Romatoid Faktör (RF) Pozitif: Romatoid Artrit mi?

RF pozitifliği romatoid artrit (RA) için önemli bir ipucudur, ama tek başına tanı koymaz. Sağlıklı yaşlılarda, hepatit C'de, bazı enfeksiyonlarda ve Sjögren sendromunda da pozitif çıkabilir. ACR/EULAR 2010 ölçütlerine göre RA sınıflaması için en az bir eklemde muayenede şişlik (sinovit) gerekir. Değerin yorumunda raporunuzdaki laboratuvar referans aralığı geçerlidir.

Raporlarda test "RF", "Romatoid faktör" ya da yöntem adıyla "RF (nefelometrik)" diye yazılır. Sağlık Bakanlığı'nın ulusal test birimleri listesinde birimi IU/mL'dir. Bazı laboratuvarlar yalnızca "pozitif" ya da "negatif" yazar.

RF, kendi antikorlarımızın bir bölümüne karşı oluşan bir otoantikordur. IgM, IgG ve IgA tipleri vardır; aşağıdaki tanı gücü verileri IgM RF içindir.

e-Nabız "Tahlillerim" bölümü sonucu referans değerle birlikte gösterir ve aralık dışındaki değerleri renkle işaretler. Renk bir tanı değildir. RF için raporda görülen sınır bir referans aralığıdır; Bakanlığın yıldızlı (*) karar sınırı listesinde RF yer almaz.

Üst sınır kitten kite değiştiği için tek bir "normal sayı" yoktur. Yorum, raporunuzdaki üst sınıra (ULN) göre yapılır. ACR/EULAR 2010 sınıflama ölçütleri sonucu şöyle gruplar:

Kaynak: Aletaha ve ark., ACR/EULAR 2010. Örneğin raporunuzdaki üst sınır 14 IU/mL ise, 20 IU/mL düşük pozitif, 42 IU/mL'nin üstü yüksek pozitif sayılır.

Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar; sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir.

RF yalnızca romatoid artritte değil, birçok durumda pozitif çıkabilir. Aşağıdaki sıklıklar bir derlemeden alınmıştır:

Kaynak: Ingegnoli ve ark., Disease Markers 2013 (Tablo 1 ve metin).

Bu tablodan çıkan sonuçlar:

• Yaş: Yaşlandıkça sağlıklı kişilerde de RF pozitifliği artar. Yakınması olmayan yaşlı bir kişide düşük pozitif RF çoğu zaman tek başına anlam taşımaz.
• Enfeksiyonlar: Hepatit C, RF yüksekliğinin önemli nedenlerindendir. Derleme yazarları RF'si yüksek herkeste hepatit C antikoruna bakılmasını önerir.
• Diğer otoimmün hastalıklar: En yüksek RF düzeyleri Sjögren sendromunda ve hepatit C ile ilişkili kriyoglobulinemide görülür.
• Romatoid artrit: RA'lı hastaların çoğunda RF pozitiftir, ama hepsinde değil.

Nishimura ve arkadaşlarının meta-analizine göre IgM RF'nin RA için duyarlılığı %69, özgüllüğü %85'tir. Bu, RA'lı her 10 kişiden yaklaşık 3'ünde RF'nin negatif çıkabileceği anlamına gelir. RA olmayan kişilerin bir kısmında da pozitif çıkar.

Bir kan bağışçısı çalışmasında RA'lıların yaklaşık yarısında (%49) RF ve/veya anti-CCP, belirtilerden ortanca 4,5 yıl önce pozitifti. Aynı çalışmada sağlıklı kontrol örneklerinin %1,1'inde RF pozitifti. Yani belirtisi olmayan birinde RF pozitifliği, ileride RA riskini artırabilir ama kesinlik bildirmez.

