Çinko ve Damar Yaşlanması: Hayvan Çalışması Ne Buldu?

İnsanda çinko takviyesinin damar yaşlanmasını ya da damar sertliğini önlediği gösterilmedi. Haberin dayandığı 2026 çalışması, balon gibi girişimlerle yaralanan atardamarlarda hücre içi çinkonun düştüğünü ve damar hücrelerinin yaşlandığını bildirdi. Bu sonuçlar hücre ve kemirgen (sıçan ve fare) deneylerine, az sayıda insan damar örneğine dayanıyor.

Çalışma türü: hücre ve hayvan çalışması (az sayıda insan damar örneğiyle). Çalışma Mart 2026'da Aging Cell dergisinde yayımlandı. Konusu damar sertliği (ateroskleroz) değil, balon anjiyoplasti gibi girişimlerin damarda açtığı yaralanmaydı.

• İnsan verisi, ampütasyon ameliyatında alınan 18 bacak atardamarı örneğinden geliyordu. Kontrol örnekleri de bu sayıya dahildi.
• Yaralanan damarlarda hücre çekirdeklerinin şekli bozuldu ve damar düz kas hücreleri yaşlanma (senesens) evresine girdi.
• Araştırmacılara göre kan pulcuklarından (trombosit) kopan küçük parçacıklar damar duvarına yapıştı. Bunlar ZIP4 adlı çinko taşıyıcısını azaltarak kas hücrelerindeki çinkoyu düşürdü.
• Çinko azalınca hücrede prelamin A adlı bir protein birikti.
• Farelerde yüksek çinkolu yem bu değişiklikleri kısmen azalttı. Kan pulcuğu zarıyla kaplı, çinko içeren nanoparçacıklar daha güçlü etki gösterdi.

Birleştirilen eski haberdeki çalışma farklıydı. 2017'de yayımlanan bu 6 haftalık beslenme çalışmasına 18 erkek katıldı ve tüm yemekleri araştırmacılar verdi. Ayrı bir kontrol grubu yoktu. Diyetteki çinko günde 6 mg'dan 10 mg'a çıkarılınca beyaz kan hücrelerinde DNA kırıkları azaldı. Kandaki çinko düzeyi ise değişmedi.

• Fare yemi ve nanoparçacık sonuçları insana doğrudan aktarılamaz. Ağızdan alınan çinkonun insanda damar hasarını önlediği denenmedi.
• Çalışma insanda kalp krizi, inme ya da damarın yeniden daralması gibi sonuçları ölçmedi.
• 18 erkeklik 2017 çalışması kısa sürdü. DNA kırığı ara bir laboratuvar göstergesidir; hastalık riski ölçülmedi.
• Fazla çinko zararsız değildir. NIH'e göre haftalarca günde 50 mg ve üzeri çinko bakır emilimini azaltabilir.

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) 2022'de tek ya da ikili besin takviyelerini değerlendirdi. Kalp-damar hastalığını ve kanseri önlemedeki yarar-zarar dengesi için kanıtı yetersiz buldu. EFSA'nın üst limit tablosunda erişkinler için çinko sınırı günde 25 mg'dır. Multivitamin ve tek çinko ürününü birlikte kullananlar bu sınırı fark etmeden aşabilir.

TÜBER 2022, çinkonun zengin kaynakları olarak tam tahılları, hayvansal kaynaklı besinleri ve deniz ürünlerini sayar. Damar sağlığı için çinko takviyesine başlamadan önce hekiminize danışın. Anjiyo, balon ya da stent işlemi geçirdiyseniz size verilen ilaçları kendi başınıza bırakmayın. Kullandığınız takviyeleri eczacınıza da söyleyin.

• Vitamin ve Mineral Rehberi
• Çinko eksikliği belirtileri ve günlük ihtiyaç
• Damar sertliği belirtileri
• Multivitamin herkese gerekli mi?