Görme kaybı olan yaşlı hayal görüyorsa demans mı? Charles Bonnet sendromu

Adını 18. yüzyılda yaşamış İsviçreli doğa bilimci Charles Bonnet'den alır. Bonnet, katarakt nedeniyle görmesi azalan büyükbabasının gördüğü figürleri kaydetti. Büyükbabası bunların gerçek olmadığını her zaman biliyordu.

Bugünkü tanım aynı: Belirgin görme kaybı olan, zihinsel olarak sağlıklı bir kişide ortaya çıkan görsel halüsinasyonlar (gerçekte olmayan şeyleri görme). Makula dejenerasyonu, glokom, diyabetik retinopati ve katarakt en sık nedenlerdir. Her yaşta görülebilir ama yaşlılarda daha sıktır.

Mekanizma, ampute edilen bacağın "hayali ağrısına" benzetilir. Göz, beynin görme merkezine yeterli sinyal göndermeyi bırakır. Görme korteksi (beynin görüntüleri işleyen bölgesi) boş kalmaya alışık değildir.

Beyin bu boşluğu kendi deposundan doldurur. Hafızadaki desenler, yüzler ve nesneler ekrana yansır. Bu yüzden bazı uzmanlar sendroma "gözün hayalet uzvu" der.

Görüntüler genellikle şunlardır:

• Tekrarlayan geometrik desenler, tuğla duvar ya da kafes çizgileri.
• Yüzler; bazen çarpık, bazen tarihi kıyafetli.
• Küçük insanlar ya da hayvanlar; sessiz ve etkileşimsiz.
• Manzaralar, arabalar, binalar.

Görüntüler saniyeler ya da dakikalar sürer. Genellikle sessiz ortamda, loş ışıkta ve akşam saatlerinde artar.

Ayrım çoğu zaman birkaç soruyla yapılır. Charles Bonnet'de şu özellikler öne çıkar:

• İçgörü korunur: Kişi görüntülerin gerçek olmadığını bilir ya da kısa sürede fark eder.
• Yalnızca görsel: Ses, koku ya da dokunma halüsinasyonu yoktur.
• Sanrı yoktur: "Beni izliyorlar" gibi sabit yanlış inançlar gelişmez.
• Bellek ve düşünme sağlamdır: Günlük işler, tarih ve kişi tanıma bozulmaz.
• Görme kaybı vardır: Göz muayenesinde belirgin bir neden bulunur.

Demansta ise halüsinasyonlar unutkanlık, kafa karışıklığı ve yön kaybıyla birlikte gelir. Psikozda kişi gördüğüne inanır ve genellikle sesler de duyar. Lewy cisimcikli demans karışabilir; ancak orada yürüme ve dikkat bozukluğu da eşlik eder.

Her görsel halüsinasyon zararsız değildir. Şu belirtiler varsa aynı gün hekime başvurun:

• Halüsinasyonla birlikte ani kafa karışıklığı, uykuya meyil ya da ateş.
• Yeni başlanan ya da dozu değiştirilen bir ilaçtan sonra ortaya çıkması.
• Parkinson hastalığı ya da Parkinson ilacı kullanımı.
• Sesler duyma, kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi.
• Ani görme kaybı ya da şiddetli baş ağrısıyla birlikte olması.

Acil: Ani bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da nöbet varsa 112'yi arayın.

Bu durumlarda deliryum, ilaç yan etkisi, enfeksiyon ya da inme dışlanmalıdır. Charles Bonnet tanısı, diğer nedenler elendikten sonra konur.

Özgül bir ilaç yoktur. Ama basit yöntemler görüntüleri kısaltabilir ya da durdurabilir:

• Ortamın ışığını değiştirin; karanlıksa lambayı açın, çok parlaksa kısın.
• Hızlıca birkaç kez göz kırpın ya da gözlerinizi sağa sola hareket ettirin.
• Ayağa kalkıp başka bir odaya geçin.
• Görüntüye doğrudan bakın ve ona doğru yürüyün; çoğu kişi bunun görüntüyü dağıttığını bildirir.
• Biriyle konuşun ya da radyoyu açın.

Yalnızlık ve uykusuzluk görüntüleri artırır. Sosyal temas, düzenli uyku ve gün içinde hareket koruyucudur.

Görme kaybının nedeni tedavi edilebiliyorsa (örneğin katarakt ameliyatı) görüntüler genellikle azalır. Çoğu kişide sendrom aylar ya da birkaç yıl içinde kendiliğinden söner.

Görüntüler yaşamı ciddi bozuyorsa hekiminiz nadiren ilaç deneyebilir. Bu ilaçlar bu amaçla ruhsatlı değildir ve yan etkileri vardır. Çoğu kişi için açıklama ve güvence tek başına yeterli olur. Az gören kişiler için büyüteç ve aydınlatma gibi rehabilitasyon desteği de görüntüleri azaltabilir.

Birleşik Krallık'taki RNIB ve Makula Derneği aynı şeyi vurguluyor: En büyük sorun bilgisizlik. Kişiler damgalanma korkusuyla susuyor. Aileler de yanlış yorumlayıp erken bakımevi ya da gereksiz ilaç yoluna sapabiliyor.

Yakınınız görme kaybı yaşıyorsa açıkça sorun: "Bazen olmayan şeyler görüyor musun?" Cevap evetse göz hekimine bu terimle başvurun. Tanının kendisi çoğu kişi için en büyük rahatlamadır.