Kan bağışı ve kan nakli (transfüzyon)

Kimler için?

Türkiye’de bağış koşulları Sağlık Bakanlığı’nın ulusal rehberinde ve Kızılay’ın açıklamalarında yer alır:

• 18–65 yaş arasında ve sağlıklı olmak; ilk kez bağış yapacaklar için üst sınır 60 yaştır
• düzenli bağışçılar 65 yaşından sonra, 70 yaşına kadar, bağış merkezi hekiminin onayıyla yılda en fazla bir kez bağış yapabilir
• vücut ağırlığı en az 50 kilogram olmak
• hemoglobin (kanda oksijen taşıyan protein) değerinin kadınlarda en az 12,5, erkeklerde en az 13,5 g/dL olması

Dövme, akupunktur, hacamat ya da kan naklinden sonra 12 ay beklenir. Gebelikte ve doğumdan sonra en az 9 ay bağış yapılmaz. Hepatit B ya da C geçirenler bağış yapamaz. Talasemi (Akdeniz anemisi) taşıyıcıları, sağlıkları iyi ve hemoglobin değerleri normalse bağışlayabilir; talasemi majör hastaları bağışlayamaz. İlaç kullananlar için karar ilacın nedenine göre verilir. Son kararı bağış merkezinin hekimi verir.

Kan nakli; kaza, ameliyat ya da doğumda çok kan kaybında, orak hücre hastalığı ve talasemi gibi kan hastalıklarında, radyoterapi ya da kemoterapiye bağlı kansızlıkta (anemi) ve kanın iyi pıhtılaşmadığı durumlarda gerekebilir. İhtiyaca göre alyuvar (kırmızı kan hücresi), trombosit (kan pulcuğu) ya da plazma verilir.

Süreç nasıl işler?

Kan bağışına fotoğraflı ve T.C. kimlik numaralı bir kimlikle gidersiniz. Kayıt ve sorgulama formlarını doldurursunuz; yanıtlarınız gizli tutulur. Tansiyon, nabız, ateş ve kilonuz ölçülür, küçük bir örnekle kan sayımı yapılır ve hekim kısa bir muayene yapar. Uygunsanız koldaki damardan, tek kullanımlık steril malzemeyle yaklaşık 450 mL kan alınır. Kan alma 4–8 dakika, tüm süreç yaklaşık 30–35 dakika sürer. Bağıştan önce tercihen iki saat öncesine kadar tam bir öğün yiyin ve alkol almayın.

Kan naklinden önce kan örneğinizle kan grubunuz belirlenir: A, B, AB ya da 0 ve Rh pozitif ya da negatif. Çapraz karşılaştırma (cross-match) testinde verici kanından biraz sizin kanınızla karıştırılır ve hücrelerde kümelenme ya da yıkım olup olmadığına bakılır. Hekim naklin nedenini, yararlarını ve risklerini anlattıktan sonra onam formu imzalanır; onayınızı istediğiniz zaman geri çekebilirsiniz. Acil durumlarda önceden onam alınamayabilir.

Nakilden hemen önce adınız, doğum tarihiniz ve bilekliğiniz torbanın etiketiyle karşılaştırılır. Kan, koldaki damara takılan ince bir tüpten yavaşça verilir. İlk 15 dakika bir sağlık çalışanı yanınızda kalır; nabız, ateş ve tansiyonunuz düzenli ölçülür. Nakil genellikle 4 saate kadar sürer.

Sonrasında

Kan bağışından sonra bir süre dinlenin ve iğne yerine söylenen süre boyunca bastırın; erken bırakırsanız morluk oluşabilir.

• bağış günü bol sıvı için; ilk 2 saat sigara içmeyin
• ilk birkaç saat kan verdiğiniz kolla ağır yük taşımayın
• bağış günü hamam, sauna ve yorucu spordan uzak durun
• başınız dönerse uzanın ya da başınızı dizlerinizin arasına alarak oturun
• pilot, ticari araç şoförü ya da yüksekte çalışan biriyseniz işinize 24 saat sonra dönün

Sık bağış yapanlarda demir depoları belirti vermeden azalabilir. Bu yüzden son iki yılda dörtten fazla tam kan bağışı yapanlarda ferritin (demir deposu) ölçülür; düşükse bağış geçici olarak ertelenir.

Kan naklinden sonra çok hasta değilseniz genellikle eve dönersiniz. Tepkiler saatler, hatta haftalar sonra da çıkabilir. Beta talasemi majör gibi düzenli nakil gereken durumlarda vücutta demir birikebilir (demir yüklenmesi). Fazla demir organlara zarar verebileceği için şelasyon tedavisiyle (fazla demiri uzaklaştıran ilaçlar) azaltılır.

Türkiye’de

Türkiye’de kan bağışı Türk Kızılay’ın bağış noktalarında yapılır; ülke genelinde günde ortalama 300 noktada bağış alınır. Randevu ve en yakın bağış noktası için kanver.org kullanılabilir. Bağış gönüllü ve karşılıksızdır. Kızılay, kan bileşenleri için hastadan ya da yakınlarından ücret istemez; ücret istenirse il sağlık müdürlüğüne şikâyet edebilirsiniz.

Bağlantılı sayfalar