پاسخ کوتاه: هیالورونیداز آنزیمی است که هیالورونیک اسید را تجزیه می‌کند. این آنزیم هنگام حل کردن ژل فیلر ممکن است تا مدتی بر هیالورونیک اسید طبیعی آن ناحیه هم اثر بگذارد؛ اما هیالورونیک اسید خود پوست شما به هر حال پیوسته تجزیه و از نو ساخته میشود. بافت‌هایی مانند عضله، چربی و استخوان را حل نمی‌کند. عوارض جانبی شناخته‌شدهٔ آن بیشتر موقتی‌اند؛ به‌ندرت ممکن است آلرژی دیده شود. این اقدام فقط در فیلرهای هیالورونیک اسید مؤثر است و باید به‌وسیلهٔ پزشک انجام شود.
این شایعه از کجا آمده است؟
یکی از ویژگی‌های مهم فیلر هیالورونیک اسید این است که در صورت نیاز می‌توان آن را حل کرد. برای این کار، پزشک آنزیمی به نام هیالورونیداز را در ناحیه تزریق می‌کند. برخی افراد پس از حل کردن فیلر گمان می‌کنند آن ناحیه از حالت پیش از فیلر خالی‌تر یا گودتر شده است. از همین‌جا این باور پدید می‌آید که آنزیم نه فقط فیلر، بلکه بافت خود صورت را هم حل می‌کند.
این شایعه پایه‌ای دارد: در پوست و بافت همبند ما هم به‌طور طبیعی هیالورونیک اسید وجود دارد و آنزیم، هیالورونیک اسید فیلر را از هیالورونیک اسید بدن تشخیص نمی‌دهد. این باور وقتی نادرست میشود که از این دانسته نتیجه بگیرد که اثر برگشت‌ناپذیر و ویرانگر است.
هیالورونیداز چگونه کار می‌کند؟
هیالورونیداز گروهی از آنزیم‌هاست که به‌طور طبیعی در بدن ما هم وجود دارد. کار آن جدا کردن زنجیره‌های بلند هیالورونیک اسید به قطعه‌های کوچک‌تر است. در پزشکی سال‌هاست به کار می‌رود، برای نمونه برای اینکه برخی داروها آسان‌تر در بافت پخش شوند. در پزشکی زیبایی نیز برای حل کردن فیلر هیالورونیک اسید به کار می‌رود.
این آنزیم اساساً هیالورونیک اسید را هدف می‌گیرد. ساختارهایی مانند عضله، چربی، استخوان یا کلاژن را که رشته‌های نگه‌دارندهٔ پوست‌اند حل نمی‌کند. همچنین در بافت به‌سرعت غیرفعال میشود؛ به همین دلیل اثرش به ناحیهٔ تزریق و به بازهٔ زمانی کوتاهی محدود می‌ماند.
بر هیالورونیک اسید خود بدن چه اتفاقی می‌افتد؟
مطالعات آزمایشگاهی و مطالعات بالینی کوچک نشان داده‌اند که هیالورونیداز تزریق‌شده ممکن است هیالورونیک اسید طبیعی بافت را هم تجزیه کند. یعنی این بخش از شایعه کاملاً بی‌پایه نیست.
اما هیالورونیک اسید بدن ما ماده‌ای ثابت و ایستا نیست. بر پایهٔ منابع علمی، حدود یک‌سوم هیالورونیک اسید بدن یک فرد بزرگسال هر روز تجزیه و از نو ساخته میشود؛ در پوست این چرخه در مدتی کوتاه، در حد چند روز، کامل میشود. به همین دلیل انتظار می‌رود اثر آنزیم بر هیالورونیک اسید طبیعی موقتی باشد.
در اینجا باید صادق بود: مطالعاتی که اندازه گرفته باشند هیالورونیک اسید طبیعی در صورت انسان سالم، پس از حل کردن فیلر دقیقاً در چه مدتی به سطح پیشین بازمی‌گردد، محدودند. دانسته‌های امروز از دست رفتن برگشت‌ناپذیر بافت را نشان نمی‌دهند؛ اما برای مدت‌های دقیق پژوهش بیشتری لازم است.
هیالورونیداز آنزیمی است که برای حل کردن فیلر هیالورونیک اسید به کار می‌رود؛ اما هیالورونیک اسید خود بدن پیوسته نو میشود. این اقدام باید به‌وسیلهٔ پزشک و در زمانی که لازم است انجام شود.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
چرا ناحیه پس از حل کردن فیلر ممکن است گود به نظر برسد؟
این برداشت چند توضیح دارد. نخست اینکه فرد ماه‌ها یا سال‌ها به ظاهر همراه با فیلر عادت کرده است؛ وقتی فیلر برداشته میشود، ناحیه در مقایسه با حالت آشنا خالی‌تر به نظر می‌رسد. همچنین در مدتی که فیلر وجود داشته، پیری صورت ادامه یافته است و ظاهری که پدیدار میشود ممکن است با عکس‌های پیش از فیلر فرق داشته باشد.
