Mutfak Tıbbı
Bebek maması nasıl hazırlanır? Su kaynatma, 70 °C kuralı, biberon ve saklama süresi

Haberi paylaş
İlgilenecek birine ulaştırın.
Toz mamayı her öğünde taze hazırlayın: en az 1 litre taze suyu fokur fokur kaynatın, en fazla 30 dakika bekletin ki sıcaklığı 70 °C'nin altına düşmesin, önce suyu sonra ölçeği silme doldurulmuş mamayı biberona koyun. Biberonu akan soğuk suyun altında soğutup bileğinizin iç yüzünde deneyin; ılık ya da serin gelmeli, sıcak değil. Hazırlanan mama 2 saat içinde verilmeli, bebeğin bitirmediği kısım dökülmeli; hemen verilmeyecekse hemen buzdolabına konup 24 saat içinde kullanılmalıdır. İki aydan küçük, erken doğmuş ya da bağışıklığı zayıf bebekte bu kurallardan hiç taviz verilmemelidir.
Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.
Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı
Önemli bilgiler
- Toz mama steril değildir: Üretim sırasında Cronobacter (eski adıyla Enterobacter sakazakii) ve Salmonella bakterileri bulaşabilir; bu yüzden hazırlama ve saklama kuralları önemlidir (DSÖ, 2007).
- 70 °C kuralı: En az 1 litre kaynatılmış su en fazla 30 dakika bekletilirse 70 °C'nin üstünde kalır (NHS, 2023); bu sıcaklık mamadaki zararlı bakterileri öldürür.
- 2 saat ve 24 saat: Hazırlanan mama 2 saat içinde, beslenme başladıktan sonra en geç 1 saat içinde bitirilmelidir; hemen verilmeyecekse buzdolabında 24 saat içinde kullanılır (CDC, 2026).
- Sterilizasyon 12 aya kadar: Biberon, emzik ve diğer mama gereçleri bebek en az 12 aylık olana kadar sterilize edilir; kaynatarak sterilizasyonda gereçler en az 10 dakika suyun içinde kalmalıdır (NHS, 2023).
- Etikette talimat zorunlu: Türk Gıda Kodeksi'ne göre bebek formülü etiketinde doğru hazırlama ve saklama talimatı, her seferinde taze hazırlama ve artanı kullanmama uyarısı bulunmak zorundadır (Bebek Formülleri ve Devam Formülleri Tebliği, 2019).
Mama hangi suyla hazırlanır: musluk suyu mu, damacana mı?
İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS), mamanın daha önce kaynatılmamış, taze musluk suyuyla hazırlanmasını önerir. Yapay olarak yumuşatılmış su ve bir kez kaynatılıp soğumuş su kullanılmaz. Şişe suyu genellikle önerilmez, çünkü steril değildir ve fazla sodyum ya da sülfat içerebilir. Musluk suyu yoksa ya da kirlenmişse şişe suyu aynı adımlarla kaynatılarak kullanılabilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de şişe suyunun kaynatılmasını ister.
Binanızda su deposu varsa ve temizliğinden emin değilseniz ya da kuyu suyu kullanıyorsanız, sitemizdeki musluk suyu mu damacana mı yazısındaki mama önerisine uyun: etiketinde sodyumu düşük ambalajlı suyu seçip aynı biçimde taze kaynatın. Maden suyunu ve sodalı suyu mamada kullanmayın (Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi).
Su neden 70 °C'nin altına düşmeden kullanılmalı?
Ilık ya da oda sıcaklığındaki suyla hazırlanan mama, tozun içindeki bakterileri öldürmez. DSÖ ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) uzman toplantıları, mamanın en az 70 °C sudan hazırlanmasının ve bekleme süresinin kısaltılmasının riski belirgin biçimde azalttığı sonucuna vardı. ABD'de bu sıcaklık yalnız risk altındaki bebekler için şart koşuluyor; biz NHS ve DSÖ'nün bütün bebekler için önerdiği daha ihtiyatlı kuralı esas aldık.
Cronobacter enfeksiyonu nadirdir ama yenidoğanda kana yayılan enfeksiyona (sepsis) ve beyin zarı iltihabına (menenjit) yol açabilir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) en çok risk altındakileri 2 aydan küçük bebekler, erken doğanlar ve bağışıklığı zayıf bebekler olarak sayar. CDC'ye göre yalnız anne sütüyle beslenen bebeklerde bu enfeksiyon çok az bildirilmiştir.
Mama adım adım nasıl hazırlanır?
- Hazırlık yapacağınız yüzeyi temizleyin, ellerinizi sabun ve suyla yıkayın.
- Sterilize edilmiş biberon ve emziği kullanın.
