Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka, 35.000+ ölüm — en sık kanser ölüm sebebi. Sigara birincil etken (vakaların %85'i) — ama sigara içmeyenlerde de görülür (%15-20, özellikle Asyalı kadında EGFR mutant). 2 ana tip: Küçük Hücreli Dışı (KHDAK — NSCLC) %85 — adenokarsinom, skuamöz, büyük hücreli. Küçük Hücreli (KHAK — SCLC) %15 — daha agresif, kemoterapi duyarlı ama nüks sık. LDCT (düşük doz BT) taraması: 50-80 yaş + 20 paket-yıl sigara + aktif veya 15 yıl içinde bırakmış → yıllık LDCT, NLST çalışması ölümü %20 azalttı. Türkiye'de bazı merkezlerde mevcut, ücretsiz program henüz yok. Belirtiler (genelde geç): persistan öksürük, hemoptizi, dispne, göğüs ağrısı, kilo kaybı, ses kısıklığı, "Pancoast tümörü" omuz/kol ağrısı. Moleküler patlamış devrim: EGFR mutant (%15-50 ASYA) → osimertinib (Tagrisso) birinci hat. ALK+ → alectinib, 2024 lorlatinib. KRAS G12C → sotorasib, adagrasib. PD-L1 ≥ 50% → tek başına pembrolizumab. İmmünoterapi-kemo kombinasyonu standart hale geldi. Tedavi: Erken evre cerrahi (lobektomi, VATS), lokal ileri kemoradyoterapi + durvalumab, metastatik immünoterapi/hedefli tedavi. Kırmızı bayrak: 3+ hafta öksürük (özellikle sigara), hemoptizi, ses kısıklığı, kilo kaybı.
Akciğer Kanseri: Sigara, LDCT Tarama ve 2024 İmmünoterapi Devrimi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka, 35.000+ ölüm — en sık kanser ölüm sebebi . Sigara birincil…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Akciğer kanseri Türkiye'de yıllık 40.000+ yeni vaka, 35.000+ ölüm — en sık kanser ölüm sebebi. Sigara birincil etken (vakaların %85'i) — ama sigara içmeyenlerde de görülür (%15-20, özellikle Asyalı kadında EGFR mutant). 2 ana tip: Küçük Hücreli Dışı (KHDAK — NSCLC) %85 — adenokarsinom, skuamöz, büyük hücreli. Küçük Hücreli (KHAK — SCLC) %15 — daha agresif, kemoterapi duyarlı ama nüks sık. LDCT (düşük doz BT) taraması: 50-80 yaş + 20 paket-yıl sigara + aktif veya 15 yıl içinde bırakmış → yıllık LDCT, NLST çalışması ölümü %20 azalttı. Türkiye'de bazı merkezlerde mevcut, ücretsiz program henüz yok. Belirtiler (genelde geç): persistan öksürük, hemoptizi, dispne, göğüs ağrısı, kilo kaybı, ses kısıklığı, "Pancoast tümörü" omuz/kol ağrısı. Moleküler patlamış devrim: EGFR mutant (%15-50 ASYA) → osimertinib (Tagrisso) birinci hat. ALK+ → alectinib, 2024 lorlatinib. KRAS G12C → sotorasib, adagrasib. PD-L1 ≥ 50% → tek başına pembrolizumab. İmmünoterapi-kemo kombinasyonu standart hale geldi. Tedavi: Erken evre cerrahi (lobektomi, VATS), lokal ileri kemoradyoterapi + durvalumab, metastatik immünoterapi/hedefli tedavi. Kırmızı bayrak: 3+ hafta öksürük (özellikle sigara), hemoptizi, ses kısıklığı, kilo kaybı.
