Gebelikte D Vitamini Otizmi Önler mi? Fare ve İnsan Kanıtı

İnsanda gösterilmedi. 2017 haberi farelerde yapılmış bir deneye dayanıyordu. Danimarka'daki randomize bir çalışmada, gebelikte verilen yüksek doz D vitamini çocuklarda otizm riskini değiştirmedi. Sağlık Bakanlığı'nın gebelere D vitamini programı eksikliği önlemek içindir; otizmi önlediği gösterilmedi, ama programı bırakmayın.

Çalışma türü: hayvan (fare) çalışması.

Queensland ve Zürih'ten araştırmacılar 2017'de Molecular Autism dergisinde sonuçlarını yayımladı. Gebe farelere, viral enfeksiyonu taklit eden bir madde verildi. Bu model "anne bağışıklık aktivasyonu" olarak bilinir.

Bu farelerin yavrularında otizmle ilişkilendirilen davranış değişiklikleri görüldü. Sosyal yaklaşım azaldı, tekrarlayan kazıma davranışı arttı ve korku öğrenmesi bozuldu. Gebe farelere aynı anda D vitamininin aktif hormon biçimi verildiğinde bu değişiklikler görülmedi. D vitamini ise annede ve fetüs beyninde iltihap belirteçlerini değiştirmedi.

• Farede ölçülen davranışlar, insanda otizm tanısıyla aynı şey değildir.
• Deneyde kullanılan madde, aktif hormon biçimi olan 1,25-dihidroksi D3 vitaminiydi. Bu, takviye olarak satılan D3 vitamininden (kolekalsiferol) farklıdır.
• Çalışma, eksikliği olmayan bir gebelikte ek dozun yarar sağlayacağını göstermez.
• Gebelikte program dışında yüksek doz D vitaminini kendi başınıza kullanmayın.

Danimarka'daki COPSAC2010 randomize çalışmasında 623 gebe, 24. haftadan doğumdan 1 hafta sonrasına kadar yüksek ya da standart doz D3 aldı. Çocuklar 10 yaşında değerlendirildi. Çalışmadaki 496 çocuktan 12'si otizm tanısı aldı. Yüksek doz, otizm riskini değiştirmedi. Tanı alan çocuk sayısı az olduğu için küçük bir etki gözden kaçmış olabilir.

Gözlemsel veriler ise bir ilişkiye işaret ediyor. Annenin D vitamini düzeyini inceleyen 15 çalışmanın 2026 meta-analizinde, düzeyi yüksek annelerin çocuklarında otizm riski biraz düşüktü (göreli risk 0,91). Bu bir ilişkidir; neden-sonuç göstermez. Aynı Danimarka çalışmasında da başlangıç düzeyi yüksek annelerde otizm daha seyrekti, ama ek doz bunu değiştirmedi.

Rehberler gebelikte D vitamini konusunda farklı yaklaşıyor. DSÖ'nün 2020 gebelik bakımı önerisine göre ağızdan D vitamini, anne ve bebek sonuçlarını iyileştirmek amacıyla tüm gebelere önerilmiyor. Endocrine Society 2024 kılavuzu ise gebelerde test yapmadan takviyeyi öneriyor. Gerekçesi preeklampsi, erken doğum ve bebek ölümü gibi riskleri azaltma olasılığıdır; otizm bu gerekçeler arasında yer almıyor.

Sağlık Bakanlığı, 9 Mayıs 2011'den beri gebelere D vitamini destek programı uyguluyor (Genelge 2011/34). Programın amacı anne sağlığını korumak ve anne ile bebekte D vitamini eksikliğini önlemektir. Programda gebeliğin 12. haftasından itibaren ve doğum sonrası 6 ay boyunca, toplam 12 ay, günde 1.200 IU D vitamini veriliyor. Bu programın dışında ek doz eklemeden önce kadın doğum uzmanınıza veya aile hekiminize danışın.

• Vitamin ve Mineral Rehberi
• D vitamini eksikliği rehberi
• Otizm spektrum bozukluğu: erken belirtiler ve tarama
• Gebelikte folik asit ve beslenme