پس از حل کردن فیلر، تورم در روزهای نخست و سپس فروکش کردن آن نیز باعث میشود ظاهر متغیر باشد. برخی پزشکان کاهش حجم کوتاه‌مدتی را پس از حل کردن فیلر توصیف می‌کنند؛ شواهد دربارهٔ اینکه این چقدر رخ می‌دهد و چقدر طول می‌کشد محدود است. برای ارزیابی حالت نهایی ناحیه معمولاً مدتی صبر میشود و اگر تزریق دوبارهٔ فیلر مد نظر باشد، زمان‌بندی آن با پزشک برنامه‌ریزی میشود.
خطرات واقعی کدام‌اند؟
هیالورونیداز هم یک دارو است و عوارض جانبی دارد. شایع‌ترین آن‌ها تورم، قرمزی، حساسیت و خارش موقت در محل تزریق است. واکنش‌هایی از نوع آلرژیک به این آنزیم گزارش شده‌اند؛ بیشتر آن‌ها موضعی و خفیف‌اند. واکنش‌های آلرژیک جدی مانند کهیر گسترده یا تورم لب یا زبان به‌ندرت دیده می‌شوند. چون در کسانی که به نیش زنبور عسل یا زنبور زرد آلرژی دارند خطر ممکن است بیشتر باشد، حتماً این را به پزشک خود بگویید. برخی پزشکان ممکن است پیش از اقدام یک آزمون پوستی کوچک انجام دهند؛ اما این آزمون همیشه نمی‌تواند واکنش‌های آلرژیک دیرهنگام را پیش‌بینی کند.
اما در وضعیتی اورژانسی مانند انسداد عروقی (بسته شدن رگ)، زمان بسیار مهم است و سودی که آنزیم ممکن است داشته باشد، معمولاً بر خطر عوارض جانبی احتمالی می‌چربد. این تصمیم را پزشکی می‌گیرد که وضعیت اورژانسی را ارزیابی می‌کند. برای علائم اورژانسی مرتبط با فیلر می‌توانید مقالهٔ «پس از فیلر چه زمانی اورژانسی است» را بخوانید.
اگر پس از حل کردن فیلر این علائم را داشتید، بی‌درنگ با 112 (یا شمارهٔ اورژانس محل زندگی خود) تماس بگیرید
- تنگی نفس، خس‌خس سینه یا دشواری در بلعیدن
- تورمی که در لب، زبان، گلو یا صورت به‌سرعت افزایش می‌یابد
- کهیر و خارش گسترده در بدن
- سرگیجه، احساس غش یا تپش قلب
برای شکل‌های دیگر آلرژی و اینکه چه باید کرد، می‌توانید مقالهٔ «واکنش آلرژیک در اقدامات زیبایی» را بخوانید.
کدام فیلرها را می‌توان حل کرد؟
هیالورونیداز فقط فیلرهای هیالورونیک اسید را حل می‌کند. فیلرهای دائمی یا فیلرهایی که از موادی جز هیالورونیک اسید ساخته شده‌اند، با این آنزیم حل نمی‌شوند. به همین دلیل دانستن نوع فیلری که پیش‌تر تزریق کرده‌اید مهم است. برای انواع فیلر و مشکلات احتمالی می‌توانید مقاله‌های «فیلر هیالورونیک اسید» و «عوارض فیلرها» را بخوانید.
چرا فقط پزشک باید انجام دهد؟
- نخست باید با معاینه مشخص شود که مشکل واقعاً به فیلر مربوط است یا نه و نوع فیلر چیست.
- مقدار آنزیم و نقاط تزریق را پزشک بر اساس نوع مشکل و ناحیه برنامه‌ریزی می‌کند.
- اگر واکنش آلرژیک پیش آید، محیط یک مرکز درمانی که بتوان فوراً مداخله کرد لازم است.
- محصولات حل‌کنندهٔ فیلر که در اینترنت فروخته می‌شوند یا روش‌های خانگی ممکن است محصولاتی با منشأ نامشخص داشته باشند و خطر جدی دارند؛ از آن‌ها استفاده نکنید.
