İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Rehberler

Selenyum ve Hashimoto: Takviye İşe Yarar mı?

Haberi paylaş

İlgilenecek birine ulaştırın.

WhatsApp ile paylaş
XFacebookLinkedIn

Klinik sonuç

Hashimoto'da asıl tedavi gerekiyorsa tiroid hormonudur; selenyumla düşen anti-TPO kendinizi daha iyi hissedeceğiniz anlamına gelmez. Tedaviye rağmen yakınma sürüyorsa hekim demir, iyot ve selenyum düzeylerine bakabilir. Takviye kullanılacaksa multivitamin, tiroid destek ürünü ve Brezilya cevizinden gelen toplam, EFSA'nın günde 255 µg sınırını aşmamalıdır.

Acil uyarı işaretleri

  • Yüksek doz selenyum sonrası şiddetli kusma, ishal ya da nefeste sarımsak kokusu varsa 114 Zehir Danışma'yı arayın; bilinç bulanıklığı, nefes sıkıntısı ya da nöbette 112
  • Graves hastalığında ani görme kaybı ya da renkleri soluk görme varsa hemen acil servise ya da göz acile başvurun
  • Çok hızlı çarpıntı, yüksek ateş ve huzursuzluk tiroid krizi olabilir; 112'yi arayın
  • Selenyum kullanırken ağızda metalik tat, nefeste sarımsak kokusu ya da saç-tırnak dökülmesi başladıysa ürünü hekiminize söyleyin

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Saç-tırnak dökülmesi ve selenyum kullanımı birlikteyse → dermatoloji ya da iç hastalıkları
  • Graves hastalığında gözde şişlik, batma ya da çift görme → endokrinoloji ve göz hekimi birlikte
  • Hashimoto'lu gebe ya da gebelik planlayan → TEMD 2025 rutin selenyum önermez; karar kadın doğum ve endokrinolojinin
  • Tiroid ilacını selenyum yüzünden azaltmayı düşünüyorsanız → önce endokrinoloğunuz; doz TSH'ye göre ayarlanır

Kısa Cevap

Selenyum Hashimoto'da anti-TPO'yu düşürebilir, ama hastalığın gidişini değiştirdiği gösterilmedi. Tiroid ilacının yerini tutmaz.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği'nin 2025 tiroid kılavuzu (TEMD 2025), antikor düşüşünün klinik yansımasının gösterilemediğini belirtir. Hashimoto'lu gebeler ve antikoru pozitif kadınlarda da rutin kullanımı önermez.

Vitamin ve Mineral Rehberi · Mineraller

Bu yazı Vitamin ve Mineral Rehberi'nin parçasıdır. Kullandığınız takviyelerdeki toplam miktarı resmi üst limitle (EFSA; yoksa ABD IOM) karşılaştırın. Listenizi hekime göstermek için yazdırın.

Takviyemi kontrol et →

İlgili rehberler: Demir eksikliği anemisi · Ferritin düşüklüğü ve yüksekliği

Selenyumun güvenlik payı dardır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'ne (EFSA 2023) göre yetişkin üst sınırı günde 255 µg'dır. Çalışmalarda sık kullanılan günlük 200 µg, besinlerle birlikte bu sınıra yaklaşabilir.

