و آزمایش خون لازم است.
• آلوپسی آره‌آتا: بیماری‌ای است که در آن دستگاه ایمنی ریشه‌های مو را هدف می‌گیرد. معمولاً با نواحی طاسی گرد، با حاشیهٔ مشخص، صاف و هموار پدیدار می‌شود.
• داروها و درمان‌ها: برخی داروها و درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی ممکن است به ریزش مو بینجامند.
• مدل‌هایی که مو را می‌کشند و فرایندهای شیمیایی: بافت محکم، دم‌اسبی یا فرایندهای شیمیایی مکرر ممکن است باعث شکستن و ریزش مو شوند.

اگر گمان می‌کنید دارویی که مصرف می‌کنید باعث ریزش مو شده است، آن را خودسرانه قطع نکنید؛ نخست با پزشکی که دارو را تجویز کرده مشورت کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

حتی کم‌پشت شدن خفیف و کُند هم می‌تواند به‌وسیلهٔ متخصص پوست ارزیابی شود؛ درمانی که زود آغاز شود، ممکن است در ریزش ژنتیکی به حفظ موهای موجود کمک کند. اما در وضعیت‌های زیر توصیه می‌شود بی‌درنگ به پزشک مراجعه کنید:

پزشک چگونه ارزیابی می‌کند؟

ارزیابی معمولاً با گرفتن شرح حال دقیق آغاز می‌شود: پرسیده می‌شود ریزش کی شروع شده، در ماه‌های اخیر بیماری، جراحی، زایمان یا استرسی داشته‌اید یا نه، چه داروهایی مصرف می‌کنید، تغذیه‌تان چگونه است و آیا در خانواده ریزش مو وجود دارد یا نه.

• معاینهٔ پوست سر و تارهای مو؛ در صورت لزوم بررسی با درماتوسکوپ (ابزار ذره‌بینی نوردار)
• آزمون کشیدن مو: ارزیابی میزان ریزش با کشیدن ملایم موها
• آزمایش خون در وضعیت‌هایی که پزشک لازم بداند (برای نمونه ذخایر آهن، عملکرد تیروئید، سطح برخی ویتامین‌ها و در زنان آزمایش‌های هورمونی)
• به‌ندرت، در وضعیت‌هایی که تشخیص روشن نیست، یک نمونهٔ کوچک بافت از پوست سر (بیوپسی)

مصرف بی‌برنامهٔ مکمل ویتامین یا مواد معدنی برای ریزش مو، اگر کمبودی وجود نداشته باشد، ممکن است سودی نداشته باشد. مصرف بیش از اندازهٔ برخی مکمل‌ها ممکن است زیان‌آور باشد؛ همچنین برخی مکمل‌ها ممکن است بر نتایج آزمایش خون اثر بگذارند. اگر مکمل مصرف می‌کنید، به پزشک خود بگویید.

درمان‌های پزشکی مبتنی بر شواهد

درمان بر اساس علت ریزش مو برنامه‌ریزی می‌شود. در تلوژن افلوویوم بیشتر وقت‌ها از میان رفتن عامل برانگیزاننده کافی است؛ اگر علتی مانند کمبود آهن یا مشکل تیروئید یافت شود، درمان آن در اولویت است.

در ریزش موی آندروژنتیک، درمان‌هایی که اثربخشی‌شان بیش از همه پژوهش شده این‌ها هستند:

• ماینوکسیدیل موضعی: دارویی است که روی پوست سر زده می‌شود؛ هم در مردان و هم در زنان به کار می‌رود. اثر آن معمولاً در طول چند ماه آشکار می‌شود و برای ادامهٔ اثر، استفادهٔ منظم لازم است. اگر استفاده متوقف شود، اثر به‌دست‌آمده ممکن است با گذشت زمان از دست برود.
• داروهای خوراکی: در مردان داروهایی مانند فیناستراید و در زنان، در موارد مناسب، داروهایی مانند اسپیرونولاکتون یا ماینوکسیدیل خوراکی با مقدار کم ممکن است با ارزیابی پزشک تجویز شوند. این داروها عوارض جانبی و موارد منع مصرف دارند؛ به همین دلیل فقط باید با توصیه و پیگیری پزشک مصرف شوند.
• در ریزش‌های با منشأ ایمنی مانند آلوپسی آره‌آتا، درمان با کورتیکواستروئیدها و داروهای دیگر بر اساس گستردگی بیماری به‌وسیلهٔ پزشک برنامه‌ریزی می‌شود.

برخی داروهایی که برای ریزش مو به کار می‌روند، برای زنانی که باردارند، قصد بارداری دارند یا شیر می‌دهند مناسب نیستند. پیش از آغاز درمان حتماً این وضعیت را به پزشک خود اطلاع دهید.

اثر درمان‌های دارویی کُند است. برای ارزیابی اینکه درمان مؤثر است یا نه، معمولاً استفادهٔ منظم از چند ماه تا یک سال لازم است. در هفته‌های نخست ممکن است ریزش به‌طور موقت بیشتر شود؛ در این باره با پزشک خود مشورت کنید.

PRP و مزوتراپی: روش‌های تکمیلی

PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) یعنی تزریق فراورده‌ای که از خون خود فرد تهیه می‌شود به پوست سر. در ریزش موی آندروژنتیک در برخی مطالعات مفید دانسته شده است؛ اما روش‌ها و نتایج مطالعات متفاوت‌اند و شواهد هنوز محدود و متغیر است. برای جزئیات می‌توانید مقالهٔ «PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)» را بخوانید.

مزوتراپی رساندن مواد گوناگون به پوست با سوزن‌های کوچک است. شواهد دربارهٔ اثربخشی آن در ریزش مو محدود است و مخلوط‌هایی که به کار می‌روند استاندارد نیستند. برای جزئیات می‌توانید مقالهٔ «مزوتراپی» را بخوانید.

این روش‌ها باید نه به جای درمان‌های پزشکی‌ای که شواهد قوی‌تری دارند، بلکه در صورت لزوم در کنار آن‌ها و با ارزیابی پزشک در نظر گرفته شوند.

کاشت مو

کاشت مو اقدامی جراحی است که در آن ریشه‌های مو که معمولاً از ناحیهٔ پشت سرِ مقاوم به ریزش برداشته می‌شوند، در نواحی کم‌پشت قرار داده می‌شوند. بیشتر در ریزش موی آندروژنتیکِ پیشرفته که به ثبات رسیده است در نظر گرفته می‌شود. پس از کاشت نیز برای حفظ موهای موجود ممکن است ادامهٔ درمان دارویی لازم باشد. هر نوع ریزش مو برای کاشت مناسب نیست؛ مناسب بودن با معاینه تعیین می‌شود.

انتظارات واقع‌بینانه

• تلوژن افلوویوم بیشتر وقت‌ها در طول چند ماه خودبه‌خود بهبود می‌یابد.
• ریزش موی آندروژنتیک وضعیتی پیشرونده است؛ هدف درمان بیشتر وقت‌ها کُند کردن ریزش و حفظ موهای موجود است و در برخی افراد پرپشت‌تر شدن مو هم ممکن است دیده شود.
• درمان‌ها به استفادهٔ منظم و طولانی نیاز دارند؛ با قطع آن‌ها، اثر به‌دست‌آمده ممکن است از دست برود.
• در ریزش‌های موی همراه با اسکار، موی از دست رفته ممکن است برنگردد؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام مهم است.