- Kettle'a en az 1 litre taze musluk suyu koyup fokur fokur kaynatın (kettle kendiliğinden kapanana kadar); 30 dakikadan uzun bekletmeyin. Cezvede yalnız bir biberonluk su kaynattıysanız beklemeden kullanın (Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi).
- Sıcak suyu biberona önce koyun ve ambalajdaki çizgiye göre miktarı kontrol edin. Su ve toz oranı ürüne göre değişir; her zaman kendi ambalajınızdaki talimata bakın.
- Yalnız o mamanın kendi ölçeğini kullanın. Ölçeği bastırmadan gevşekçe doldurun, temiz ve kuru bir bıçağın düz kenarıyla ya da ambalajdaki sıyırıcıyla silin.
- Emziği takın, kapağı kapatın ve toz eriyene kadar çalkalayın.
- Kapağı kapalı biberonu akan soğuk suyun altında, su emziğe değmeyecek biçimde soğutun.
- Birkaç damlayı bileğinizin iç yüzüne damlatın: ılık ya da serin hissedilmeli.
Kaynar suyla çalışırken yanık riski vardır. Biberonu bebek kucağınızdayken doldurmayın, kettle'ı çocuğun erişemeyeceği yerde tutun (Doktorclub editörlerinin önerisi).
Fazla ya da az toz koymak, şeker ya da un eklemek neden zararlı?
DSÖ'ye göre talimattakinden fazla ya da az toz koymak bebeği hasta edebilir. NHS de fazladan toz ya da fazladan su eklenmemesini, mamaya şeker ya da tahıl (pirinç unu, muhallebi, bisküvi) katılmamasını ister. Ölçeği "tok tutsun" diye tepeleme koymayın, mamayı idare etmek için sulandırmayın. Biberona mama ve su dışında bir şey koymayın: 1 yaşından önce emziğe ya da mamaya bal sürülmez, çünkü bal bebekte botulizme yol açabilir; pekmez ya da şeker de eklenmez; rezene, ıhlamur ya da "bebek çayı" gibi bitki çayları da önerilmez (NHS).
Evde hazırlanan "doğal" mama tarifleri de güvenli değildir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), ev yapımı mamayla beslenen bebeklerin kan kalsiyumu düştüğü (hipokalsemi) için hastaneye yattığını bildirmiş ve bu tariflerin büyüme için gerekli besin ögelerinden yoksun olabileceği uyarısını yapmıştır (FDA, 2021). Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) de bir yaşına kadar inek sütünün tek başına içecek olarak verilmemesini önerir. Keçi sütü, inek sütü ya da bitkisel içecekleri mamanın yerine kullanmayın; mama seçimini çocuk doktorunuzla yapın.
Hazırlanan mama ne kadar bekleyebilir?
| Durum | En fazla | Kaynak |
|---|---|---|
| Oda sıcaklığında, hazırladıktan sonra | 2 saat | CDC, DSÖ |
| Bebek emmeye başladıktan sonra | 1 saat; bitince kalan dökülür | CDC (1 saat), NHS (kalanı dökün) |
| Buzdolabında (5 °C ya da daha soğuk) | 24 saat | DSÖ (5 °C ve 24 saat), CDC ve NHS (24 saat) |
| Buz aküsü olan soğutucu çantada | 4 saat | NHS |
| Buzdolabından çıkarıp yeniden ısıtma | Isıtma en çok 15 dakika; sonra 2 saat içinde verilir | DSÖ |
| Açılmış toz mama kutusu | Çoğu üründe 1 ay; buzdolabına konmaz | CDC |
En güvenlisi her öğünü taze hazırlamaktır (NHS). Önceden hazırlamanız gerekiyorsa mamayı hızla soğutup hemen buzdolabına koyun; DSÖ buzdolabının 5 °C'yi geçmemesini ister. Buzdolabı sıcaklığı için buzdolabı kaç derece olmalı yazımıza bakabilirsiniz. Hazırlanmış mamayı termosta ya da biberon ısıtıcısında saatlerce ılık tutmayın; DSÖ bunun bakteri üremesine uygun ortam yarattığını belirtir.
Dışarıda ve gece mama nasıl hazırlanır?
NHS, dışarı çıkarken ağzına kadar dolu, sıkıca kapalı bir termosa taze kaynamış su koymayı önerir; su birkaç saat 70 °C'nin üstünde kalır. Mamayı vereceğiniz anda bu sudan hazırlayın. Bu mümkün değilse kutu ya da şişe içinde satılan, kullanıma hazır sıvı mama bir seçenektir. CDC'ye göre sıvı mama steril üretilir; bu yüzden risk altındaki bebekler için mümkünse tercih edilir.
Gece beslemelerinde de kural aynıdır. Mamayı mikrodalgada ısıtmayın: NHS, CDC ve DSÖ mikrodalganın düzensiz ısıttığını, ağzı yakan sıcak noktalar oluşturduğunu söyler. Buzdolabındaki mamayı ılık su dolu bir kapta ısıtın. Mama hazırlama makinesinde de su en az 70 °C olmalıdır; olmuyorsa elle hazırlayın (NHS).
