Deodorant meme kanserine yol açar mı? Kanıt ne diyor?

İddia 1990'ların sonunda zincir e-postalarla yayıldı. Mesajın mantığı basitti: terleme önleyici ter bezlerini tıkar, "toksinler" dışarı çıkamaz, koltuk altı lenf bezlerinde birikir ve kanser yapar.

Bu zincirin her halkası yanlış. Ter vücudun toksin atma yolu değildir; o iş karaciğer ve böbreklerindir. Terleme önleyiciler ter kanallarını geçici olarak daraltır, lenf akışını etkilemez. Kanser yapıcı maddeler koltuk altında "birikmez".

Seattle'da yapılan ve 2002'de Journal of the National Cancer Institute'da yayımlanan çalışma bu konudaki en sağlam veridir. 813 meme kanseri hastası ve 793 sağlıklı kadın; deodorant, terleme önleyici ve tıraş alışkanlıkları ayrıntılı sorgulandı. Sonuç: hiçbir kullanım biçimi kanser riskini artırmadı.

Zaman zaman "ilişki bulduk" diyen küçük çalışmalar da çıktı. Bunların çoğu hasta kadınlara geçmişi sordu, sağlıklı karşılaştırma grubu kullanmadı ya da düzine dolusu değişkeni aynı anda test etti. Bu tasarım, şansa bağlı sonuçları sık üretir.

Bir başka nokta: bu alandaki tüm çalışmalar gözlemseldir. İlişki gösterebilir, neden-sonuç kanıtlamaz. Ancak burada ilişki bile bulunamadı.

Alüminyum tuzları ter kanalını geçici olarak kapatır. Sağlam ciltten emilimi yaklaşık yüzde 0,01'dir. Yani sürülen miktarın on binde biri kana geçer; bu da günlük besinlerle alınan alüminyumun yanında önemsizdir.

Paraben koruyucu madde olarak kullanılırdı. 2004'te küçük bir çalışma bazı meme tümörü örneklerinde paraben buldu. Ancak örneklerde ürün kaynağı gösterilemedi ve sağlıklı dokuyla karşılaştırma yapılmadı. Parabenin östrojen benzeri etkisi, vücudun kendi östrojeninin yanında çok zayıftır. Bugün deodorantların çoğu zaten parabensiz üretiliyor.

Efsanenin en "inandırıcı" kanıtı buydu: meme kanserlerinin çoğu koltuk altına yakın dış-üst çeyrekte çıkar. Deodorant da tam oraya sürülür.

Açıklama anatomiktir. Dış-üst çeyrek, memenin en fazla glandüler (süt üreten) doku içeren bölümüdür. Daha çok doku, daha çok kanser olasılığı demektir. Ulusal Kanser Enstitüsü'ne göre bu dağılım deodorant kullanımıyla açıklanmaz.

Ciddi bir zarar kanıtı yok. Tıraştan hemen sonra sürülen ürün küçük kesiklerden içeri girer ve yanma, kızarıklık yapabilir. Bu bir cilt tahrişidir; kanserle ilgisi yoktur.

Tahriş oluyorsa tıraştan birkaç saat sonra sürün ya da alkolsüz formül seçin. Alüminyumsuz "doğal" deodorant tercih etmek de kişisel bir seçimdir; sağlık açısından zorunlu değildir.

Efsanelerle uğraşırken asıl etkenleri kaçırmayın:

• Yaş: Risk 50'den sonra belirgin artar.
• Aile öyküsü ve BRCA mutasyonları: Anne, kız kardeş ya da kızda kanser varsa erken tarama gerekir.
• Alkol: Günde bir kadeh bile riski ölçülebilir düzeyde artırır.
• Menopoz sonrası fazla kilo: Yağ dokusu östrojen üretir.
• Uzun süreli hormon replasman tedavisi.
• Yoğun meme dokusu: Hem riski artırır hem mamografide görüntüyü zorlaştırır.

Bunların bir kısmı değiştirilemez; alkol, kilo ve hareket ise elinizdedir.

Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Kanser Tarama Programı 40-69 yaş arası kadınlara iki yılda bir ücretsiz mamografi sunar. Çekim KETEM'lerde, toplum sağlığı merkezlerinde ve gezici tarama araçlarında yapılır. Aile hekiminize başvurun ya da size en yakın KETEM'i arayın.

Ailede erken yaşta meme kanseri varsa takvim 40'ı beklemez. Bu durumda hekiminizle kişisel plan yapın. Ayrıca her yaşta memede yeni kitle, meme başında çekilme ya da akıntı olursa Ekim'i beklemeyin, hemen başvurun.