Hashimoto'da selenyum: karar tablosu

DurumKanıt ne diyor?Pratik adım
Hashimoto var, tiroid işlevi normal ya da ilaçla dengedeAnti-TPO düşebilir; hipotiroidiyi önlediği gösterilmediRutin kullanım önerilmez; istiyorsanız endokrinoloğunuzla konuşun
Hafif TSH yüksekliği (subklinik hipotiroidi), ilaç yokPlasebo grubu olmayan küçük bir çalışma (SETI) var; kesin değilKarar endokrinoloğa aittir; TSH izlemi esastır
Tedaviye rağmen yakınmalar sürüyorTEMD 2025: demir, iyot ve selenyum düzeyleri izlenmeli; eksiklik varsa tedavi edilmeliHekim eksiklik araştırabilir
Hashimoto ve gebelik ya da gebelik planıTEMD 2025: rutin kullanım önerilmezKararı kadın doğum ve endokrinoloji birlikte verir
Yeni başlamış, hafif ve aktif Graves göz hastalığıTEMD 2025: 6 aylık selenyum önerilir (orta kanıt)Karar endokrinoloji ve göz hekimine aittir
Tiroidi normal, "korumak için"Yarar gösterilmediGerekmez; çeşitli beslenme yeterlidir

Beklemeden başvurun:

  • Graves hastalığında ani görme kaybı ya da renkleri soluk görme: hemen acil servise ya da göz acile gidin.
  • Çok hızlı çarpıntıyla birlikte yüksek ateş ya da bilinç bulanıklığı: tiroid krizi olabilir; 112'yi arayın. Bilinç bulanıklığı tek başına da 112 gerektirir.
  • Yüksek doz selenyum sonrası şiddetli kusma, ishal ya da nefeste sarımsak kokusu: 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni arayın. Çocuk selenyum tableti yuttuysa da 114'ü arayın. Bilinç bulanıklığı, nefes sıkıntısı ya da nöbet varsa 112.

Selenyum tiroidde ne yapar?

Önce iki terim. Hashimoto, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı çalıştığı bir hastalıktır. Zamanla tiroid tembelliğine (hipotiroidi) yol açabilir. Anti-TPO, bu hastalıkta kanda ölçülen antikorlardan biridir. TSH ise tiroidin ne kadar zorlandığını gösteren hormondur. Tedavi kararları TSH'ye göre verilir.

Selenyum, vücutta "selenoprotein" denen proteinlerin yapısına girer. TEMD 2025'e göre tiroid bezi selenyumdan zengindir. Selenoproteinler, hormon yapımı sırasında oluşan hidrojen peroksidi zararsız hâle getirir. T4'ün aktif hormon T3'e dönüşmesinde de görev alır.

Selenyum eksikliği hormon yapımını ve T4'ün T3'e dönüşümünü bozabilir. Bu etkiler iyot eksikliğiyle birlikte de görülür (TEMD 2025). Yine de doğru ifade şudur: selenyum normal tiroid işlevine katkıda bulunur. Hashimoto'yu tedavi etmez. Levotiroksinin yerini tutmaz.

Kanıt tablosu: hangi çalışma ne buldu?

KaynakNe incelendi?SonuçNot
Cochrane 20134 randomize çalışma, 463 kişi; genellikle günde 200 µgÜç çalışmada anti-TPO düştü; klinik önemi belirsizYanlılık riski belirsiz–yüksek; kanıt eksik
Thyroid 2024 meta-analizi35 randomize çalışmaİlaçsız hastalarda TSH az düştü; anti-TPO azaldı. Serbest T4, anti-Tg ve tiroid hacmi değişmediKanıt kesinliği orta; anti-TPO sonuçlarında çalışmalar arası fark çok büyük
SETI 2020Subklinik hipotiroidili 45 kişi; 4 ay günde 83 µg selenometiyoninYaklaşık yarısında TSH normale döndü; anti-TPO değişmediPlasebo grubu yok; etkinin selenyuma ait olduğu söylenemez
TEMD 2025Kanıtın bütünüAntikorlar düşebilir; veriler tutarsız, klinik yansıma gösterilemediBaşka bir meta-analizde TSH ve ultrasona etki yok

Thyroid 2024'ün yazarları selenyumu, ilaç kullanmayan hastalarda TSH ve anti-TPO'yu düşürmede etkili ve güvenli buldu. Yan etkiler iki grupta benzerdi. Ancak analizin birincil sonucu TSH idi. Hipotiroidiye ilerleme incelenmedi.

