30 Saniyede Özet
Zona, çocuklukta geçirilen suçiçeği virüsünün yıllar sonra sinir köklerinde yeniden uyanmasıdır. 50 yaşından sonra risk hızla artar, çünkü virüsü baskılayan hücresel bağışıklık zayıflar. En korkulan sonuç, döküntü sonrası aylarca süren sinir ağrısıdır; CDC bunu hastaların %10-18'inde bildirir. İki dozluk rekombinan aşı çalışmalarda yüksek koruma sağladı; demans bağlantısı ise henüz kanıtlanmış değil.
Not: Zona döküntüsü başladığında ilk 72 saat içinde hekime başvurun. Antiviral tedavi bu pencerede en etkilidir. Göz çevresindeki döküntü acil değerlendirme gerektirir.
Zona nedir? Virüs yıllarca nerede bekler?
Çocuklukta suçiçeği geçiren hemen herkes bu virüsü taşır. Etken varisella zoster virüsüdür (suçiçeği ve zona hastalığının ortak nedeni). Döküntü iyileşince virüs vücuttan tamamen atılmaz.
Bunun yerine omurga yanındaki sinir düğümlerine çekilir. Bu düğümlere dorsal kök gangliyonu adı verilir. Orada uykuya benzer sessiz bir dönem başlar. Bu dönem on yıllarca sürebilir.
Virüs uyanırsa sinir lifi boyunca ilerler ve deriye ulaşır. Ortaya çıkan ağrılı tabloya zona denir.
CDC'ye göre ABD'de her üç kişiden biri yaşamı boyunca bir atak geçirir. Çoğu kişi bunu yalnızca bir kez yaşar. Yine de tekrarlayan ataklar mümkündür. Yani geçmişte hastalığı atlatmış olmak size kalıcı bir garanti vermez.
Neden özellikle 50 yaşından sonra?
Virüsü sessiz tutan şey bağışıklık sisteminizdir. Burada asıl iş hücresel bağışıklığa düşer. Hücresel bağışıklık, T hücrelerinin yürüttüğü savunma hattıdır. Bu hat virüsü sinir düğümünde sürekli baskı altında tutar.
Yaş ilerledikçe bu savunma yavaşça zayıflar. Bilim insanları sürece immünosenesans adını verir. Kelime, bağışıklığın yaşa bağlı yaşlanmasını anlatır. Baskı azalınca virüsün uyanma şansı artar.
CDC, hastalık ve buna bağlı hastane yatışı riskinin 50 yaşından sonra keskin şekilde yükseldiğini belirtir. Eşik tam olarak 50'de bir anahtar gibi çalışmaz. Ancak risk eğrisi bu yaşlarda belirgin biçimde yukarı kıvrılır. Aşı önerilerinin burada başlamasının nedeni budur.
Bağışıklığı baskılayan hastalıklar ve ilaçlar aynı etkiyi daha erken yapar. Bu yüzden bazı gruplarda yaş eşiği beklenmez.
Atak nasıl ilerler? Tanımanız gereken belirtiler
Hastalık çoğu zaman döküntüden önce haber verir. İlk günlerde tek taraflı yanma, karıncalanma veya batma hissi olur. Bu ağrı bazen kalp ya da safra kesesi sorunu sanılır.
Sonra aynı bölgede kızarıklık belirir. Ardından içi sıvı dolu küçük kabarcıklar çıkar.
Döküntünün en tipik özelliği yerleşimidir. Bir ya da iki komşu dermatomda görülür. Dermatom, tek bir sinir kökünün beslediği deri şeridi demektir. Bu nedenle döküntü genellikle vücudun orta hattını geçmez.
CDC'ye göre lezyonlar çoğunlukla göğüs kafesinde ya da yüzde çıkar. Kabuklanma ve iyileşme iki ile dört hafta sürer.
Kabarcıklar kurumadan önce virüs bulaşıcıdır. Suçiçeği geçirmemiş kişiler bu temasla suçiçeği olabilir. Bu yüzden lezyonlarınızı örtün. İyileşene kadar bebeklerden ve gebelerden uzak durun.
En korkulan sonuç: postherpetik nevralji
Döküntü iyileşir, ama ağrı bazen kalmaya devam eder. Bu tabloya postherpetik nevralji denir. Kısacası zona sonrası süren sinir ağrısıdır.