İçindekiler
- Akciğer Kanseri Tipleri
- Türkiye'de Tablo
- Sigara ve Diğer Riskler
- LDCT Tarama
- Belirtiler
- Moleküler Sınıflama (EGFR, ALK, KRAS)
- Tedavi: Erken vs Metastatik
- İmmünoterapi Devrimi
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Akciğer Kanseri Tipleri
KHDAK (Küçük Hücreli Dışı — NSCLC) %85
- Adenokarsinom (en sık, %40) — sigara içmeyende de
- Skuamöz hücreli karsinom (%25) — sigara güçlü ilişki
- Büyük hücreli karsinom (%10)
KHAK (Küçük Hücreli — SCLC) %15
- Sigara ile çok güçlü ilişki
- Hızlı büyür, erken metastaz
- Kemo-duyarlı ama nüks sık
- 2 evre: sınırlı, yaygın
2. Türkiye'de Tablo
- Yıllık 40.000+ yeni vaka
- 35.000+ ölüm/yıl
- Erkek/kadın 4:1 (kadın artıyor)
- 5 yıl sağkalım: erken evre %50-70, metastatik %5-10
- Sigara prevalansı yüksek → vaka artışı
3. Sigara ve Diğer Riskler
Sigara
- Vakaların %85'i
- Paket-yıl skoru (paket/gün × yıl)
- 20+ paket-yıl yüksek risk
- Bırakma ile risk yıllarla azalır (15 yıl içinde normal popülasyona yakınlaşır)
- Pasif maruziyet de risk
Diğer
- Radon (kapalı alan radyoaktif gaz)
- Asbest (mezotelyoma da)
- Hava kirliliği (PM2.5)
- Aile öyküsü
- Önceki akciğer hastalığı (KOAH, fibroz)
- HIV
- Mesleki: silika, krom, nikel
4. LDCT Tarama
NLST çalışması (2011)
- LDCT vs akciğer grafisi
- Akciğer kanseri ölümü %20 azalttı
- Mortalite tüm-neden %7 azalttı
NELSON (2020)
- LDCT erken evre yakalama
- Mortalite %24 azalttı (erkek)
USPSTF 2021 önerisi
- 50-80 yaş
- 20+ paket-yıl sigara
- Aktif veya 15 yıl içinde bırakmış
- Yıllık LDCT
Türkiye'de durum
- Bazı özel ve üniversite hastanelerinde
- KETEM kapsamında henüz yok — tartışılıyor
- Maliyet yaklaşık 500-1500 TL/seans
Yalancı pozitif
- LDCT'de 30-40% nodül bulunur — çoğu benign
- Lung-RADS sistemi ile takip
- Anksiyete, gereksiz biyopsi riski
5. Belirtiler
Lokal
- Persistan öksürük (3+ hafta)
- Hemoptizi (kanlı tükürük)
- Dispne
- Göğüs ağrısı
- Wheezing
- Tekrarlayan pnömoni
Sistemik
- Kilo kaybı
- Halsizlik
- İştahsızlık
Lokal yayılım
- Ses kısıklığı (rekürren laringeal sinir)
- Disfaji (özofagus bası)
- Vena cava superior sendromu (üst vücut ödem)
- Pancoast tümörü (apeks) — omuz/kol ağrısı, Horner sendromu
Uzak metastaz
- Beyin (baş ağrısı, konvülziyon)
- Kemik (ağrı)
- Karaciğer (sarılık)
- Adrenal
Paraneoplastik
- Hiperkalsemi (skuamöz)
- SIADH (KHAK)
- Cushing (KHAK)
- Lambert-Eaton
6. Moleküler Sınıflama (EGFR, ALK, KRAS)
Birinci basamak panel (tümör)
- EGFR mutasyonu
- ALK yeniden düzenlenme
- ROS1
- BRAF V600E
- KRAS G12C
- MET ekson 14 atlama
- RET
- NTRK
- HER2
- PD-L1 (tümör hücre proporsiyonu)
Sıvı biyopsi (ctDNA)
- Doku alınamadığında
- Erken tedavi başlamak için
Tedavi yönlendirme
- Moleküler profile göre hedefli tedavi seçimi
- Türkiye'de bu testler artıyor (NGS panelleri)
7. Tedavi: Erken vs Metastatik
Erken evre (I-II)
- Cerrahi (lobektomi) — birinci tedavi
- VATS veya robotik
- Adjuvan kemo (Evre II)
- 5 yıl sağkalım %60-80
Lokal ileri (Evre IIIA-B)
- Kemoradyoterapi
- ± Durvalumab konsolidasyon (PACIFIC çalışması) — 1 yıl
- Bazı vakalarda cerrahi sonrası adjuvan kemo
Metastatik (Evre IV)
