قلم فیلر بدون سوزن و روش‌های خانگی: کدام را نباید انجام داد و کدام نسبتاً کم‌خطر است؟

چرا روش‌های خانگی این‌قدر رایج شده‌اند؟

ویدئوهای کوتاه یک اقدام را در چند ثانیه جا می‌دهند: فرآورده باز می‌شود، به کار می‌رود و نتیجه نشان داده می‌شود. بخشی که دیده نمی‌شود، پس از آن است. نمی‌توانید بدانید فردی که ویدئو را ضبط کرده، چند روز بعد به دلیل عفونت، سوختگی یا لک به پزشک مراجعه کرده است یا نه. انجمن‌های پوست‌شناسی، تزریق فیلر در خانه، رولر سوزنی و لیزر خانگی را در شمار روندهای نگران‌کنندهٔ سال‌های اخیر می‌آورند.

در این مقاله همهٔ روش‌های خانگی را در یک قالب نمی‌گذاریم. همهٔ آن‌ها به یک اندازه خطرناک نیستند. برای تمایز میان آن‌ها این پرسش راهنماست: آیا این روش پوست را سوراخ می‌کند، ماده‌ای را زیر پوست می‌رساند یا پوست را با مواد شیمیایی یا گرما می‌سوزاند؟ اگر پاسخ مثبت است، این یک مراقبت نیست، بلکه یک اقدام پزشکی است.

فرآورده‌های با منشأ نامعلوم و تزریق‌هایی که دیگران بیرون از مرکز درمانی انجام می‌دهند، موضوعی جداگانه‌اند؛ آن‌ها را در مقالهٔ «محصولات تقلبی و تزریق‌های زیرپله‌ای» بررسی کرده‌ایم. در اینجا بیشتر بر روش‌هایی تمرکز داریم که فرد خودش برای خودش انجام می‌دهد.

قلم فیلر بدون سوزن چیست و چرا توصیه نمی‌شود؟

قلم فیلر بدون سوزن (که 'قلم هیالورون' هم نامیده می‌شود) دستگاهی دستی است که ماده‌ای را که درون آن گذاشته می‌شود، بدون سوزن و با فشار زیاد به درون پوست می‌راند. مادهٔ فیلری که درون آن گذاشته می‌شود بیشتر جداگانه فروخته می‌شود. عبارت 'بدون سوزن' هرچند اطمینان‌بخش به نظر می‌رسد، این واقعیت را که ماده وارد بافت می‌شود تغییر نمی‌دهد؛ فقط شیوهٔ ورود را تغییر می‌دهد.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در اطلاعیهٔ ایمنی 8 اکتبر 2021، عموم مردم و کارکنان بهداشتی را هشدار داد که فیلرهای هیالورونیک اسید یا دیگر فیلرهای لب و صورت را با دستگاه‌های بدون سوزن تزریق نکنند. طبق این اطلاعیه، این سازمان ایمنی و اثربخشی این دستگاه‌ها را برای هیچ فیلری ارزیابی نکرده و عرضهٔ آن‌ها را برای این هدف تأیید نکرده است. فیلرهای تأییدشده برای تزریق با نسخه و با سرنگی که سوزن یا کانولا به آن وصل است طراحی شده‌اند.

FDA در همان اطلاعیه اعلام کرد که از گزارش آسیب‌های جدی در پوست، لب‌ها و چشم‌ها، و در برخی موارد آسیب برگشت‌ناپذیر، پس از فیلر لب و صورت با دستگاه‌های بدون سوزن آگاه است. دو مشکل اصلی که این سازمان بر آن‌ها تأکید کرد این‌هاست:

• مشکل کنترل: دستگاه فشاری کنترل کافی بر اینکه ماده به کجا و تا چه عمقی در بافت می‌رود فراهم نمی‌کند.
• مشکل فرآورده: فرآورده‌های فیلری که در اینترنت مستقیم به مصرف‌کننده فروخته می‌شوند، ممکن است به مواد شیمیایی یا میکروب‌ها آلوده باشند.

