Yıllardır bilim dünyasının en büyük korkularından biri olan H5N1 kuş gribinin insanlara sıçrayarak küresel bir krize yol açma ihtimali, yeni bir araştırmayla mercek altına alındı. 2003 yılından 2025 Ağustos ayına kadar Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 25 ülkede 990 insan vakası ve %48 gibi korkutucu bir ölüm oranı bildirdi. ABD’de milyonlarca kanatlıyı ve süt sürülerini etkileyen, Hindistan’da ise yaban hayatına sıçrayan virüsün, insan popülasyonuna kalıcı olarak geçme riski yetkilileri alarm durumunda tutuyor.
Zamanla Yarış: İlk 10 Vaka Belirlenmeden Müdahale Edilmeli
Ashoka Üniversitesi’nden Hintli araştırmacılar Philip Cherian ve Gautam Menon, "BharatSim" adlı simülasyon platformunu kullanarak H5N1’in insanlar arasında nasıl yayılabileceğini modelledi. BMC Public Health dergisinde yayımlanan çalışma, salgının kontrol altına alınabilmesi için müdahale penceresinin ne kadar dar olduğunu çarpıcı verilerle ortaya koyuyor. Araştırmacılara göre, bir salgını durdurmak ile küresel bir felakete dönüşmesini izlemek arasındaki fark, sadece birkaç gün veya birkaç vaka ile ölçülüyor.
Modellemenin en dikkat çekici bulgusu, vaka sayısının kritik eşiğiyle ilgili. Araştırma, sadece 2 vaka tespit edildiğinde hane halkı karantinası uygulanırsa salgının neredeyse kesin olarak durdurulabileceğini gösteriyor. Ancak vaka sayısı 10’a ulaştığında, virüsün artık genel popülasyona sızmış olduğu ve bu noktadan sonra yapılacak erken müdahalelerin hiçbir stratejik fark yaratmayacağı belirtiliyor. Bu durum, sağlık otoritelerinin ilk birkaç vaka anında ne kadar çevik davranması gerektiğini kanıtlıyor.
Araştırmacılar, simülasyonu gerçekçi kılmak için Hindistan’ın tavukçuluk merkezi olan Namakkal bölgesindeki bir köyü model olarak seçti. 70 milyon tavuğun bulunduğu bu bölgedeki sosyal ağlar, iş yerleri ve pazar alanları bilgisayar ortamında yeniden oluşturuldu. Simülasyonda virüsün bir çiftlik veya pazarda başlayıp, önce iş arkadaşlarına (birincil temaslılar), ardından onların ailelerine ve okul çevrelerine (ikincil temaslılar) nasıl silsile yoluyla yayıldığı adım adım izlendi.
Müdahale yöntemlerini de test eden bilim insanları, kanatlı hayvanların itlaf edilmesinin sadece virüs insanlara sıçramadan önce işe yaradığını saptadı. İnsanlar arası bulaş başladığında ise karantinanın zamanlaması hayati önem taşıyor; çok erken yapılan karantinalar aile içi bulaşı artırırken, geç kalınan müdahaleler salgını durdurmakta yetersiz kalıyor. Hedefli aşılamanın ise virüsün yayılma eşiğini yükselterek uzun vadeli bir direnç sağladığı ancak hane içindeki ani riski değiştirmediği görüldü.
Uzmanlar, H5N1’in insanlar arasında başarılı bir şekilde yayılması durumunda, bunun COVID-19’dan ziyade 2009 Domuz Gribi pandemisine benzer bir tablo oluşturabileceğini öngörüyor. Elimizde hali hazırda etkili antivirallerin ve aşı stoklarının olması bir avantaj olsa da, uzmanlar rehavete karşı uyarıyor. Virüsün mevcut mevsimsel griplerle birleşerek (rekombinasyon) evrimleşmesi, öngörülemez ve kaotik salgın dönemlerini tetikleyebilir.
