Baş Ağrısına ve Migrene Evde Ne İyi Gelir?

Migren atağında çoğu kişiye karanlık, sessiz bir odada uzanmak ve bol sıvı almak iyi gelir. Ağrı kesici ağrı başlar başlamaz alınmalı; gerilim tipi ağrıda gevşeme ve düzenli uyku da yardımcı olur. NICE'a göre ağrı kesiciyi 3 aydan uzun süre ayda 10–15 gün veya daha sık kullanmak ağrıyı kalıcılaştırabilir. Ani ve çok şiddetli başlayan, ateş ve ense sertliği ya da konuşma bozukluğuyla gelen baş ağrısında 112'yi arayın.

NICE baş ağrısı kılavuzu iki sık türü şöyle ayırır:

Bazı migren ataklarından önce aura görülür. Aura; ışık çakması, zigzag çizgiler, görme kaybı, uyuşma ya da konuşma güçlüğü olabilir. NICE'a göre aura en az 5 dakikada gelişir, 5–60 dakika sürer ve tamamen geçer. Aura belirtilerinin inmeden nasıl ayrıldığını migren aurası mı inme mi rehberimizde anlattık.

Aşağıdaki adımlar ilaç dışı, güvenli ve kaynaklıdır. Sırayla deneyebilirsiniz:

1. Erken davranın. NHS, ağrı kesici kullanılacaksa ağrı başlar başlamaz alınmasını önerir.
2. Karanlık odada uzanın. NHS'ye göre migren atağında karanlık bir odada uyumak ya da uzanmak rahatlatır.
3. Sıvı alın. Bol su için; özellikle kustuysanız küçük yudumlarla başlayın.
4. Boyun ağrısı varsa sıcak ya da soğuk uygulayın. NHS, gerilim tipi baş ağrısında boyun ağrısı için sıcak veya soğuk kompres önerir.
5. Gevşeyin. Egzersiz, yoga, masaj ve gevşeme egzersizleri gerilim tipi ağrıda yardımcı olabilir.
6. Kafeini ve alkolü sınırlayın. Çay, kahve ve kolayı azaltmak ağrı sıklığını düşürebilir.
7. Düzeninizi koruyun. Öğün atlamayın, yeterli uyuyun ve stresinizi yönetin.

NICE, gerilim tipi baş ağrısında parasetamol, aspirin veya NSAİİ (iltihap giderici ağrı kesici, ör. ibuprofen) önerir. Migrende de bu ilaçlar tek başına denenebilir. Migren için tasarlanmış ilaçlar (triptanlar) reçeteyle kullanılır.

Güvenli kullanım için:

• Prospektüsteki dozu aşmayın. NHS'ye göre yetişkinde parasetamolün 24 saatteki üst sınırı 8 adet 500 mg tablettir (4 gram).
• Kilonuz 50 kg'ın altındaysa daha düşük doz gerekebilir. NHS'ye göre fazla parasetamol karaciğere zarar verebilir. Prospektüsteki dozdan fazla aldıysanız kendinizi iyi hissetseniz de beklemeden acile gidin ya da 114'ü arayın.
• Aynı etken maddeyi iki kez almayın. Soğuk algınlığı ilaçlarında da parasetamol bulunabilir; kutuları okuyun.
• İki NSAİİ'yi birlikte almayın. NHS'ye göre ibuprofeni aspirin veya naproksenle birlikte almak mide ülseri riskini artırır.
• Önce hekime veya eczacıya sorun: gebelik, mide ülseri öyküsü, astım, kalp, böbrek veya karaciğer hastalığı, kan sulandırıcı kullanımı ve geçirilmiş inme.
• Opioid içeren ağrı kesicilerden kaçının. NICE, gerilim tipi baş ağrısı ve migren tedavisinde opioid önermez.

Sık ağrı kesici almak, zamanla baş ağrısını artırabilir. Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması (ICHD-3) buna ilaç aşırı kullanım baş ağrısı der. Tanı için ayda en az 15 gün baş ağrısı ve 3 aydan uzun düzenli ilaç kullanımı gerekir.

NICE'a göre 3 ay veya daha uzun süre şu sınırlar aşıldıysa bu tabloyu düşünmek gerekir:

• Parasetamol, aspirin veya NSAİİ: ayda 15 gün veya daha fazla.
• Triptanlar, opioidler, ergotlar ve kombine ağrı kesiciler: ayda 10 gün veya daha fazla.

ICHD-3'e göre kafein içeren ağrı kesiciler de kombine ağrı kesici sayılır. Yani ayda 10 gün sınırı onlar için de geçerlidir.