از دیگر خطرهای احتمالی که در اطلاعیه برشمرده شده‌اند: خونریزی و کبودی، عفونت باکتریایی، قارچی یا ویروسی، انتقال بیماری میان افرادی که از یک دستگاه استفاده می‌کنند، مرگ بافت در اثر انسداد عروقی، از دست رفتن بینایی یا سکته، باقی ماندن اسکار، آسیب چشم ناشی از فشار، توده شدن در پوست، تغییر رنگ و واکنش آلرژیک. همچنین گفته شده که برخی عوارض ممکن است بهبود نیابند.

اطلاعیهٔ FDA مربوط به آمریکاست و شمار موارد گزارش‌شده را نمی‌دهد؛ بنابراین معلوم نیست این مشکلات چقدر پیش می‌آیند. وضعیت قانونی فرآورده‌ها در کشورهای دیگر ممکن است متفاوت باشد. اما دلایلی که اطلاعیه بر آن‌ها استوار است، یعنی نبود کنترل و ایمنی فرآورده، به کشور بستگی ندارد.

آیا می‌توانم فیلر یا توکسین بوتولینوم را از اینترنت بخرم و به خودم تزریق کنم؟

نه؛ این پرخطرترین روش در میان روش‌های خانگی است. FDA به‌روشنی توصیه می‌کند که فیلرها از اینترنت خریده نشوند و هیچ‌کس با هیچ دستگاهی به خود یا دیگری فیلر تزریق نکند. در صفحهٔ فیلرهای این سازمان آمده است که هیچ فیلری برای فروش بدون نسخه تأیید نشده و فرآورده‌هایی که از اینترنت خریده می‌شوند ممکن است تقلبی باشند.

• جدی‌ترین خطر در فیلر این است که ماده وارد یک رگ شود یا به رگ فشار بیاورد. این وضعیت ممکن است به از دست رفتن بافت و در موارد بسیار نادر به از دست رفتن بینایی بینجامد؛ باید در عرض چند دقیقه شناخته و درمان شود. در خانه کسی نیست که آن را بشناسد و درمان کند.
• مشکل توکسین بوتولینوم مقدار آن است. نمی‌توان دانست در فرآورده‌ای با منشأ نامعلوم چه مقدار مادهٔ مؤثر هست؛ اثر ممکن است به بیرون از ناحیهٔ تزریق پخش شود.
• تکنیکی که از ویدئو یاد گرفته می‌شود، جای دانش آناتومی صورت را نمی‌گیرد. محل رگ‌ها و عصب‌ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
• تزریق در شرایط غیراستریل زمینه را برای عفونت‌هایی فراهم می‌کند که حتی چند هفته بعد ممکن است پدیدار شوند.

در تزریق‌هایی که پزشک انجام می‌دهد هم این خطرها صفر نیستند؛ تفاوت در این است که خطر کاهش می‌یابد و اگر مشکلی پیش بیاید، بی‌درنگ می‌توان به آن رسیدگی کرد. نشانه‌های هشدار را در مقالهٔ «پس از فیلر چه زمانی اورژانسی است» و جزئیات ویژهٔ ناحیهٔ لب را در مقالهٔ «فیلر لب» می‌یابید.

آیا دستگاه‌های خانگی لیزر و IPL برای موهای زائد ایمن‌اند؟

دستگاه‌های خانگی نوری برای موهای زائد، در میان روش‌های این مقاله، گروهی هستند که نسبتاً کم‌خطرند. دلیل آن این است که دستگاه‌هایی که به مصرف‌کننده فروخته می‌شوند، با انرژی‌ای به‌مراتب کمتر از دستگاه‌های کلینیکی کار می‌کنند و پوست را سوراخ نمی‌کنند. بیشتر این دستگاه‌ها از فناوری نور پالسی شدید (IPL) استفاده می‌کنند.

یک مرور نظام‌مند که این دستگاه‌ها را بررسی کرده، گزارش داده است که پس از استفاده‌های مکرر در کوتاه‌مدت کاهش مو به دست می‌آید، اما پژوهش‌ها بدون گروه کنترل و کوچک بوده‌اند و نتایج نیز بسته به دستگاه و فرد بسیار متفاوت است. شایع‌ترین عارضهٔ جانبی قرمزی است؛ به‌ندرت تورم، تاول، دلمه بستن و تغییر رنگ هم گزارش شده است. یعنی 'نسبتاً کم‌خطر' به معنای نبود عارضهٔ جانبی نیست.