- Moleküler profile göre kişiselleştirilmiş
- EGFR+ → osimertinib (Tagrisso, 1. nesil 2024'te zorunlu)
- ALK+ → alectinib, brigatinib, lorlatinib
- KRAS G12C → sotorasib, adagrasib
- ROS1+ → krizotinib, entrektinib
- BRAF V600E → dabrafenib + trametinib
KHAK (SCLC)
- Sınırlı → kemoradyoterapi + profilaktik kraniyal radyoterapi (PCI)
- Yaygın → atezolizumab + kemo
- Nüks → topotekan, lurbinektedin
8. İmmünoterapi Devrimi
Birinci hat (PD-L1 ≥ 50%)
- Pembrolizumab monoterapi (KEYNOTE-024)
- Sağkalım dramatik
PD-L1 1-49% veya kombinasyon
- Pembrolizumab + kemo (KEYNOTE-189, 407)
- Atezolizumab + bevacizumab + kemo (IMpower150)
- Nivolumab + ipilimumab ± kemo (CheckMate-9LA)
Neoadjuvan (erken evre)
- Pembrolizumab + kemo preoperatif (KEYNOTE-671) — yeni
- Patolojik tam yanıt artar
Perioperatif
- 2024 yeni standart: neoadjuvan + adjuvan immünoterapi
Hedefli tedavi yanıtı sonrası
- Direnç → immünoterapiye geçiş tartışmalı
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- 3+ hafta öksürük (sigara içen)
- Hemoptizi
- Ses kısıklığı + persistan
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Hızla ilerleyen dispne
- Pancoast tipi omuz/kol ağrısı
- Yeni başlayan baş ağrısı + nörolojik defisit (beyin meta)
SSS
S: Sigara bıraktım, kanser olur mu? A: 15+ yıl bırakmış → risk normal popülasyona yakın. Yine LDCT yararlı olabilir.
S: Hiç sigara içmedim, akciğer kanseri olur mu? A: Evet, %15-20 — özellikle Asyalı kadın, EGFR mutant adenokarsinom.
S: Pasif sigara kanser yapar mı? A: Evet — riski %20-30 artırır.
S: BT taraması güvenli mi? A: Düşük doz BT (LDCT) radyasyon kabul edilebilir; fayda riskten fazla.
S: Osimertinib ne kadar süre etkili? A: Ortalama 2-3 yıl, sonra direnç. Yeni nesil ilaçlar geliştiriliyor.
S: Türkiye'de immünoterapi erişimi? A: Pembrolizumab, nivolumab, atezolizumab SGK kapsamında endikasyon ile.
10. Doktorclub Hekim Notu
Akciğer kanseri Türkiye'nin en büyük kanser yükü — sigara primer önlem. LDCT taraması yüksek riskli grupta ölüm azaltıyor, Türkiye'de programatik erişim genişlemeli. Moleküler profil + hedefli tedavi + immünoterapi son 10 yılın devrim alanı — metastatik akciğer kanserinde sağkalım 3-5 yıla uzadı (önceden 1 yıldan az). Sigara bırakma her zaman geç değildir. 3+ hafta öksürük + sigara = göğüs hastalıkları/onkoloji. Doktorclub'da göğüs hastalıkları ve onkoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- NCCN — Non-Small Cell Lung Cancer (2024).
- ESMO — Lung Cancer Clinical Practice Guidelines (2023).
- USPSTF — Lung Cancer Screening Recommendation (2021).
- Türk Toraks Derneği + Türk Onkoloji — Akciğer Kanseri Konsensüsü (2023).
- Reck M et al. Pembrolizumab vs chemotherapy for PD-L1+ NSCLC (KEYNOTE-024). N Engl J Med. 2016.
- Aberle DR et al. NLST: Reduced lung-cancer mortality with LDCT. N Engl J Med. 2011;365:395-409.
- Soria JC et al. Osimertinib in EGFR-mutated NSCLC (FLAURA). N Engl J Med. 2018.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Akciğer kanseri için hekim değerlendirmesi gereklidir. Sigara bırakın.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: