30 Saniyede Özet
Almanya'nın en büyük eyaleti Bavyera'da yüz binlerce genç kadının sigorta kayıtları, HPV aşısının rahim ağzı kanserine gerçek hayattaki etkisini gösterdi. Ağustos 2026'da Lancet Regional Health – Europe dergisinde yayımlanan çalışmada, aşısını tamamlayan kadınlarda kanser riski hiç aşı olmayanların yaklaşık üçte biri kadardı. Almanya'da aşı okulda yapılmıyor ve birçok kız geç aşılanıyor, ama uygun yaştaki kızların aşı bedelini zorunlu sağlık sigortası karşılıyor. Bulgu, okul programı olmadan yapılan geç aşılamanın da işe yarayabildiğini düşündürüyor. Aşının ücretli olduğu Türkiye'de ise ailelerin önünde bir de maliyet engeli var. Ama çalışma kayıtlara dayanıyor ve kadınları ancak 34 yaşına kadar izleyebildi.
Aşılı kadınlarda kanser ne kadar seyrek?
Münih Teknik Üniversitesi'nden araştırmacılar, Bavyera'daki zorunlu sağlık sigortası kayıtlarını taradı. 1990–2005 arasında doğmuş kadınların aşı ve tanı bilgileri yıllar boyunca izlendi. Bu kadınların yarısından biraz fazlası hiç aşı olmamıştı.
34 yaşına gelindiğinde rahim ağzı kanseri, aşısını tamamlayan her 1.000 kadından yaklaşık 1'inde, aşısızlarınsa 4'ünde görülmüştü. Kadınlar arasındaki başka farklar hesaba katıldığında da aşısını tamamlayanlarda risk, aşısızların üçte biri düzeyindeydi.
Dozların yalnız bir kısmını alan kadınlar da korundu, ama bu koruma biraz daha zayıftı. Aşılılarda, kansere dönüşebilen hücre değişiklikleri de çok daha az saptandı.
Kayıtlar neyi gösteremiyor?
Sigorta kayıtları, hiçbir deneyin ulaşamayacağı büyüklükte bir tablo sunar ama deneyin verdiği güvenceyi vermez. Araştırmacılar tarama testine katılım, aşıdan önce doğum kontrol hapı kullanımı ve yaşanan yer gibi farkları hesaba kattı. Yine de aşı olan ve olmayan kadınlar arasındaki her farkı dengelemek mümkün değil.
Özel sigortalı kadınlar verinin dışında kaldı ve kayıtlardaki bazı tanılar kesinleşmemiş olabilir. Üstelik kadınlar en fazla 34 yaşına kadar izlendi; ileri yaşlarda tablonun ne olacağını zaman gösterecek.
15–18 yaşında aşı olmak için geç mi?
Bu soru, cinsel yaşamı başlamış birçok genç kızın ve annenin aklındadır. Almanya'da aşılanan kızların yarısı ilk dozu 15 ile 18 yaş arasında olmuştu. Bu kızlarda da kanser, aşısızlara göre açıkça daha az görüldü.
Bu çalışmada aşı yaşı tek başına belirgin bir fark yaratmadı. Araştırmacılar, asıl belirleyicinin aşının cinsel yaşam başlamadan yapılması olabileceğini düşünüyor. Bu yüzden aşıdan önce doğum kontrol hapı yazılmış kızlar, cinsel yaşamı başlamış olabilecekler diye ayrıca incelendi. Bu grupta koruma daha zayıf kaldı.
Kızların çoğunun 14 yaşından önce okulda aşılandığı İsveç ve İskoçya'da kanserdeki düşüş daha da büyük. 20'li yaşlar içinse Almanya verisi bir şey söylemiyor, çünkü 18 yaşından sonra yapılan aşıları kapsamıyor. ABD'deki onay 45 yaşına kadar kadınları kapsıyor; bu yaşta aşının size ne kadar yarar sağlayacağını kadın doğum uzmanınızla konuşun.
Türkiye'de kızınızı nerede ve kaça aşılatabilirsiniz?
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), aşının cinsel yaşam başlamadan, 9–14 yaş arasında yapılmasını önerir. Toplu aşı programlarında da bir ya da iki dozu yeterli sayar. Türkiye'de ise aşının kullanım talimatı izlenir: 9–14 yaşta başlayanlara iki, 15 yaş ve sonrasında başlayanlara üç doz yapılır.