• RF ve anti-CCP birlikte pozitif: RA olasılığını belirgin artırır. Derlemeye göre iki testin birlikte istenmesi tanı doğruluğunu artırır; bkz. anti-CCP pozitifliği.
• RF pozitif, anti-CCP negatif, eklem şişliği yok: Yaş, geçirilmiş enfeksiyon veya hepatit C gibi nedenler daha olasıdır.
• RF pozitif, eklemlerde şişlik ve sabah tutukluğu var: Romatoloji değerlendirmesi gerekir. Sedimantasyon ve CRP, ACR/EULAR puanlamasında ayrı bir maddedir; bkz. sedimantasyon yüksekliği.
• RF pozitif, ağız ve göz kuruluğu var: Sjögren sendromu açısından değerlendirme gerekir.
• RF pozitif, karaciğer testleri bozuk: Hepatit C dahil karaciğer hastalıkları araştırılır; bkz. karaciğer enzimleri.
• RF pozitif, globulin yüksek: Kronik iltihap ya da bağışıklık sistemi hastalığı düşünülür; bkz. total protein ve globulin.

• RF çoğu zaman başka kan testleriyle birlikte alınır. Açlık gerekip gerekmediğini laboratuvarınıza sorun.
• Kan vermeden önce oturarak ya da uzanarak en az 15 dakika dinlenin. Sağlık Bakanlığı rehberine göre turnike 1 dakika sonra gevşetilmelidir.
• Yakın zamanda geçirdiğiniz enfeksiyonu ve yaptırdığınız aşıları hekiminize söyleyin. Derlemeye göre çok sayıda aşı sonrasında RF geçici olarak pozitif çıkabilir.

• Aile hekimi veya İç Hastalıkları: Eklem yakınması olmadan rastlantısal RF pozitifliğinde ilk değerlendirme.
• Romatoloji: Eklem şişliği, sabah tutukluğu veya birden fazla eklemde ağrı varsa.
• Gastroenteroloji veya Enfeksiyon Hastalıkları: Hepatit C testi pozitif çıkarsa.
• İstenebilecek testler: Anti-CCP, CRP, sedimantasyon, hemogram, anti-HCV ve hekim gerekli görürse ANA. El ve ayak grafileri ya da eklem ultrasonu da istenebilir.

• Ulusal birim: Sağlık Bakanlığı Test Ölçüm Birimleri listesinde (Versiyon 2, 2021) RF'nin birimi IU/mL'dir.
• Ulusal tedavi önerileri: Türkiye Romatoloji Derneği'nin 2018 RA önerileri, tedavinin RA tanısı konduğu anda başlatılmasını ister. Bu nedenle tanının olabildiğince erken konması önemlidir.
• Kötü gidiş belirtileri: Aynı öneriler, özellikle yüksek titrede RF ve/veya ACPA (anti-CCP) pozitifliğini kötü prognoz etkenleri arasında sayar.
• Uluslararası uyum: Derneğin önerileri, 2016'da güncellenen EULAR RA önerilerini temel alır.
• e-Nabız: Sonucunuz referans değerle birlikte görünür; aralık dışı değerler renkle işaretlenir.

• Tek bir eklem aniden şişip kızardıysa ve ateşiniz varsa aynı gün başvurun; eklem enfeksiyonu dışlanmalıdır.
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kan tükürme varsa 112'yi arayın.
• Gözde ağrılı kızarıklık ve görme azalması varsa aynı gün göz acile başvurun.
• Bacaklarda yeni mor-kırmızı lekeler, ciltte yara veya el ve ayaklarda ani uyuşma varsa aynı gün hekime görünün.
• Laboratuvar sizi kritik bir değer için aradıysa vakit kaybetmeden hekiminize ulaşın.

• Tahlil Rehberi: tüm testler
• Anti-CCP pozitifliği
• Sedimantasyon yüksekliği
• CRP, sedimantasyon ve prokalsitonin: iltihap testleri
• Romatoid artrit rehberi
• Romatoid artrit belirtileri ve biyolojik tedavi
• Total protein ve globulin

• Yeni sayfa; RA sınıflaması ACR/EULAR 2010 ölçütlerine göre anlatıldı.
• Türkiye bölümü, Türkiye Romatoloji Derneği'nin güncel RA ulusal tedavi önerilerini (2018) izler.
• RF'nin tanı gücü 2007 meta-analizine, diğer hastalıklardaki sıklığı 2013 derlemesine göre verildi.