Mekanizma basit bir mantığa dayanır. Virüs sinir liflerine zarar verir. Hasarlı sinir, tehlike bittikten sonra bile yanlış sinyal üretmeyi sürdürür. Beyin bu sinyali gerçek ağrı olarak okur.
CDC, hastaların yaklaşık %10 ile %18'inde bu sorunun geliştiğini bildirir. Ağrı aylarca, bazen yıllarca sürebilir. Hastalar bunu yanma, elektrik çarpması veya bıçak saplanması gibi tarif eder. Hafif bir dokunuş bile dayanılmaz olabilir.
Etkisi yalnızca ağrıyla sınırlı kalmaz. Uyku bölünür, iştah azalır, günlük işler aksar. Depresyon ve sosyal geri çekilme sık eşlik eder. İleri yaşta bağımsız yaşam kapasitesi ciddi biçimde düşebilir.
Kesin bir tedavisi yoktur. Mayo Clinic'e göre genellikle ilk denenen ilaçlar gabapentin ve pregabalindir. Bu iki ilaç gabapentinoid grubundadır ve sinir kaynaklı ağrıyı hedefler. Yan etkileri az olduğu için önce onlar seçilir.
Aynı kaynak ikinci bir ilaç grubundan da söz eder. Nortriptilin ve amitriptilin gibi antidepresanlar ağrıyı azaltmaya yardım eder. Lidokainli ve kapsaisinli yamalar ise topikal seçenekler arasında sayılır. Bu tedaviler ağrıyı hafifletir ama her hastada yeterli olmaz.
Kimlerde sinir ağrısı riski daha yüksek?
Yaş en güçlü belirleyicidir. CDC, 40 yaş altındaki kişilerde bu komplikasyonun nadir olduğunu belirtir. Aynı kaynağa göre risk yaşla birlikte artar. Yaşlı bir hastada ağrı hem daha uzun sürer hem daha şiddetli olur.
Yayımlanmış meta-analizler başka etkenleri de tanımlar. Bunlar arasında şiddetli döküntü yer alır. Döküntü öncesinde ağır ağrı yaşamak da riski yükseltir. Sigara ve aşırı alkol kullanımı listede bulunur.
Eşlik eden hastalıklar tabloyu ağırlaştırır. Diyabet, KOAH, hipertansiyon, kanser ve kronik böbrek hastalığı bu grupta sayılır. Bağışıklığı baskılayan tedaviler de aynı yönde etki eder.
Bu tablo neden korunmanın öne çıktığını açıklar. Ağrı bir kez yerleştikten sonra geri döndürmek zordur. Önlemek, tedavi etmekten çok daha kolaydır.
Rekombinan aşı nasıl çalışır?
Bugün önerilen ürün rekombinan zoster aşısıdır. Rekombinan sözcüğü, içerikte canlı virüs bulunmadığı anlamına gelir. Ürünün içinde virüs yüzeyindeki tek bir protein vardır. Bu protein laboratuvarda üretilir.
İkinci bileşen adjuvan sistemidir. Adjuvan, bağışıklık yanıtını güçlendiren yardımcı maddedir. Yaşlanmış bir savunma sistemi tek başına zayıf yanıt verir. Adjuvan bu yanıtı belirgin şekilde yukarı çeker.
Hedef antikor üretmekten ibaret değildir. Asıl amaç, virüsü baskılayan T hücrelerini yeniden uyandırmaktır. ZOE-LTFU izleminde hücresel yanıtın aşı öncesi düzeyin üzerinde platoya oturduğu görüldü.
Canlı virüs içermemesi önemli bir avantaj sağlar. Bu özellik, bağışıklığı baskılanmış kişilerde kullanımı mümkün kılar. Eski canlı zayıflatılmış ürün bu grupta sakıncalıydı.
Koruyuculuk ne kadar? Çalışmalar ne gösterdi
ZOE-50 ve ZOE-70 adlı büyük faz 3 çalışmaları temel kanıtı oluşturdu. Üç-dört yıllık izlemde koruyuculuk 50 yaş ve üstünde %97,2 çıktı. Aynı dönemde 70 yaş ve üstünde %91,3 ölçüldü. Bu rakamlar erişkin aşıları arasında oldukça yüksektir.
