Mutfak Tıbbı
B12 vitamini hangi besinlerde var? B12'si yüksek gıdalar ve vejetaryenler

Haberi paylaş
İlgilenecek birine ulaştırın.
B12 vitamini doğal olarak yalnız hayvansal besinlerde bulunur. En zengin kaynaklar dana ciğeri ve böbreği, midye, uskumru, istavrit ve hamsi gibi balıklardır; kırmızı et, süt, yoğurt, peynir ve yumurta daha az ama düzenli katkı yapar. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkine günde 4 mikrogram önerir; bir porsiyon balık ya da köfte, bir kase yoğurt ve bir kupa sütle bu miktara ulaşılabilir. Pekmez, sebze, tahıl ve baklagil B12 kaynağı değildir; vegan beslenenler, metformin ya da uzun süre mide ilacı kullananlar ve yaşlılar B12 durumunu hekimiyle konuşmalıdır.
Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.
Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı
Önemli bilgiler
- Günlük gereksinim: 15 yaş ve üstünde 4 mikrogram; gebelikte 4,5, emzirmede 5 mikrogram (TÜBER, 2022).
- Yalnız hayvansal besinlerde: Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre B12 vitamini sadece hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur. Zenginleştirilmemiş bitkisel sütler B12 içermez; B12 eklenmiş ürünlerde etikete bakın.
- Türkiye'de yetersiz alım yaygın: 2017 Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması'nda 15 yaş üstündekilerin %60,7'si, kadınların %72,7'si B12'yi önerilen düzeyin altında alıyordu; aynı yaş grubunun %35,4'ünde kan B12 düzeyi 223 pg/mL'nin altındaydı.
- Emilim sınırlı: Bağırsaktaki emilim sistemi bir öğünde yaklaşık 1,5–2 mikrogramda doyar; yumurtadaki B12'nin %9'undan azı emilir (Watanabe, 2007).
- Metformin: İngiltere ilaç otoritesi MHRA, metformin kullananlarda B12 düşüklüğünü yaygın yan etki sayar; 10 kişiden 1'ine kadar görülebilir (MHRA, 2022).
Günde ne kadar B12 vitamini gerekir?
| Grup | Günlük yeterli alım (mikrogram) |
|---|---|
| 2–6 yaş | 1,5 |
| 7–10 yaş | 2,5 |
| 11–14 yaş | 3,5 |
| 15 yaş ve üstü (kadın, erkek) | 4 |
| Gebe | 4,5 |
| Emziren | 5 |
Değerler TÜBER 2022'den alındı. İngiltere'de NHS yetişkin için yaklaşık 1,5 mikrogram der; bu yazıda Türkiye'nin resmî referansı olan daha yüksek TÜBER değeri kullanıldı.
B12 vitamini en çok hangi besinlerde var?
Porsiyonlar TÜBER standart ölçüleridir (pişmiş et 80 g, pişmiş balık 150 g, kupa 240 mL). TürKomp'ta balıkların yalnız çiğ kaydı olduğu için hamsi, istavrit ve palamutta 150 g porsiyon çiğ ağırlık üzerinden hesaplandı (seri içindeki ortak kural). Yüzdeler 4 mikrograma göre Doktorclub editörlerinin hesabıdır.
| Besin | 100 g'da (mikrogram) | Porsiyon | Porsiyonda (mikrogram) | Günlük gereksinimin yaklaşık %'si | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Dana ciğeri, pişmiş | 70,6 | 80 g | 56,5 | %1.412 | USDA (TürKomp çiğ: 133,5)** |
| Uskumru, pişmiş | 19 | 150 g | 28,5 | %713 | USDA |
| Midye, pişmiş | 24 | 12–15 küçük, 100 g | 24,0 | %600 | USDA, mavi midye*** |
| Dana böbreği, pişmiş | 24,9 | 80 g | 19,9 | %498 | USDA |
| Tavuk ciğeri, pişmiş | 16,85 | 80 g | 13,5 | %337 | USDA |
| İstavrit | 7,39 | 150 g çiğ | 11,1 | %277 | TürKomp |
| Hamsi | 4,83 | 150 g çiğ | 7,2 | %181 | TürKomp (USDA: 0,62) |
| Palamut | 4,21 | 150 g çiğ | 6,3 | %158 | TürKomp |
| Alabalık, pişmiş | 4,11 | 150 g | 6,2 | %154 | USDA |
| Kuzu but, pişmiş | 2,64 | 80 g | 2,1 | %53 | USDA |
| Dana kıyma köfte, ızgara | 2,64 | 3–4 köfte, 80 g | 2,1 | %53 | USDA |
| Ton balığı konservesi, süzülmüş | 1,88 | 100 g | 1,9 | %47 | TürKomp |
| Süt, tam yağlı | 0,45 | 1 kupa, 240 mL | 1,1 | %27 | USDA |
| Yoğurt, tam yağlı | 0,42 | 1 küçük kase, 200 g | 0,8 | %21 | TürKomp |
| Yumurta* | 0,69 | 2 küçük, 100 g | 0,7 | %17 | TürKomp (USDA çiğ: 0,89) |
| Eski kaşar | 1,22 | 2 parmak, 40 g | 0,5 | %12 | TürKomp |
| Beyaz peynir, tam yağlı | 0,62 | 3 parmak, 60 g | 0,4 | %9 | TürKomp |
| Tavuk but, pişmiş | 0,42 | 80 g | 0,3 | %8 | USDA |
Tablo: TürKomp ve USDA FoodData Central (SR Legacy) kayıtları, erişim 15 Kasım 2026. TürKomp'ta pişmiş kaydı olmayan et ve sakatatta USDA kullanıldı; iki kaynak belirgin farklıysa ikisi birlikte yazıldı. Hamside USDA'nın Avrupa hamsisi kaydı, USDA'nın benzer küçük yağlı balıklarıyla da tutarsız olduğu için TürKomp değeri kullanıldı. *Yumurtadaki B12'nin %9'undan azı emilir. **Ciğerdeki iki değer arasındaki fark pişirmeden değil, veri tabanından gelir (USDA çiğ: 59,3). ***USDA değeri mavi midye içindir; Türk kara midyesinin TürKomp çiğ değeri 7,5'tir, pişmiş değer daha düşük olabilir.
Tablodaki yüzdeler besinde bulunan miktarı gösterir. Ciğerdeki çok yüksek değerin hepsi vücuda geçmez, çünkü emilim bir öğünde sınırlıdır. Pratikte haftada birkaç kez balık, et ya da sakatat ve her gün süt ürünü, gereksinimi karşılamanın en kolay yoludur. TÜBER de haftada en az 2 kez yağlı balık önerir; hamsi, istavrit, palamut ve uskumru bu önerinin Türk sofrasındaki karşılığıdır.
Vücut B12 vitamininin ne kadarını alır?
B12, midede "intrinsik faktör" adlı bir proteinle birleşir ve ince bağırsağın son bölümünden emilir (NHS). Bu sistem bir öğünde yaklaşık 1,5–2 mikrogramda doyar; öğündeki miktar arttıkça emilen oran düşer. Sağlıklı insanlarda balık etinden ortalama %42, koyun etinden %56–89, tavuk etinden %61–66 oranında emilim ölçülmüştür; yumurtada bu oran %9'un altındadır. ABD ve Japonya'nın referans değerleri, normal sindirimi olan yetişkinde besindeki B12'nin yarısının emildiğini varsayar (Watanabe, 2007).
Mide ameliyatı (gastrektomi) sonrasında ve yaşlılıkta mide dokusu inceldiğinde (gastrik atrofi) emilim azalır. Bağışıklık sisteminin intrinsik faktör üreten hücrelere saldırdığı pernisiyöz anemide ise vücut B12'yi emilemez; bu durumda besini artırmak sorunu çözmez (NHS).
Türk mutfağında B12 nasıl artırılır?
Aşağıdaki menü tablodaki değerlerle hesaplanmış bir örnektir; kişisel diyet değildir, Doktorclub editörlerinin hesabıdır.
| Öğün | Besin ve miktar | B12 (mikrogram) |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 2 küçük yumurta + 3 parmak beyaz peynir | 0,7 + 0,4 = 1,1 |
| Ara öğün | 1 kupa süt | 1,1 |
| Öğle ya da akşam | 3–4 ızgara köfte + 1 küçük kase yoğurt | 2,1 + 0,8 = 2,9 |
| Toplam | yaklaşık 5,1 (gereksinimin yaklaşık 1,3 katı) |
- Köfte yerine bir porsiyon hamsi, istavrit ya da uskumru yemek, günlük miktarı tek öğünde karşılar.
