Yaz bitti, hapşırık başladı: Eylül alerjisinin 2 gizli kaynağı

Ambrosia artemisiifolia, Kuzey Amerika kökenli istilacı bir bitkidir. Avrupa'ya yayıldı; Türkiye'de de son yıllarda Karadeniz, Marmara ve Trakya'da kayıtlandı. Tek bir bitki bir mevsimde milyonlarca polen üretir.

Polen tanesi çok hafiftir ve rüzgârla yüzlerce kilometre taşınır. Yani bahçenizde yaban otu olmasa da polen size ulaşabilir. Sezon Ağustos ortasında başlar, Eylül'de zirve yapar, ilk donla biter.

Alternaria ve Cladosporium adlı küfler dış ortamda yaşar. Dökülen yapraklar, çürüyen ot ve nemli toprak onların bahçesidir. Sonbahar yağmuru ve ardından gelen ılık gün spor sayısını patlatır.

Küf sporları ev içine de girer. Okulların açılmasıyla kapalı sınıflar, halılar ve nemli bodrumlar ek kaynak olur. Ev tozu akarı da sonbaharda kapalı ortam süresi arttığı için öne çıkar.

Okul dönemi virüsleri de aynı hafta gelir. Ayrımı kolaylaştıran ipuçları:

• Ateş, kas ağrısı ve halsizlik varsa: enfeksiyon lehine.
• Gözlerde kaşıntı, sulanma ve seri hapşırık varsa: alerji lehine.
• Burun akıntısı şeffaf ve sulu, 10 günden uzun sürüyorsa: alerji lehine.
• Belirtiler açık havada, rüzgârlı ve yağmur sonrası günlerde artıyorsa: polen ya da küf.
• Her yıl aynı haftalarda tekrarlıyorsa: mevsimsel alerji.

Boğaz ağrısı iki tabloda da olabilir; alerjide geniz akıntısına bağlıdır.

Burun içi steroid spreyler alerjik rinitin en etkili ilacıdır. Etkileri birkaç günde başlar ve düzenli kullanımda artar. Sezon başlamadan 1-2 hafta önce başlamak şikâyeti belirgin azaltır.

Diğer pratik adımlar:

• Polen sayımı yüksek günlerde sabah 5-10 arası pencereleri kapalı tutun.
• Dışarıdan gelince duş alın ve giysileri değiştirin.
• Yaprak toplama ve çim biçme sırasında maske kullanın.
• Ev nemi %50'nin altında kalsın; banyo ve bodrumda küfü temizleyin.
• Uyku kalitesi için gece sedasyon yapmayan antihistaminik tercih edin.

Sonbahar alerjisi astımı da tetikler. Fırtına öncesi yükselen polen ve spor yükü "fırtına astımı" ataklarına yol açabilir. Kurtarıcı inhaler yanınızda olsun; kontrol ilacını atlamayın.

Şu durumlarda başvurun:

• Belirtiler ilaçla kontrol altına alınamıyorsa.
• Her yıl aynı dönemde uyku ve okul/iş performansı bozuluyorsa.
• Hangi alerjene duyarlı olduğunuzu bilmiyorsanız; deri testi ya da kan testi yönü gösterir.
• Astım ya da sinüzit sık tekrarlıyorsa.

Alerji aşısı (immünoterapi) yaban otu ve küf için mevcuttur; 3-5 yıllık tedaviyle kalıcı kazanım sağlayabilir.