Asıl merak edilen, korumanın ne kadar sürdüğüdür. ZOE-LTFU adlı uzun dönem izlem çalışması bunu araştırdı. Sonuçlar eClinicalMedicine dergisinde yayımlandı.
Bulgular şöyleydi. İkinci dozdan bir ay sonrasından çalışma sonuna dek koruyuculuk 50 yaş üstünde %87,7 oldu. Aynı analiz on birinci yılda bu değeri %82,0 olarak bildirdi. Yani koruma zamanla bir miktar azaldı, ama yüksek bir düzeyde kaldı.
Karşılaştırma tabloyu netleştirir. Eski canlı aşının kendi izlem çalışmaları çok daha düşük rakamlar bildirdi. Shingles Prevention Study'de koruyuculuk %51,3 çıktı. Kısa dönem izlem çalışmasında bu değer %39,6'ya geriledi. Uzun dönem izlemde ise %21,1 düzeyine indi. Aradaki fark özellikle ileri yaşta çarpıcıdır.
Sinir ağrısına karşı koruma da ölçüldü. Uzun dönem izlemde bu komplikasyona karşı yüksek etkinlik korundu. Bu, en çok korkulan sonucun doğrudan hedeflendiği anlamına gelir.
İki doz şeması: zamanlama neden önemli?
Tek doz yeterli değildir. CDC, bağışıklığı normal olan 50 yaş ve üstü yetişkinler için iki doz önerir. İki uygulama arasında 2 ila 6 ay bulunmalıdır.
Aralığı kaçırdıysanız panik yapmayın. CDC'ye göre altı aydan fazla süre geçtiyse ikinci dozu en kısa sürede yaptırın. Seriyi baştan başlatmanız gerekmez.
Bazı ülkelerde takvim farklıdır. NHS, İngiltere'deki rutin programda 65 yaş ve 70-79 yaş grupları için dozları 6 ila 12 ay arayla uygular. Bu fark ulusal program tercihlerinden doğar. Bilimsel bir çelişki değildir.
Türkiye notu: Bu bölümdeki yaş ve doz aralıkları ABD CDC ve İngiltere NHS programlarını anlatır; Türkiye için otomatik bir ulusal takvim, geri ödeme veya erişim garantisi değildir. Türkiye'de ürün bulunabilirliği, ruhsat koşulları ve kişisel uygunluk değişebileceği için aile hekiminiz, enfeksiyon hastalıkları uzmanınız veya sizi izleyen branşla güncel durumu doğrulayın.
İkinci dozu atlamak korumayı belirgin şekilde düşürür. Bu yüzden ilk uygulamada takviminizi hemen not edin. Telefonunuza hatırlatıcı kurmak basit ama etkili bir yöntemdir.
Kimlere önerilir?
CDC'nin ABD için çerçevesi sadedir. Bağışıklığı normal olan 50 yaş ve üstü herkes iki doz almalıdır. Bu öneri geçmişte hastalığı atlatmış kişiler için de geçerlidir. Bu cümle Türkiye'de kişisel reçete veya ödeme taahhüdü değildir.
Eski canlı ürünü yaptırmış olmak da engel değildir. CDC, o aşıdan sonra en az sekiz hafta beklemeyi önerir. Ardından yeni şemaya geçilebilir.
Öncesinde suçiçeği geçirip geçirmediğinizi sorgulamak gerekmez. Kan testi de istenmez. CDC'ye göre dünya genelinde 50 yaş üstü yetişkinlerin %99'undan fazlası virüsle karşılaşmıştır. Çocukluğunuzu hatırlamıyor olmanız bir sorun oluşturmaz.
Bu ayrıntının pratik bir nedeni vardır. Serolojik test aşılamanın önünde gereksiz bir engel yaratır. Ayrıca yanlış negatif sonuçlar sıktır.
Bir istisna vardır. Aktif atak sırasında uygulama yapılmaz. Döküntü iyileştikten sonra hekiminizle zamanlamayı konuşun.
Bağışıklığı baskılanmışlarda durum
Bu grup en yüksek riski taşır. CDC, hastaneye yatan zona hastalarının yaklaşık %30'unda bağışıklık baskılanması bulunduğunu bildirir. Ataklar bu kişilerde daha yaygın ve daha ağır seyreder.
Öneri yaşı da farklıdır. CDC, hastalık veya tedavi nedeniyle bağışıklığı baskılanan 19 yaş ve üstü yetişkinlere iki doz önerir. Burada 50 eşiği beklenmez.