Biberon nasıl temizlenir ve sterilize edilir?
- Yıkama: Her beslenmeden sonra mümkün olan en kısa sürede sıcak, sabunlu suda, yalnız biberon için kullanılan bir fırçayla yıkayın; emziğin içini küçük fırçayla temizleyin. Emziği tuzla ovmayın (NHS).
- Lavabo: CDC, mama gereçlerinin doğrudan mutfak lavabosuna konmamasını önerir; lavabo ve gidere bulaşan mikroplar gereçlere geçebilir. Ayrı bir leğen kullanın.
- Sterilizasyon: Kaynatmaya uygun gereçleri büyük bir tencerede tamamen su altında en az 10 dakika kaynatın; buharlı sterilizatör ya da soğuk sterilizasyon çözeltisinde üreticinin talimatına uyun. Bulaşık makinesi temizler ama sterilize etmez (NHS).
- Saklama: Gereçleri kullanana kadar sterilizatörde bırakın.
Biberon malzemesi için plastik kap ve BPA yazımıza bakabilirsiniz.
Türkiye'de
- TÜBER ilk 6 ayda yalnız anne sütünü önerir; tıbben gerekmedikçe su, şekerli su ya da hazır mama verilmemesini ister. Mama gerekiyorsa başlama ya da mama değiştirme kararını aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuzla verin; randevuyu MHRS üzerinden Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinden alabilirsiniz. Emziren anne için Mutfak Tıbbı'nın emzirirken beslenme rehberi yol gösterir.
- Etiketteki hazırlama talimatı Türk Gıda Kodeksi'ne göre zorunludur (Tebliğ 2019/14, sonraki değişiklikleriyle); su–toz oranı için her zaman kendi ambalajınıza uyun.
- Prematüre bebeğiniz yenidoğan yoğun bakımdan çıktıysa, taburculukta size verilen mama hazırlama talimatını izleyin.
Ne zaman acil başvurmalı?
- Bebekte ateş, emmeme, aşırı ağlama ya da belirgin halsizlik varsa: CDC bu belirtilerle bebeğin en kısa sürede hekime götürülmesini önerir. İki aydan küçük bebekte beklemeyin.
- Nöbet (havale), bilinç bulanıklığı, nefes almada zorlanma ya da uyandırılamama varsa 112'yi arayın.
- Kabızlıkla başlayıp emmede zayıflama, başını tutamama, yutmada zorlanma ya da yüz ifadesinde azalma görürseniz hemen sağlık kuruluşuna başvurun; FDA bunları bebek botulizminin belirtileri olarak sayar.
- Kaynar su ya da sıcak mamayla yanık olduysa yanıkta ilk yardım yazımızdaki adımları izleyin ve bebeği hekime gösterin.
Neler değişti? (Kasım 2026)
ABD'de Ağustos–Kasım 2025 arasında tek bir üreticinin toz mamasına bağlanan bir bebek botulizmi salgınında 48 bebek hastaneye yattı; ölüm bildirilmedi. FDA bunu ABD'de mamaya bağlanan ilk belgelenmiş botulizm salgını olarak tanımladı; CDC salgını 26 Şubat 2026'da sona erdi ilan etti, kaynak araştırması sürüyor (FDA, 2026). Ürün internetten yurt dışına da gönderildi; FDA'nın dağıtım listesinde Türkiye yer almıyor. Sorun evde hazırlama değil ürünün kendisiydi: internetten mama alıyorsanız geri çağırma duyurularını izleyin, yukarıdaki belirtilerde beklemeyin.
Kaynaklar
- NHS. How to make up baby formula 2023 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
- NHS. Formula milk: common questions 2023 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
- NHS. Sterilising baby bottles 2023 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
- NHS. Foods to avoid giving babies and young children 2026 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
- NHS. Drinks and cups for babies and young children 2022 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
8 kaynak daha
- Dünya Sağlık Örgütü, FAO. Safe preparation, storage and handling of powdered infant formula: guidelines 2007 who.int
- CDC. Infant Formula Preparation and Storage 2026 cdc.gov
- CDC. Cronobacter: prevention 2025 cdc.gov
- CDC. About Cronobacter infection 2025 cdc.gov
- FDA. FDA advises parents and caregivers to not make or feed homemade infant formula to infants 2021 fda.gov
- FDA. Outbreak Investigation of Infant Botulism: Infant Formula (November 2025) 2026 fda.gov
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri ve Devam Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2019/14). Resmî Gazete 2019 resmigazete.gov.tr
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr
- Yazan
- Doktorclub Sağlık Editörleri
- Güncelleme
- 16 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası





