Donuk omuz tedavisi: Hangisi işe yarıyor? 189 denemelik BMJ analizi

Donuk omuz ya da tıbbi adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini saran kapsülün kalınlaşıp büzülmesiyle ağrı ve hareket kısıtlılığı yapan bir hastalıktır. Kol yukarı kaldırılamaz, dışa çevrilemez; giyinmek ve saç taramak zorlaşır. Analize çoğunlukla belirgin bir neden olmadan başlayan (primer) donuk omuz hastaları alındı.

Kısa vadede ağrı için en güçlü kanıt şok dalga tedavisinden geldi. Araştırmacılar 189 randomize kontrollü çalışmayı ve 12.988 katılımcıyı ağ meta-analiziyle birleştirdi; bu yöntem, birbirleriyle doğrudan karşılaştırılmamış tedavileri ortak karşılaştırıcılar üzerinden kıyaslar.

• Ağrı: Vücut dışından uygulanan şok dalga tedavisi (ESWT), olağan bakıma göre ağrıyı 0–10 ölçeğinde 1,97 puan azalttı (orta kesinlik).
• Fonksiyon: Şok dalga 0–100 ölçeğinde 11,42 puanlık iyileşme gösterdi; ancak kesinlik düşüktü ve doğrudan ile dolaylı sonuçlar birbirini tutmadı.
• Hareket açıklığı: Narkoz altında manipülasyon artı eklem içine steroid iğnesi kolu öne kaldırmayı (fleksiyon) 33,3 derece artırdı; manipülasyon tek başına 26,2 derece artırdı (orta kesinlik).

Orta vadede kanıt zayıfladı: şok dalganın fonksiyona ve pasif mobilizasyonun harekete katkısı düşük, şok dalganın ağrıya katkısı çok düşük kesinlikteydi. Yan etkiler denemelerde eksik ve tutarsız bildirildiği için tedavilerin güvenliği karşılaştırılamadı.

Türkiye'de SGK, şok dalga tedavisini donuk omuz için ödemiyor. Sağlık Uygulama Tebliği'nin (SUT) 2.4.4.F-4 maddesine göre ESWT bedeli yalnız topuk dikeni, plantar fasiit, tenisçi dirseği (epikondilit) ve kireçlenmeli omuz tendiniti (kalsifik tendinit) tanılarında karşılanıyor. Rapor da fiziksel tıp ve rehabilitasyon, ortopedi ya da spor hekimliği uzmanınca düzenlenmeli. Donuk omuzda şok dalga özel ödemeyle yapılabilir; bunun maliyeti kişiye düşer. Türkiye'de donuk omuz sıklığına ilişkin ulusal bir veriye bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamadı.

Kanıt tabanı geniş ama zayıf. Ana sonuçlara katkı veren denemelerin yaklaşık %71'i yüksek yanlılık riskli bulundu. Sonuçlar çoğunlukla kısa vadeli; aylar ve yıllar sonrası etkiler bilinmiyor. Donuk omuz zamanla kendiliğinden de gerileyebildiği için kısa denemelerde doğal iyileşme ile tedavi etkisini ayırmak zordur. İkincil donuk omuzda, örneğin ameliyat ya da kırık sonrasında, sonuçların geçerli olup olmadığı belirsiz. Analiz Çin'deki kamu araştırma fonlarıyla desteklendi; yazarlar ilgili çıkar çatışması bildirmedi. Tam metin okunamadı; değerlendirme yazar özetine dayanıyor.

Donuk omuzda tek bir doğru tedavi yok; seçim, ağrının mı hareket kısıtlılığının mı ön planda olduğuna göre yapılmalı. Ağrı belirgin ise şok dalga, hareket kaybı belirgin ise manipülasyon seçeneği hekimle konuşulabilir; manipülasyon narkoz gerektiren bir işlemdir ve riskleri ayrıca tartışılmalıdır. Donuk omuz ile diyabet arasındaki ilişki için donuk omuz ve diyabet yazımıza bakabilirsiniz. Gece uykudan uyandıran ağrı ya da kolun hiç kalkmaması, beklemeden bir fiziksel tıp ya da ortopedi uzmanına başvurma nedenidir.