نتیجه
شاهدی وجود ندارد که نشان دهد وقتی فیلر حل میشود، بافت خود صورت به‌طور برگشت‌ناپذیر حل میشود. آنزیم هیالورونیک اسید را هدف می‌گیرد و ممکن است بر هیالورونیک اسید طبیعی آن ناحیه به‌طور موقت اثر بگذارد؛ اما بدن این ماده را پیوسته نو می‌کند. خطرات واقعی بیشتر عوارض جانبی موقت و آلرژی‌ای است که به‌ندرت دیده میشود. تصمیم به حل کردن فیلر باید پس از معاینه و همراه با پزشک شما گرفته شود.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- فیلری که برای من تزریق شده از چه نوعی است؛ آیا با هیالورونیداز حل میشود؟
- چرا حل کردن فیلر در وضعیت من لازم است و آیا جایگزینی دارد؟
- به نیش زنبور آلرژی دارم؛ آیا این اقدام برای من خطر دارد؟
- آیا پیش از اقدام آزمون پوستی انجام میشود؟
- پس از حل کردن فیلر کدام علائم طبیعی‌اند و کدام‌ها علامت هشدارند؟
- برای دیدن حالت نهایی ناحیه چه مدت باید صبر کنم؟
- اگر به تزریق دوبارهٔ فیلر فکر کنم، کی می‌توانیم در این باره صحبت کنیم؟
پرسش‌های متداول
آیا با حل کردن فیلر، صورتم بدتر از قبل به نظر می‌رسد؟
شاهد قوی‌ای که این را نشان دهد وجود ندارد. ظاهر پس از حل کردن فیلر چون بیشتر وقت‌ها در مقایسه با حالت همراه با فیلر سنجیده میشود، ممکن است خالی‌تر برداشت شود؛ همچنین در مدت وجود فیلر سن هم بالا رفته است. ممکن است تغییرات کوتاه‌مدتی وجود داشته باشد؛ برای ارزیابی ظاهر نهایی باید مدتی را که پزشک شما توصیه کرده صبر کرد.
آیا هیالورونیداز بافت عضله یا چربی را حل می‌کند؟
خیر. این آنزیم اساساً هیالورونیک اسید را هدف می‌گیرد. ساختارهایی مانند عضله، چربی، استخوان یا رشته‌های کلاژن را حل نمی‌کند.
آیا پس از حل کردن فیلر، هیالورونیک اسید خود پوستم برمی‌گردد؟
بدن پیوسته هیالورونیک اسید را تجزیه می‌کند و از نو می‌سازد؛ به همین دلیل انتظار می‌رود اثر آنزیم بر هیالورونیک اسید طبیعی موقتی باشد. اما مطالعاتی که به‌طور دقیق اندازه گرفته باشند این مدت در پوست سالم صورت چقدر است، محدودند.
آیا آلرژی به هیالورونیداز شایع است؟
ممکن است واکنش‌های موضعی مانند خارش، قرمزی یا تورم در محل تزریق دیده شود. واکنش‌های آلرژیک گسترده و جدی کمیاب‌اند. اگر به زنبور عسل یا زنبور زرد آلرژی دارید یا پیش‌تر به این آنزیم واکنش نشان داده‌اید، حتماً به پزشک خود بگویید.
آیا هر فیلری را می‌توان حل کرد؟
خیر. هیالورونیداز فقط بر فیلرهای هیالورونیک اسید مؤثر است. فیلرهای دائمی یا فیلرهایی که از مواد دیگر ساخته شده‌اند با این آنزیم حل نمی‌شوند و درمان مشکلات این فیلرها متفاوت و گاهی دشوارتر است.
آیا می‌توانم با محصولی که از اینترنت خریده‌ام، فیلرم را خودم حل کنم؟
خیر. ترکیب و ایمنی این‌گونه محصولات نامشخص است؛ در صورت استفادهٔ نادرست و آلرژی، کسی نیست که مداخله کند. تصمیم به حل کردن فیلر و انجام آن باید پس از معاینه، به‌وسیلهٔ پزشک و در یک مرکز درمانی انجام شود.
منابع
- Hyaluronidase: An overview of its properties, applications, and side effects (Jung H). Arch Plast Surg 2020;47(4):297–300 — Archives of Plastic Surgery, 2020
- Guideline for the Safe Use of Hyaluronidase in Aesthetic Medicine, Including Modified High-dose Protocol (Murray G, Convery C, Walker L, Davies E). J Clin Aesthet Dermatol 2021;14(8):E69–E75 — Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 2021
- Hyaluronan catabolism: a new metabolic pathway (Stern R). Eur J Cell Biol 2004;83(7):317–325 — European Journal of Cell Biology, 2004
- Injected Hyaluronidase Reduces the Volume of Exogenous Hyaluronate Fillers in Mice and Results in Clinical Improvement in a Patient with Pretibial Myxedema (Menzinger S, Kaya A, Saurat JH, Kaya G). Dermatopathology (Basel) 2016;3(3):61–67 — Dermatopathology, 2016
- Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers) — U.S. Food and Drug Administration (FDA)
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