Aralık da kısaltılabilir. Standart aralık yine 2-6 aydır. Ancak seriyi hızla tamamlamaktan fayda görecek kişilerde ikinci doz 1-2 ay sonra uygulanabilir. Bu karar hekiminizin tedavi planına bağlıdır.
Zamanlama kritik bir ayrıntıdır. Mümkünse uygulamayı bağışıklık baskılayıcı tedaviye başlamadan önce planlayın. Bu her zaman mümkün olmaz. Onkoloji, romatoloji veya transplantasyon ekibinizle mutlaka konuşun.
Kimler bu tanıma girer? Organ ve kemik iliği nakli olanlar, kan kanserleri, HIV ile yaşayanlar ve steroid dahil bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar sayılabilir.
NHS de bu yönde adım attı. İngiltere'de ciddi bağışıklık yetmezliği olan 18 yaş ve üstü kişiler programa dahil edildi.
Yan etkiler: ne beklemeli?
Bu ürün kolunuzu hissettirir. CDC'ye göre katılımcıların %78'i enjeksiyon yerinde bir miktar ağrı bildirdi. Bu beklenen bir yanıttır. Adjuvanın işini yaptığını gösterir. Kızarıklık %38, şişlik %26 oranında görüldü.
Genel belirtiler de sıktır. Ruhsat verilerinde 50 yaş ve üstünde kas ağrısı %45, yorgunluk %45 ve baş ağrısı %38 oranında bildirildi. Üşüme %27, ateş %21 düzeyinde kaydedildi. Mide-bağırsak şikâyetleri ise %17 oranında görüldü.
Şiddet çoğunlukla hafif ya da orta düzeydedir. CDC, sekiz çalışmayı kapsayan değerlendirmede günlük işleri engelleyen reaksiyonların %17 sıklıkta olduğunu aktarır. Aynı kaynağa göre her on kişiden yaklaşık birinde bu ağırlıkta enjeksiyon yeri şikâyeti çıktı. Genel belirtiler için oran da benzerdir.
Süre kısadır. CDC yan etkilerin çoğunlukla 2-3 gün sürdüğünü belirtir. Yan etkiler genç yaş gruplarında daha sık görülür. İkinci uygulamadan sonra tepki bazen daha belirgin olur.
Buradan pratik bir öneri çıkar. İkinci dozu yoğun bir iş gününün hemen öncesine koymayın. Bir gün dinlenme payı bırakın.
Ağır alerjik reaksiyon çok nadirdir. Yine de uygulama sonrası kliniği hemen terk etmeyin. Kısa bir gözlem süresi standart uygulamadır.
Önemli bir ayrım yapalım. Kısa süreli reaktojenite ile ciddi güvenlik sorunu aynı şey değildir. ZOE-LTFU izleminde aşıyla ilişkili ciddi advers olay bildirilmedi.
Demans araştırmaları: heyecan verici ama kanıt değil
Son yıllarda bir başlık çok konuşuldu. Araştırmacılar zoster aşısı ile demans riski arasındaki ilişkiyi incelemeye başladı. Bulgular gerçekten ilgi çekicidir. Ancak dikkatli okunmaları gerekir.
En dikkat çeken çalışma 2025'te Nature dergisinde yayımlandı. Eyting ve arkadaşları Galler'deki bir uygulama farkından yararlandı. Orada aşı hakkı doğum tarihine göre belirlendi. 2 Eylül 1933'ten önce doğanlar hiçbir zaman hak kazanmadı.
Bu tarihte ya da sonrasında doğanlar ise en az bir yıl hak kazandı. Kurgu, araştırmacılara doğal deney imkânı verdi.
Rakamlar bu farkı net gösterir. Eşiğin bir hafta yaşlı tarafında aşılanma oranı %0,01 düzeyindeydi. Bir hafta genç tarafında bu oran %47,2'ye çıktı. İki grup başka açılardan birbirine çok benziyordu.
Sonuç şöyleydi. Yedi yıllık izlemde yeni demans tanısı olasılığı 3,5 yüzde puanı azaldı. Araştırmacılar bunu %20,0'lik göreli azalma olarak bildirdi. Etki kadınlarda erkeklerden daha güçlü göründü.