- Et ve balık yemeyen biri aynı kahvaltıya 2 parmak kaşar, bir kase yoğurt ve bir kupa süt eklese yaklaşık 3,5 mikrogram alır; yumurtadaki B12 az emildiği için gerçek katkı daha düşüktür.
- Ciğer ve böbrek çok yüksek miktar içerir; ciğeri haftada birden sık yemeyin, gebelikte hiç yemeyin (aşağıya bakın).
Kimler dikkat etmeli?
- Vegan ve vejetaryenler: TÜBER'e göre veganlarda B12 desteğine ihtiyaç duyulur; uzun süre vegan beslenenlerde kansızlık ve geri dönüşsüz sinir hasarı gelişebilir, diyet diyetisyence kontrol edilmelidir. NHS veganlar için B12 eklenmiş kahvaltılık gevrek, B12 eklenmiş şekersiz soya içeceği ve B12 eklenmiş besin mayasını kaynak sayar; takviye gerekebilir. Vücuttaki depolar 2–5 yıl yetebildiği için belirtiler diyet değişikliğinden çok sonra çıkabilir (NHS).
- Gebe, emziren ve bebek: TÜBER, B12'nin özellikle vejetaryen gebe ve emziren anneler ile bebek ve çocuklar için önemli olduğunu, vejetaryen gebelerin diyetinin B12 açısından değerlendirilmesini ister. NHS de gebelikte ve emzirmede vegan beslenenlerin, bebeğin sağlıklı gelişmesi için yeterli vitamin ve mineral aldığından emin olmasını ister; vegan emziren anne kendisinin ve bebeğinin B12 durumunu hekimiyle konuşmalıdır. NHS gebelikte ciğer yenmemesini önerir; TÜBER de gebelik ve emzirmede midye gibi kabuklu deniz ürünlerini önermez. Ayrıntı için gebelikte besin güvenliği rehberine bakın.
- Ciğer sevenler: Ciğer A vitamini yönünden çok zengindir; NHS haftada birden sık yenmemesini, gebelikte ise ciğer ve ciğer ürünlerinin hiç yenmemesini önerir.
- Gut hastaları: Sakatat, hamsi ve sardalya yüksek pürinlidir; atak döneminde ara verin, sakin dönemde ölçülü yiyin (gut yazımız).
- Yaşlılar: TÜBER'e göre yaşlılıkta mide dokusundaki incelme (gastrik atrofi) ve az yeme nedeniyle B12 eksikliği sıktır. TBSA 2017'de 65 yaş üstünde her 3 erkekten yalnız biri, her 5 kadından yalnız biri B12'yi önerilen miktarda alabiliyordu.
- Metformin kullananlar: Risk yüksek doz ve uzun kullanımla artar. Aşırı yorgunluk, kırmızı ve ağrılı dil, karıncalanma ya da soluk veya sarı cilt olursa doktora başvurun; ilacı kendi başınıza bırakmayın (MHRA). Ayrıntı: Metformin B12 eksikliği yapar mı?
- Mide ilacı kullananlar ve mide ameliyatı geçirenler: NHS, proton pompası inhibitörleri ve metforminin vücuttaki B12'yi azaltabildiğini, mide ameliyatının (gastrektomi) ve Crohn hastalığının eksiklik riskini artırdığını belirtir; TÜBER de reflü tedavisindeki proton pompası inhibitörlerinin B12 emilimini etkileyebileceğini yazar.
B12 besinle mi, takviyeyle mi alınmalı?
NHS'ye göre et, balık ya da süt ürünü yiyen biri gereksinimini çoğunlukla besinle karşılar. Veganlarda, emilim sorunu olanlarda ve bazı ilaçları uzun süre kullananlarda besin yetmeyebilir. TBSA 2017'ye göre 65 yaş üstünde takviye kullananlar arasında en sık alınan B12'dir (%24,7); TÜBER takviyenin hekim önerisi olmadan kullanılmamasını vurgular. Ağızdan mı, iğneyle mi, ne kadar ve ne süreyle verileceğine hekim karar verir; B12 iğnesi kimlere gerekir yazımızda bu ayrımı anlattık.