HPV aşısı henüz ulusal aşı takviminde değil. BBC Türkçe'nin 18 Ağustos 2026 haberine göre Sağlık Bakanı, bilimsel değerlendirmenin sürdüğünü ve aşının yararlı bulunursa programa alınacağını söyledi. Aşı şimdilik eczanelerde ücretli satılıyor. Haberdeki Türk Tabipleri Birliği hekimine göre, yaşa bağlı olarak iki ya da üç doz gerektiğinden toplam maliyet 10–15 bin liraya ulaşabiliyor.
Aşıyı eczaneden alıp aile hekiminizde ya da kızınızı izleyen çocuk doktorunda yaptırabilirsiniz. Her aile sağlığı merkezi dışarıdan getirilen aşıyı yapmadığı için, eczaneye gitmeden önce merkezinizi arayın. Aşı buzdolabı sıcaklığında kalmalı ve donmamalı; bu yüzden eczaneden aldıktan sonra soğukta taşıyıp vakit kaybetmeden yaptırın.
Sosyal yardım alan aileler için bazı büyükşehir belediyeleri ücretsiz aşı sunuyor. BBC Türkçe'ye göre Ankara'da 9–30 yaş arası kız çocukları ve kadınlar, İzmir'de 18–26 yaş arası kadınlar yararlanabiliyor. İstanbul'un programı ise 9–26 yaş arasındaki kişileri kapsıyor. Denizli'nin Mayıs 2026'da başlayan programı da 9–14 yaş kızları ve 15–30 yaş kadınları kapsıyor. Koşullar şehirden şehre değiştiği için belediyenizin sosyal hizmetler birimine danışın.
Aşı olduysanız taramayı bırakmayın
Aşı, rahim ağzı kanserine yol açan bütün HPV tiplerini kapsamaz. Bu yüzden aşılı kadınların da taramaya devam etmesi gerekir. Türkiye'de 30–65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir, aile sağlığı merkezlerinde ve KETEM'lerde ücretsiz HPV testi yapılıyor.
Kadın doğum uzmanınızla görüşürken, bir dozu geciktirdiyseniz aşıya baştan başlamanız gerekip gerekmediğini sorun. Aşılı biri olarak HPV testini hangi sıklıkla yaptırmanız gerektiğini de netleştirin. Kızınız için aşıya başlamanın en uygun zamanını ise aile hekiminizle konuşabilirsiniz.
Hekimler için kısa not
- Baffour Awuah G, Klug SJ ve ark., Lancet Reg Health Eur 2026;69:101830 (26 Ağustos 2026): retrospektif kohort; Bavyera Zorunlu Sağlık Sigortası Hekimleri Birliği (KVB) talep ve reçete verisi (eyaletteki kadınların yaklaşık %91'i); 1990–2005 doğumlu 669.053 kadın, izlem 2008–2024. Aşı verisi yalnız 9–18 yaş (STIKO kapsamı).
- Aşılanma: tam %33,8, kısmi %13,3, aşısız %52,9. Tam aşı tanımı: 9–14 yaşta en az 5 ay arayla iki doz, 15 yaş ve üzerinde üç doz. Aşılananların %49,2'si ilk dozu 15 yaş ve üzerinde aldı.
- 19–34 yaşta 8.965 kanser öncüsü lezyon ve 669 invaziv serviks kanseri. 34 yaşa kadar birikimli invaziv kanser sıklığı tam aşılılarda 0,001, aşısızlarda 0,004; 15 yaş öncesi aşılananlarda 0,001 (31 yaşa kadar), 15 yaş ve sonrası 0,002.
- Düzeltilmiş HR (risk oranı; tam aşılı): kanser öncüsü lezyon 0,48 (%95 GA [güven aralığı] 0,45–0,52), invaziv kanser 0,35 (0,26–0,47). Kısmi aşılı: 0,53 ve 0,40. Aşı öncesi hormonal kontraseptif reçetesi invaziv kanser için HR 2,13; aşı yaşı (9–14 vs ≥15) düzeltme sonrası anlamlı değil (1,16; 0,80–1,66).
- Duyarlılık analizi: tek doza karşı iki ve üzeri doz, invaziv kanserde %50'ye karşı %55 risk azalması; GA'lar örtüşüyor.
- Sınırlılık: özel sigortalılar dışarıda, talep verisine dayalı tanı, izlem 34 yaşla sınırlı. Destekleyici: İsveç ve İskoçya'da 14 yaş öncesi okul aşılamasıyla daha büyük düşüş; JNCI 2026 (ABD) 1990–1999 doğumlularda 30–31 yaşta insidans %54 düşük.
- Türkiye: ulusal takvimde HPV aşısı yok; ulusal tarama 30–65 yaş, beş yılda bir HPV-DNA testi.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