Şimdi sınırlara bakalım
Bu bir randomize kontrollü çalışma değildir. Doğal deney tasarımı sıradan gözlemsel çalışmalardan güçlüdür. Yine de nedenselliği kesinleştirmez.
Güven aralığı geniştir. Mutlak fark için aralık %0,6 ile %7,1 arasında uzanır. Yani gerçek etki çok küçük de olabilir, daha büyük de.
Daha kritik bir ayrıntı var. Galler çalışması eski canlı zayıflatılmış ürünü inceledi. Bugün önerilen rekombinan aşıyı değil. Bu ikisi farklı ürünlerdir.
Çalışma ayrıca tanı kayıtlarını ölçtü. Beyin görüntülemesi ya da patoloji verisi kullanılmadı.
Rekombinan ürün için ne biliniyor?
Ayrı bir kanıt hattı bulunur. Taquet ve arkadaşları 2024'te Nature Medicine dergisinde bir analiz yayımladı. Ekip, ülkelerin canlı üründen yeni ürüne geçişinden yararlandı.
Rekombinan aşıyı alanlarda demans tanısı olmadan geçen süre %17 daha uzun bulundu. Bu fark, sonradan tanı alan kişilerde ortalama 164 güne karşılık geldi. Karşılaştırma eski canlı ürüne göre yapıldı.
Bu çalışma da gözlemseldir. Katılımcılar gruplara rastgele atanmadı. Dolayısıyla aynı yorum sınırı burada da geçerlidir.
Ne anlama gelir, ne anlama gelmez?
Bulgular bir hipotezi güçlendirir. Hipotez şudur: virüsün sinir dokusunda yeniden uyanması beyin sağlığına zarar veriyor olabilir. Aşı bu uyanmayı azaltarak dolaylı fayda sağlıyor olabilir.
Alternatif açıklamalar da masadadır. Adjuvanın bağışıklık üzerindeki hedef dışı etkileri tartışılır. Aşı olan kişilerin genel sağlık davranışları da farklı olabilir. Bu fark sonuçları tek başına etkileyebilir.
Kritik cümle şudur. Hiçbir sağlık otoritesi bu ürünü demans önlemek amacıyla önermez. Mevcut kanıt düzeyi buna yetmez. Soruyu yanıtlamak için randomize çalışmalar gerekir.
Pratik sonuç yine de nettir. Aşıyı zona ve sinir ağrısından korunmak için düşünün. Beyin sağlığı üzerindeki olası etkiyi ise garanti değil, açık bir araştırma sorusu olarak görün.
Türkiye'de erişim: hekiminize sorulacaklar
Erişim ve geri ödeme koşulları ülkeden ülkeye değişir. Bu koşullar zaman içinde de güncellenir. Bu nedenle burada kesin bir durum bildirmiyoruz.
En doğru bilgiyi yerel kaynaktan alın. Hekiminize ya da eczacınıza güncel bulunabilirliği sorun. Fiyat ve reçete koşullarını da aynı görüşmede netleştirin.
Görüşmeye hazırlıklı gidin. Şu soruları not alabilirsiniz:
- Ürün şu anda temin edilebiliyor mu?
- İki doz için toplam maliyet ne kadar?
- Kullandığım ilaçlar aşı yanıtımı etkiler mi?
- İkinci doz için hangi tarihi hedeflemeliyim?
- Aynı dönemde başka bir aşı planım var mı?
Kronik hastalığınız varsa bunu mutlaka belirtin. Bağışıklık baskılayıcı bir tedaviye başlayacaksanız zamanlama değişebilir.
72 saat kuralı: aşılı olsanız da bilin
Aşı riski azaltır ama sıfırlamaz. Bu yüzden erken tanıyı bilmek herkes için önemlidir.
Tek taraflı yanma hissi ve ardından şerit biçimli döküntü fark ettiyseniz vakit kaybetmeyin. CDC, tedavinin belirtiler başladıktan sonraki 72 saat içinde en etkili olduğunu belirtir. Asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir bu amaçla kullanılan antivirallerdir.
Erken tedavinin somut faydaları vardır. Lezyonların iyileşmesini hızlandırır. Yeni kabarcık çıkışını azaltır. Akut dönemdeki ağrının şiddetini de düşürür.