• از جدول رنگ پوست و رنگ مو در راهنمای استفادهٔ دستگاه پیروی کنید. در پوست‌های تیره و پوست برنزه، خطر سوختگی و لک بیشتر می‌شود؛ در موهای روشن، قرمز یا سفید هم انتظار اثری نمی‌رود.
• در اطراف چشم استفاده نکنید و مستقیم به نور نگاه نکنید.
• از روی خال‌ها، تاتوها، زخم‌ها و نواحی دارای بیماری فعال پوستی رد نشوید.
• روی پوستی که تازه آفتاب خورده یا هنگام مصرف دارویی که ممکن است حساسیت به نور ایجاد کند، بدون مشورت با پزشک خود استفاده نکنید.
• در زنان، رویش موی تازه‌ای که در صورت، چانه یا تنه آغاز شده و به‌سرعت بیشتر می‌شود، ممکن است علت هورمونی داشته باشد؛ نخست معاینه لازم است.

شیوهٔ کار روشی را که در کلینیک انجام می‌شود، در مقالهٔ «لیزر موهای زائد» توضیح داده‌ایم. اگر پس از استفاده تاول یا تغییر رنگ پیش آمد، مقالهٔ «سوختگی و لک پس از لیزر و IPL» می‌تواند راهنمای شما باشد.

آیا استفاده از رولر سوزنی در خانه زیان‌آور است؟

در اینجا باید دو گروه فرآورده را از هم جدا کرد. گروهی فرآورده‌هایی‌اند که پوست را سوراخ نمی‌کنند و فقط تحریک خفیفی در سطح ایجاد می‌کنند. گروه دیگر رولرها و قلم‌های موتوری‌اند که سوزن‌هایشان واقعاً پوست را سوراخ می‌کند. آکادمی پوست‌شناسی آمریکا می‌گوید فرآورده‌هایی که برای استفادهٔ خانگی فروخته می‌شوند برای سوراخ کردن پوست طراحی نشده‌اند و به همین دلیل اثرشان در مقایسه با درمانی که پزشک انجام می‌دهد کمتر آشکار است.

مشکل وقتی آغاز می‌شود که فرآورده پوست را سوراخ کند یا بیش از حد فشار داده شود:

• عفونت: سوزن‌ها را نمی‌توان در خانه به‌طور مطمئن استریل کرد. هر سوراخ دری برای ورود میکروب‌هاست.
• پخش شدن: رولر ممکن است یک عفونت ویروسی مانند تبخال یا زگیل را به نواحی دیگر صورت ببرد.
• اسکار و لک: فشار زیاد یا سوزن‌های کُند و خم‌شده ممکن است روی پوست خراش، اسکار و تغییر رنگ به جا بگذارند.
• تحریک: استفادهٔ مکرر ممکن است باعث شود مشکلی که قصد اصلاحش را دارید بدتر به نظر برسد.
• استفادهٔ مشترک: استفاده از یک فرآورده با فردی دیگر از نظر بیماری‌هایی که از راه خون منتقل می‌شوند پرخطر است. FDA می‌گوید استفادهٔ دوباره از سرسوزن‌ها، حتی اگر تمیز شده باشند، ایمن نیست.

این فرآورده‌ها نباید روی جوش فعال، تبخال، اگزما یا زخم باز به کار روند. نفوذ فرآورده‌های آرایشی که بلافاصله پس از روش‌های سوراخ‌کنندهٔ پوست زده می‌شوند ممکن است افزایش یابد؛ این خطر تحریک و آلرژی را بالا می‌برد. اگر برای مشکلی مانند جای جوش به آن فکر می‌کنید، شیوهٔ انجام این روش به دست پزشک را در مقالهٔ «میکرونیدلینگ» می‌یابید.

چرا استفاده از اسیدهای لایه‌برداری با غلظت بالا در خانه پرخطر است؟

فرآورده‌های آرایشی دارای اسید با غلظت کم با لایه‌برداری شیمیایی که پزشک انجام می‌دهد یکی نیستند. فرآورده‌هایی که برای مراقبت روزانه ساخته شده‌اند و طبق دستور برچسبشان به کار می‌روند، نسبتاً کم‌خطرند. خطر وقتی آغاز می‌شود که محلول‌های با غلظت بالا که برای استفادهٔ حرفه‌ای تهیه شده‌اند، از اینترنت خریده و در خانه زده شوند.