Sağlık Bakanlığı Migren Klinik Protokolü daha temkinli bir hedef koyar. Basit ağrı kesiciler ve NSAİİ'ler için ayda 15 tableti aşmamayı önerir. Bu sınırları aşıyorsanız ilacı kendi başınıza azaltmak yerine hekiminizle plan yapın. NICE, ilaç bırakılınca ağrının önce kısa süre artabileceğini, sonra azalacağını belirtir.

NICE, baş ağrısı günlüğünün en az 8 hafta tutulmasını önerir. Günlüğe şunları yazın:

• Ağrının günü, süresi ve şiddeti (0–10).
• Eşlik eden belirtiler: bulantı, ışığa hassasiyet, aura.
• Aldığınız tüm ilaçlar, reçetesiz olanlar dahil.
• Olası tetikleyiciler: uyku, öğün, stres, hava değişimi.
• Adet döngüsüyle ilişkisi.

Sağlık Bakanlığı protokolü sık tetikleyicileri şöyle sayar: açlık, uykusuzluk, yorgunluk, alkol, sigara ve parlak ışık. Hava değişiklikleri, kokular ve adet dönemi de listede yer alır. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Bu yüzden genel bir yasak listesi yerine kendi günlüğünüze bakın. Ayrıntılar için migren tetikleyicileri rehberimize bakabilirsiniz.

• Ağrı kesiciyi her gün almayın. NICE'ın ayda 10–15 gün sınırları yukarıda yer alıyor.
• 16 yaş altındaki çocuğa aspirin vermeyin. NICE, Reye sendromu riski nedeniyle bu yaş grubunda aspirin önermez.
• Kafeini birden kesmeyin. ICHD-3'e göre günde 200 mg'dan fazla kafeini 2 haftadan uzun alıp bırakmak 24 saat içinde baş ağrısı yapabilir. Bu ağrı genellikle 7 gün içinde geçer; azaltmayı yavaş yapın.
• Başkasının reçeteli migren ilacını kullanmayın. Triptanlar reçeteyle ve hekim değerlendirmesinden sonra kullanılır.
• Öğün atlamayın, alışkanlığınızdan uzun uyumayın. NHS'ye göre ikisi de baş ağrısını kötüleştirebilir.
• Auralı migreniniz varsa bunu hekiminize söyleyin. NICE, auralı migreni olan kadınlara kombine hormonal doğum kontrol yöntemlerini rutin olarak önermez. Kullandığınız ilacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminizle konuşun.

• Kafein: 2014 tarihli bir Cochrane sistematik derlemesi, ağrı kesiciye en az 100 mg kafein eklemenin küçük bir ek fayda sağladığını buldu. Her 100 kişiden yaklaşık 5–10 kişi daha fazla iyi rahatlama yaşadı. Ancak sık kullanımda aşırı kullanım riski sürer.
• Akupunktur: NICE, kronik gerilim tipi baş ağrısını önlemek için 5–8 haftada en fazla 10 seanslık akupunkturu bir seçenek sayar. Migrende ise önleyici ilaçlar işe yaramadığında düşünülebilir.
• B2 vitamini (riboflavin): NICE'a göre bazı kişilerde migren sıklığını ve şiddetini azaltabilir. Takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın.
• Yaşam düzeni: Sağlık Bakanlığı protokolü düzenli uyku, beslenme, egzersiz ve gevşeme tekniklerini ilaç dışı tedavinin temeli sayar. Bilişsel davranışçı terapi ve biyogeribildirim de seçenekler arasındadır.
• Kan tahlili: Aynı protokole göre kan tetkiklerinin migren tanısında yeri yoktur. Tanı, öykü ve muayeneyle konur.

Çocuklarda: 16 yaş altına aspirin verilmez. NHS'ye göre 12 yaş altı çocukta şu durumlar aynı gün değerlendirme gerektirir: geceleri uyandıran, sabah uyanınca olan veya giderek artan ağrı. Öksürük ya da eğilmeyle artan ağrı, kusma ve şaşılık da bu gruba girer.

Gebelikte: NICE, gebelikte migren atağı için ilk seçenek olarak parasetamol önerir. NHS'ye göre ibuprofen, hekim veya eczacı önermedikçe gebelikte kullanılmamalıdır. Gebelikte ya da doğumdan hemen sonra yeni veya farklı bir baş ağrısı acil değerlendirilmelidir. Ayrıntı için gebelikte baş ağrısı rehberimize bakın.

• Ne kadar sık? Sağlık Bakanlığı Migren Klinik Protokolü'ne (2020) göre Türkiye'de her 5 kadından ve her 10 erkekten biri migrenlidir.
• Ulusal protokol: Protokol, Türk Nöroloji Derneği Başağrısı Çalışma Grubu üyelerinin katkısıyla hazırlandı. Ayda 10 gün ve üzeri ağrı kesici kullanan kronik migrenlide ilaç aşırı kullanımının düşünülmesini ister.
• Görüntüleme: Protokole göre görüntüleme gerekirse ilk tercih beyin MR'ıdır. Bu karara hekim muayeneden sonra verir; her baş ağrısı için gerekmez.
• Karbonmonoksit: Sağlık Bakanlığı zehirlenme rehberine göre odun, kömür ve doğal gaz dumanında karbonmonoksit bulunur. Bozuk baca ve havasız ortam riski artırır; şiddetli baş ağrısı ve bulantı ilk belirtiler arasındadır.
• İlaç yutma: Çocuk ağrı kesici yuttuysa ya da fazla ilaç alındıysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni arayın. Uyku hali, kusma veya nefes güçlüğü varsa 112'yi arayın.
• Randevu: Aile hekiminizden ya da MHRS üzerinden nöroloji randevusu alabilirsiniz.

• İlk adım: Aile hekiminiz. Gerilim tipi baş ağrısı ve migrenin çoğu birinci basamakta yönetilir.
• Nöroloji: Atakları sık, tedaviye rağmen günlük işi engelleyen ya da ağrı kesiciyi sık kullanan kişiler için.
• Göz hastalıkları: Ağrıyla birlikte kızaran, ağrıyan göz ve bulanık görme varsa (acil).
• Kadın hastalıkları ve doğum: Gebelikte veya adetle ilişkili migrende.
• Yanınızda götürün: Baş ağrısı günlüğünüz, kullandığınız tüm ilaçların kutuları ve varsa önceki tetkik sonuçları.

Hangi branşın uygun olduğunu baş ağrısında hangi doktora gidilir rehberimizde ayrıntılı anlattık.

• Aniden başlayan ve 5 dakika içinde en şiddetli hâline ulaşan ağrıda 112'yi arayın.
• Konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, yüzde kayma, görme kaybı varsa 112'yi arayın.
• Yüksek ateşle birlikte ense sertliği, ışıktan rahatsızlık ya da bardak bastırınca solmayan döküntü varsa 112'yi arayın.
• Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali ya da nöbet varsa 112'yi arayın.
• Son 3 ay içindeki bir kafa travmasından sonra başlayan ya da artan baş ağrısında beklemeden acile gidin.
• Evde birkaç kişide birden baş ağrısı ve bulantı varsa soba veya şofben kaynaklı karbonmonoksit olabilir; ortamı terk edip 112'yi arayın.
• Ağrıyla birlikte kızaran, ağrıyan göz ve bulanık görme varsa beklemeden acile gidin.
• Aura 1 saatten uzun sürerse ya da migren atağı 72 saati aşarsa aynı gün hekime başvurun.
• Öksürük, hapşırık, eğilme veya egzersizle artan ya da kusmayla gelen baş ağrısında aynı gün hekime başvurun.
• 50 yaş üstünde yeni başlayan baş ağrısında aynı gün hekime başvurun. Yemek yerken çene ağrısı ya da saçlı deride hassasiyet varsa bu dev hücreli arterit (temporal arterit) olabilir.
• Bu belirtilere bulanık görme, çift görme ya da görme kaybı eşlik ediyorsa beklemeden acile gidin.
• Gebelikte ya da doğum sonrası yeni veya farklı bir baş ağrısı başladıysa aynı gün hekime başvurun.
• Gebelikte ya da doğum sonrası baş ağrısına görme bozukluğu ya da yüz, el veya ayaklarda ani şişlik eşlik ediyorsa beklemeden acile gidin.

• Baş ağrısı ne zaman acildir?
• Migren önleme kılavuzu: kim önleyici tedavi almalı?
• Migren aurası mı inme mi?
• Gerilim tipi baş ağrısı
• Migren tetikleyicileri nasıl anlaşılır?
• Bulantı ve kusma nasıl geçer?
• Belirti Rehberleri

• Yeni rehber: NICE baş ağrısı kılavuzunun Haziran 2025 güncellemesi ve ICHD-3 sınıflaması esas alındı.
• Sağlık Bakanlığı Migren Klinik Protokolü'nün ağrı kesici sınırı ve tetikleyici listesi eklendi.