Bazı durumlar acildir. Göz çevresinde veya burun ucunda döküntü kornea tutulumu riski taşır. CDC, bu tabloda erken tanı ve tedavinin görme kaybını önlemede kritik olduğunu vurgular.
Kulakta döküntüyle birlikte yüz felci ya da işitme kaybı görülebilir. Bu tablo da acil değerlendirme gerektirir. Beklemeyin, aynı gün başvurun.
Sıkça Sorulan Sorular
Daha önce zona geçirdim, yine de aşı olmalı mıyım?
Evet. CDC, geçmişte hastalığı atlatmış kişilere de iki doz önerir. Bir atak geçirmiş olmak yenisini engellemez.
Aktif dönemde uygulama yapılmaz. Döküntü tamamen iyileştikten sonra hekiminizle zamanlamayı planlayın.
Çocukken suçiçeği geçirdiğimi hatırlamıyorum. Test yaptırmalı mıyım?
Hayır. CDC, 50 yaş ve üstü sağlıklı yetişkinlerde suçiçeği testi istemez. Dünya genelinde bu yaş grubunun %99'undan fazlası virüsle karşılaşmıştır.
Testin iki sakıncası vardır. Aşılamayı gereksiz yere geciktirir ve yanlış negatif sonuç verebilir.
İkinci dozun tarihini kaçırdım. Baştan mı başlayacağım?
Hayır. CDC'ye göre seriyi yeniden başlatmanız gerekmez. Gecikmeyi fark ettiğinizde ikinci dozu en kısa sürede yaptırın.
Geç kalmak, hiç tamamlamamaktan daha iyidir. Tek dozla bırakmayın.
Aşı zona olmamı tamamen engeller mi?
Hayır. Hiçbir aşı yüzde yüz koruma vermez. Klinik çalışmalarda koruyuculuk yüksek çıktı, ama tam değildi.
Korumanın zamanla bir miktar azaldığını da unutmayın. Döküntü başlarsa yine 72 saat kuralını uygulayın.
50 yaşındayım ve sağlıklıyım. Biraz beklesem olmaz mı?
Bu kararı hekiminizle birlikte verin. Risk yaşla arttığı için beklemek korunmasız geçen süreyi uzatır.
Öte yandan koruma yıllar içinde bir miktar geriler. Bu dengeyi kişisel risk profilinize göre değerlendirin. Bağışıklığınızı etkileyen bir durum varsa beklemek genellikle mantıklı değildir.
Bağışıklığım baskılıysa uygulama güvenli mi?
Rekombinan ürün canlı virüs içermez. Bu nedenle bağışıklığı baskılanmış kişilerde kullanılabilir.
CDC bu grupta 19 yaşından itibaren iki doz önerir. Zamanlamayı mutlaka tedavi ekibinizle planlayın.
Yan etkiler beni yatağa düşürür mü?
Çoğu kişide düşürmez. Kol ağrısı, yorgunluk ve kas ağrısı sıktır. Bu belirtiler genellikle 2-3 gün içinde geçer.
Günlük işleri engelleyecek ağırlıkta reaksiyon daha az sıklıkta görülür. Yine de uygulama gününü yoğun bir programın öncesine koymayın.
Bu aşı demansı önler mi?
Hayır, böyle bir kanıt yoktur. Bazı büyük çalışmalar aşılananlarda daha düşük demans tanısı oranı bildirdi.
Ancak bu araştırmalar gözlemsel ya da doğal deney tasarımlıdır. Nedenselliği göstermek için randomize çalışmalar gerekir. Hiçbir otorite bu amaçla aşı önermez.
Grip veya COVID-19 aşısıyla aynı gün olabilir mi?
CDC, bu ürünün diğer erişkin aşılarıyla aynı gün farklı bölgelere uygulanabileceğini belirtir. COVID-19 aşıları da bu kapsamdadır.
Yine de kendi takviminizi hekiminizle netleştirin. Yan etkileri ayırt etmek isterseniz araya birkaç gün koymayı tercih edebilirsiniz.
Eşim zona oldu, bana bulaşır mı?
Zona doğrudan bulaşmaz. Ancak kabarcık sıvısıyla temas eden ve suçiçeği geçirmemiş kişiler suçiçeği olabilir.
Lezyonlar kuruyup kabuklanana kadar temastan kaçının. Havlu ve çamaşırları ayırın.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Aşı kararları için hekiminize danışın.