SETI çalışmasında TSH'si düzelenlerin çoğu, selenyum kesildikten 6 ay sonra da normaldi. Ama karşılaştırma grubu yoktu. Düzelmenin selenyumdan mı, başka etkenlerden mi olduğu bu yüzden ayrılamaz.

Ne anlama gelir? Anti-TPO bir laboratuvar değeridir. Düşmesi, kendinizi daha iyi hissedeceğiniz ya da ilaca daha az ihtiyaç duyacağınız anlamına gelmez. Hashimoto'da asıl tedavi, gerekiyorsa tiroid hormonudur. Anti-TPO, tekrar tekrar ölçülen bir tedavi hedefi değildir.

Graves göz hastalığı: kılavuzun selenyum önerdiği durum

TEMD 2025, yeni başlamış, hafif ve aktif Graves orbitopatisinde (tiroide bağlı göz hastalığı) 6 aylık selenyum tedavisini önerir. Kanıt düzeyi ortadır. Tedavi süresi bellidir; sürekli kullanım önerisi değildir. Kılavuzun aktardığı çalışmada günde iki kez 100 µg kullanıldı. Göz bulguları ve yaşam kalitesi iyileşti.

Çalışma hafif selenyum eksikliği olan bölgelerde yapıldı. Kılavuza göre eksiklik olmayan bölgelerde etkisi bilinmiyor. Kişinin eksiklik bölgesinde olup olmadığı bu kararda önemlidir. Karar kişiye göre endokrinoloji ve göz hekimince verilir. Gözde şişlik, batma ya da çift görme varsa bu iki bölüme başvurun.

İhtiyaç, besinler ve Brezilya cevizi hesabı

GrupGünlük selenyumKaynak
Yetişkin ve gebe (Türkiye)70 µgTÜBER 2022
Emziren (Türkiye)85 µgTÜBER 2022
Yetişkin (ABD)55 µgNIH ODS (IOM)
Gebe / emziren (ABD)60 µg / 70 µgNIH ODS (IOM)

TEMD 2025'e göre ana kaynaklar deniz ürünleri, yumurta, ekmek ve tahıllar, süt ürünleri, kabuklu yemişler ve ettir. TÜBER 2022 sakatat ve sarımsağı da sayar. Çeşitli beslenen yetişkin ihtiyacını genellikle besinden karşılar. Bitkisel besinlerdeki selenyum toprağa göre çok değişir.

Basit hesap: NIH'e göre tek bir Brezilya cevizi 68–91 µg selenyum içerebilir. Günde 200 µg'lık tablet ve tek bir ceviz, besinleri saymadan 255 µg'ı aşabilir. TEMD de selenyumun güvenlik aralığının dar olduğunu, zehirli düzeylerin ihtiyaca yakın olduğunu vurgular.

Kimde eksiklik riski var? NIH'e göre sağlıklı ve çeşitli beslenen kişide eksiklik nadiren hastalık yapar. Risk diyalize girenlerde, HIV ile yaşayanlarda ve emilim bozukluğu olanlarda artar. Bazı obezite ameliyatları da riski artırır; bkz. obezite ameliyatı sonrası vitaminler.

Üst sınır: kurumlar neden farklı?

KurumYetişkin sınırıNeyi kapsar?
EFSA 2023255 µg/günToplam alım; gebe ve emziren dahil
TÜBER 2022300 µg/günToplam alım
NHS (İngiltere)350 µg ve altıYalnız takviye; "zarar vermesi olası değil"
IOM (ABD)400 µg/günToplam alım

EFSA en yeni ve en temkinli olanıdır. Sınırı belirlerken fazla selenyumun erken işareti olarak saç dökülmesini esas aldı. Çocuklarda EFSA sınırları daha düşüktür: 1–3 yaş 70, 4–6 yaş 95, 7–10 yaş 130, 11–14 yaş 180, 15–17 yaş 230 µg.