FDA در هشداری که در ژوئیهٔ 2024 منتشر کرد، به مصرف‌کنندگان توصیه کرد فرآورده‌های لایه‌برداری را که موادی مانند تری‌کلرواستیک اسید، گلیکولیک اسید، سالیسیلیک اسید و لاکتیک اسید را با غلظت بالا دارند، بدون نظارت حرفه‌ای مناسب نخرند و به کار نبرند. این سازمان اعلام کرد که هیچ فرآوردهٔ لایه‌برداری شیمیایی را تأیید نکرده و گزارش داد که این فرآورده‌ها ممکن است به سوختگی شیمیایی، درد، تورم، عفونت، تغییر رنگ پوست و اسکارهایی که شکل ظاهری را بد می‌کنند بینجامند.

اینکه اسید تا چه عمقی در پوست نفوذ کند، نه فقط به غلظت، بلکه به تعداد لایه‌های زده‌شده و مدت ماندن آن روی پوست نیز بستگی دارد. پزشک این متغیرها را بر اساس نوع پوست تنظیم می‌کند و در صورت نیاز کار را متوقف می‌کند؛ در خانه این کنترل وجود ندارد. در پوست‌های تیره، خطر لک نیز بالاتر است. برای جزئیات روشی که پزشک انجام می‌دهد، می‌توانید مقالهٔ «لایه‌برداری شیمیایی» را ببینید.

کدام نسبتاً کم‌خطر است و کدام را نباید انجام داد؟

این جدول چارچوبی کلی است، نه توصیهٔ فردی. در کسانی که بیماری پوستی دارند، در بارداری، در کسانی که به‌طور منظم دارو مصرف می‌کنند و در پوست‌های تیره، روش‌هایی که 'نسبتاً کم‌خطر' شمرده می‌شوند هم ممکن است مشکل ایجاد کنند. اگر مطمئن نیستید، نخست با پزشک خود مشورت کنید.

پس از روش خانگی کدام علائم اورژانسی‌اند؟

1. استفاده را متوقف کنید. اگر فرآوردهٔ اسیددار به کار برده‌اید، ناحیه را مدتی طولانی با آب ولرم فراوان بشویید.
2. ناحیه را فشار ندهید، نمالید و نکوشید آن را با سوزن تخلیه کنید یا در خانه 'درست کنید'.
3. اگر علائم شما در فهرست‌های بالاست، با 112 تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
4. جعبه، برچسب، سابقهٔ سفارش فرآورده و دستگاه را همراه ببرید یا عکس آن‌ها را نشان دهید.
5. به‌روشنی بگویید چه کرده‌اید. کادر درمان برای قضاوت کردن نمی‌پرسد، بلکه برای اینکه درمان درست را سریع آغاز کند.

برای گام‌های کلی در وضعیت‌هایی که اورژانسی نیستند اما نگرانتان می‌کنند، می‌توانید مقالهٔ «اگر پس از اقدام زیبایی عارضه‌ای پیش آمد چه باید کرد» را ببینید.

پرسش‌هایی که پیش از تصمیم‌گیری می‌توانید از خود بپرسید

• آیا این روش پوست را سوراخ می‌کند، ماده‌ای را زیر پوست می‌رساند یا پوست را می‌سوزاند؟
• فرآورده را چه کسی ساخته، چه چیزی در آن هست و آیا اطلاعات سازنده و دستور استفاده به زبان کشوری که در آن فروخته می‌شود (در ترکیه، به ترکی) دارد؟
• اگر مشکلی پیش بیاید، چه کسی آن را تشخیص می‌دهد و درمان می‌کند؟
• آیا ویدئویی که دیدم تبلیغ است؟ آیا می‌دانم فرد درون ویدئو پس از آن چه تجربه‌ای داشته است؟
• آیا می‌توانم همین نتیجه را از راهی ایمن‌تر، با معاینهٔ پزشک، به دست آورم؟

جاذبهٔ روشی که در خانه انجام می‌شود، بیشتر وقت‌ها آسانی آن است. اما در اقدامی که پوست را سوراخ می‌کند یا می‌سوزاند، آسانی جای ایمنی را نمی‌گیرد.