Pekmez, spirulina ya da deniz yosunu B12 kaynağı mı?
Hayır, hiçbiri güvenilir kaynak değildir. NHS'ye göre B12 meyve, sebze ve tahıllarda doğal olarak bulunmaz; üzüm ya da dut şırasından yapılan pekmez de bu nedenle B12 kaynağı değildir. Takviye olarak satılan mavi-yeşil alglerin (spirulina gibi) çoğu, insanda etkisiz olan "yalancı B12" (psödovitamin B12) içerir ve veganlar için uygun kaynak sayılmaz. Deniz yosunu da güvenilir kaynak değildir: Kurutulmuş nori gibi birkaç yosunda gerçek B12 ölçülmüştür, ama diğer yenilebilir yosunların çoğunda hiç ya da iz miktarda vardır (Watanabe, 2007). Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi: Veganlar yosuna güvenmesin; B12 eklenmiş besin ya da hekim önerisiyle takviye kullansın.
Türkiye'de
- Yorgunluk, karıncalanma ya da kansızlık belirtileriniz varsa aile hekiminize başvurun; gerekirse MHRS üzerinden iç hastalıkları polikliniğinden randevu alabilirsiniz. Kan B12 değerinin yorumu için B12 kaç olmalı yazımıza bakabilirsiniz.
- Diyabet için metformin kullanıyorsanız B12 takibini diyabetinizi izleyen hekimle konuşun.
- Bebek ya da çocuk yanlışlıkla takviye tableti yuttuysa ve belirti yoksa Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (UZEM) 114'ten, kusma ya da bilinç değişikliği varsa 112'yi arayın. Yutulan ürün demir içeriyorsa belirti beklemeden 112'yi arayın.
Ne zaman doktora görünmeli?
- Aşırı yorgunluk, kırmızı ve ağrılı dil, ağız yaraları, el ve ayakta karıncalanma, soluk ya da sarımsı cilt varsa (MHRA).
- Uzun süredir vegan besleniyor, gebelik planlıyor ya da emziriyorsanız ve B12 eklenmiş besin ya da takviye kullanmıyorsanız.
- Mide ameliyatı geçirdiyseniz, Crohn hastalığınız varsa ya da uzun süredir mide ilacı veya metformin kullanıyorsanız.
- Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma varsa: 112'yi arayın.
Neler değişti? (Kasım 2026)
Mayıs 2026'da çocuk ve ergenlerde metformin kullanımını inceleyen ilk sistematik derleme ve meta-analiz yayımlandı. Beş çalışmayı birleştiren analizde B12 düzeyi 6 ve 12 ayda düştü, ancak düşüş istatistiksel ya da klinik olarak anlamlı değildi; yazarlar daha büyük ve uzun çalışmalar istiyor (Tahir ve ark., 2026). Yetişkinlerdeki MHRA uyarısı geçerliliğini koruyor.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı turkomp.tarimorman.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- USDA FoodData Central, SR Legacy fdc.nal.usda.gov (yeni pencerede açılır)
- NHS. Vitamins and minerals – B vitamins and folic acid nhs.uk (yeni pencerede açılır)
- NHS. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia – Causes nhs.uk (yeni pencerede açılır)
5 kaynak daha
- NHS. The vegan diet 2026 nhs.uk
- NHS. Vitamins and minerals – Vitamin A nhs.uk
- MHRA. Metformin and reduced vitamin B12 levels: new advice for monitoring patients at risk. Drug Safety Update 2022 gov.uk
- Watanabe F. Vitamin B12 sources and bioavailability. Exp Biol Med 2007. DOI: 10.3181/0703-MR-67 doi.org
- Tahir EA ve ark. The Impact of Metformin on Vitamin B12 Levels in Children and Adolescents: A Systematic Review and Single-Arm Meta-Analysis. Endocrinol Diabetes Metab 2026. DOI: 10.1002/edm2.70232 doi.org
Bu yazıda geçen ilaçlar
İlaç Rehberi'nde reçete ve SGK durumu, resmî prospektüs ve aynı etken maddeyi içeren ilaçlar:
- Yazan
- Doktorclub Sağlık Editörleri
- Güncelleme
- 15 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası





