Erkeklerde cinsel istek azlığı: nedenleri ve testosteron

Erkeklerde cinsel istek azlığı, cinselliğe ilginin kişiyi rahatsız edecek ölçüde azalmasıdır. En sık nedenler depresyon ve stres, ilişki sorunları, bazı ilaçlar (antidepresanlar, opioidler, finasterid), alkol, obezite ve kronik hastalıklardır. Düşük testosteron da nedenlerden biridir ama tek başına açıklama değildir. Testosteron ancak belirti varsa ve iki ayrı sabah ölçümünde düşük bulunursa tedavi düşünülür.

• Tanı iki sabah testi ister: Testosteron sabah 07:00–10:00 arasında, aç karnına ölçülmeli ve tedaviden önce mutlaka tekrarlanmalıdır (EAU, 2026; Endocrine Society, 16 Temmuz 2026).
• Eşik değerler: EAU tedavi için yaklaşık 12 nmol/L'yi (≈350 ng/dL) olası eşik sayar; en belirgin yarar 8 nmol/L altında görülür. AUA ve Endocrine Society yaklaşık 300 ng/dL'yi kullanır.
• İstek azlığında prolaktin de ölçülür: EAU, düşük cinsel istek varsa prolaktin bakılmasını önerir. Yüksek prolaktin hem isteği hem testosteronu düşürür.
• TRAVERSE (2023): 5.204 erkekte testosteron kalp krizi ve inme riskini artırmadı. Pulmoner emboli yaklaşık %50 göreli artış gösterdi, kırıklar sayısal olarak daha sıktı; prostat açısından uzun dönem güvenlik belirsiz (Endocrine Society, 2026).
• İstek üzerine etkisi ölçülü: TRAVERSE'in düşük libidolu 1.161 erkeklik alt çalışmasında testosteron cinsel etkinliği ve isteği plaseboya göre küçük ama anlamlı biçimde artırdı; sertleşmeyi düzeltmedi (Pencina ve ark., JCEM 2024).
• Türkiye: Testosteron içeren ilaçlar Kasım 2024'ten beri yalnız e-reçeteyle (Reçetem sistemi) ve kısıtlı dağıtımla verilir (TİTCK/TEB, 20 Kasım 2024).

Cinsel istek azlığı, kişi ya da ilişkisi bundan rahatsızsa ve değişiklik süregeliyorsa sağlık sorunu olarak ele alınır. Erkeklerin her zaman istekli olması bir sağlık ölçütü değildir. İstek yaşla, yorgunlukla, ilişki dönemiyle ve stresle doğal olarak dalgalanır.

Değerlendirmeyi yönlendiren üç soru vardır:

1. Yeni mi, ömür boyu mu? Hep düşük olan istek ile son aylarda azalan istek farklı nedenlere işaret eder. Sonradan başlayan değişiklik, özellikle yeni bir ilaç, hastalık veya yaşam olayıyla aynı zamana denk geliyorsa daha çok araştırılır.
2. Her durumda mı, yalnız belirli durumda mı? Kendi kendine cinsel düşünce ve sabah ereksiyonları sürüyor ama partnerle istek azalmışsa, ilişki ve bağlam öne çıkar. Hepsi birlikte azaldıysa hormonal ya da bedensel nedenler daha olasıdır.
3. Başka belirti var mı? Sabah ereksiyonlarının azalması, göğüste büyüme, sakal ve vücut kıllarında azalma, sıcak basması veya belirgin yorgunluk hormonal nedeni düşündürür. İlgi ve keyif kaybı, uyku ve iştah değişikliği depresyonu düşündürür.

İstek azlığı ile sertleşme sorunu sık birlikte görülür. Sertleşme kaygısı yaşayan bir erkek, başarısızlık korkusuyla cinsellikten kaçınabilir ve bu kaçınma istek azlığı gibi görünebilir.

Cinsel istek azlığının çoğu zaman birden fazla nedeni vardır. Aşağıdaki tablo en sık nedenleri ve akla getirmesi gereken ipuçlarını özetler.

İlaçlar sık gözden kaçar. EAU 2026, opioidleri, glukokortikoidleri, östrojenleri ve anabolik-androjenik steroidleri testosteronu düşüren ilaçlar arasında sayar. Antidepresanlar hem isteği hem boşalmayı etkileyebilir; ayrıntılar antidepresanlar ve cinsel yan etkiler yazısındadır. Avrupa İlaç Ajansı'nın güvenlik komitesi PRAC, Mayıs 2025'te finasterid için intihar düşüncesini kesin yan etki olarak kabul etti ve cinsel işlev bozukluğunu yeniden vurgulayan ürün bilgisi ve hasta kartı güncellemesi istedi. Bu ilaçları kendi kendinize bırakmayın; yan etkiyi reçete eden hekimle konuşun, çoğu zaman alternatif vardır.

Anabolik steroidler özel bir durumdur. Dışarıdan alınan testosteron ve türevleri, vücudun kendi testosteron ve sperm üretimini baskılar. Kür bitince bu baskı aylarca sürebilir ve bu dönemde istek belirgin düşer.

Cinsel istek azlığında değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar, kan testleri bunu tamamlar. EAU 2026 ve AUA önerilerine göre temel inceleme şunları içerir:

• Toplam testosteron: Sabah 07:00–10:00 arası, aç karnına. Tek düşük sonuç tanı için yeterli değildir; ikinci bir sabah ölçümü gerekir. Hastalık, uykusuzluk veya ağır diyet dönemindeki ölçüm yanıltıcı olabilir.
• LH ve FSH: Düşüklüğün testisten mi (primer) yoksa beyin ve hipofizden mi (sekonder) kaynaklandığını ayırır.
• Prolaktin: EAU, düşük istek varsa ölçülmesini önerir. AUA, testosteron düşük ve LH düşük ya da sınırdaysa ölçülmesini önerir.
• Tiroit testleri (TSH), açlık kan şekeri veya HbA1c, kan sayımı: Tiroit hastalığı, diyabet ve kansızlık isteği etkileyebilir.
• Depresyon taraması: Hekim birkaç soruyla ruh halini değerlendirir. Depresyon tedavi edilmeden testosteron vermek sorunu çözmez.

Serbest testosteron ve SHBG, toplam testosteron sınırdaysa ya da obezite gibi SHBG'yi etkileyen bir durum varsa istenebilir. Endocrine Society, doğru sonuç için standartlaştırılmış (CDC HoST sertifikalı) laboratuvar yöntemlerinin önemini vurgular.

Testosteron tedavisi, gerçekten testosteron eksikliği olan erkeklerde cinsel isteği artırabilir; eksikliği olmayanlarda anlamlı yarar beklenmez. TRAVERSE çalışmasının düşük libidolu erkeklerle yapılan alt analizinde testosteron jeli cinsel etkinliği ve isteği 6, 12 ve 24. aylarda plaseboya göre artırdı. Etki küçüktü ve sertleşme işlevinde fark yoktu (Pencina ve ark., JCEM 2024). T4DM çalışmasının 2025 analizinde de en belirgin iyileşme cinsel istekte görüldü; ancak başlangıç testosteron düzeyi yanıtı öngörmedi, bel çevresindeki azalma ve depresyondaki iyileşme ise her iki grupta cinsel işlevi bağımsız olarak iyileştirdi (Wittert ve ark., JCEM 2025).

Pratik sonuç: kilo fazlası olan bir erkekte kilo vermek, uyku apnesini tedavi etmek ve depresyonu ele almak, testosteron vermeden de isteği artırabilir. Endocrine Society, beden kitle indeksi 27'nin üzerindeki erkeklerde ilk basamağın kilo kaybı olduğunu belirtir. Testosteron tedavisinin türleri, izlemi ve "andropoz" kavramı için andropoz ve testosteron tedavisi rehberine bakabilirsiniz.

TRAVERSE, testosteronun kalp-damar güvenliğini test eden en büyük randomize çalışmadır. 45–80 yaş arası, kalp hastalığı olan ya da riski yüksek 5.204 hipogonadal erkek, testosteron jeli veya plasebo aldı. Büyük kalp-damar olayları testosteron grubunda %7,0, plasebo grubunda %7,3 oranında görüldü (NEJM, 2023).

Bu veriler üzerine ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 28 Şubat 2025'te testosteron ürünlerinin kutulu uyarısından kalp-damar riski ifadesini kaldırdı. Aynı kararla tüm ürünlere kan basıncı artışı uyarısı eklendi ve yaşa bağlı düşüklükte kullanım sınırlaması korundu.

EAU'ya göre testosteron tedavisi şu durumlarda verilmemelidir: çocuk sahibi olmak isteyen erkekler, hematokritin %54 ve üzerinde olması, lokal ileri veya yayılmış prostat kanseri, erkek meme kanseri ve kontrolsüz kalp yetmezliği.

Çocuk isteği varsa dikkat: Testosteron sperm üretimini baskılar. AUA, çocuk sahibi olmaya çalışan erkeklere testosteron verilmemesini söyler. Bu durumda erkek fertilite değerlendirmesi ve farklı tedavi seçenekleri konuşulmalıdır.

İlişkiye bağlı veya psikolojik istek azlığında en etkili yaklaşım, nedeni hedefleyen konuşma ve terapidir. Partnerle istek farkı çok yaygındır ve tek başına hastalık değildir. Sorun, bu fark suçlama, baskı veya kaçınmaya dönüştüğünde büyür.

Cinsel terapi ve çift terapisi; performans kaygısını, cinselliğe ilişkin beklentileri ve iletişimi ele alır. Depresyon varsa psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi planlanır. Antidepresan gerekiyorsa cinsel yan etkisi daha az olan seçenekler hekimle konuşulabilir. Kadınlarda benzer sorun için kadınlarda cinsel istek azlığı yazısına bakabilirsiniz.

• Nereye başvurulur? Aile hekimi ilk değerlendirmeyi ve temel kan testlerini yapabilir. Hormonal neden düşünülüyorsa üroloji (androloji) veya endokrinoloji polikliniğine, depresyon veya ilişki sorunu öndeyse psikiyatri ya da cinsel terapi hizmeti veren birimlere yönlendirme yapılır.
• Testosteron reçetesi: TİTCK, testosteron içeren ilaçları kötüye kullanımı önlemek amacıyla kısıtlı dağıtıma aldı. 20 Kasım 2024 tarihli duyuruya göre bu ilaçlar yalnız Reçetem sistemi üzerinden düzenlenen e-reçeteyle verilir ve eczaneye İlaç Takip Sistemi üzerinden kota açılır (TEB/TEİS duyuruları). Kapsamda Sustanon, Nebido ve Testogel gibi ürünler bulunur.
• SGK geri ödeme: Testosteron preparatlarının hangi rapor, uzmanlık ve laboratuvar koşuluyla ödendiği güncel SUT metninden doğrulanamadı. Reçete eden hekime ve eczaneye sorun.
• Dikkat: İnternette ve spor salonlarında satılan "testosteron artırıcı" takviyeler, "kuvvet macunları" ve reçetesiz steroid kürleri denetimsizdir. Bazı ürünlere gizli ilaç etken maddesi karıştırıldığı bilinmektedir; bu ürünlerin etkinlik ve güvenliği için rehber düzeyinde kanıt yoktur.

Cinsel istek azlığı tek başına acil bir durum değildir. Ancak şu durumlarda beklemeyin:

• Kendinize zarar verme veya yaşamınıza son verme düşünceleri varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Testosteron kullanırken bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı, ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı olursa (pıhtı belirtisi olabilir) 112'yi arayın.
• Ani başlayan şiddetli baş ağrısı ve görme kaybıyla birlikte istek azlığı olursa (hipofiz sorunu olabilir) acil servise başvurun.

• 16 Temmuz 2026 – Endocrine Society açıklaması: TRAVERSE verilerini özetledi; kalp krizi ve inmede artış olmadığını, pulmoner embolide yaklaşık %50 göreli artış ve kırıklarda artış görüldüğünü, prostat için uzun dönem güvenliğin belirsiz olduğunu belirtti. Tanı için en az iki sabah aç karnına ölçüm ve yaklaşık 300 ng/dL eşiğini vurguladı; toplum taramasını önermedi.
• 2026 – EAU Cinsel ve Üreme Sağlığı rehberi: Düşük istekte prolaktin ölçümünü ve 12 nmol/L eşiğini korudu; TRAVERSE'deki atriyal fibrilasyon, akut böbrek hasarı ve pulmoner emboli artışını ekledi.
• 28 Şubat 2025 – FDA: Testosteron ürünlerinin kutulu uyarısından kalp-damar riski ifadesi kaldırıldı, kan basıncı uyarısı eklendi.
• Mayıs 2025 – EMA/PRAC: Finasterid için intihar düşüncesi yan etki olarak doğrulandı; cinsel işlev bozukluğu uyarıları güçlendirildi.
• 2024–2025: TRAVERSE cinsel işlev alt çalışması (JCEM 2024) ve T4DM analizi (JCEM 2025) yayımlandı.
• 20 Kasım 2024 – Türkiye: Testosteron içeren ilaçlar kısıtlı dağıtıma ve e-reçete zorunluluğuna alındı.