Selenoz (selenyum zehirlenmesi): NIH'e göre nefeste sarımsak kokusu ve ağızda metalik tat erken işaretlerdir. Sonra saç ve tırnak dökülmesi, tırnak kırılması, deri döküntüsü, yorgunluk ve sinir bulguları görülebilir. TEMD 2025'e göre aşırı selenyumun tip 2 diyabet riskini artırdığına dair veriler de vardır.

"Tiroid destek" ürünleri ve tahliller

Selenyum; multivitaminlerde, "tiroid destek" karışımlarında ve saç-tırnak ürünlerinde birikebilir. Bu ürünler iyot ve biotin de içerebilir. Etiketteki µg değerlerini toplayın ya da takviye kontrol aracını kullanın. Etiket okuma ve ürünün Tarım ve Orman Bakanlığı onaylı takviye listesinde olup olmadığını sorgulama için takviye etiketi rehberine bakın.

Biotin tuzağı: Biotin tiroid testlerini yanlış çıkarabilir. TEMD 2025, biotin kullanılıyorsa testten 48 saat önce ara verilmesini önerir. Bkz. biotin ve tahlil rehberi.

Selenyum testi: Kanda ölçülebilir ama rutin tarama testi değildir. Sonuç son dönem alımı yansıtır ve yönteme göre değişir. Hashimoto'nun tanı ve izlemi TSH, serbest T4 ve anti-TPO ile yapılır. Ayrıntı: tiroid testleri rehberi.

İlaçlar: Selenyumun önemli ilaç etkileşimi azdır. NIH'e göre kemoterapi ilacı sisplatin selenyum düzeyini düşürebilir; takviyenin bu durumda yararı kanıtlanmadı. Listenizi ilaç etkileşimi aracında kontrol edin.

Hashimoto'da sık 5 hata

  • Anti-TPO'yu sık ölçtürüp selenyumla "düşürmeye" çalışmak: Değerin düşmesi gidişi değiştirmez.
  • Selenyum başlayınca tiroid ilacını azaltmak: Dozu yalnız hekiminiz TSH'ye göre ayarlar.
  • İki "tiroid destek" ürününü birlikte kullanmak: Selenyum ve iyot iki kez sayılır.
  • Saç dökülmesini eksikliğe bağlamak: Fazla selenyum da saç döker. Ürün kullanırken dökülme başladıysa hekiminize söyleyin.
  • Ek iyot ya da yosun tableti eklemek: Fazla iyot, antikoru pozitif kişide hipotiroidiye gidişi hızlandırabilir. Bkz. iyot rehberi ve Hashimoto rehberi.

Neler değişti?

  • 28 Ekim 2026: Kanıt tek tabloda toplandı; plasebosuz SETI çalışması sınırlarıyla eklendi. Kurumların üst sınırları NHS'nin 350 µg takviye eşiğiyle birlikte yan yana verildi.
  • 23 Ekim 2026: Hashimoto karar tablosu, Graves göz hastalığında kılavuzun aktardığı doz ve biotin–test uyarısı eklendi; Thyroid 2024 bulguları dengeli verildi.
  • Ekim 2026: Yetişkin üst sınırı EFSA 2023'e göre 255 µg olarak verildi; kanıt Cochrane 2013, Thyroid 2024 ve TEMD 2025 ile güncellendi.

Bu güncellemede eklenen kaynaklar

  1. Pirola I ve ark. Selenium supplementation in patients with subclinical hypothyroidism affected by autoimmune thyroiditis: Results of the SETI study. Endocrinol Diabetes Nutr 2020;67(1):28-35. https://doi.org/10.1016/j.endinu.2019.03.018 (erişim 28 Ekim 2026)
  2. NHS. Vitamins and minerals – Others (Selenium). https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/others/ (erişim 28 Ekim 2026)

Ücretsiz araçlar ve ilgili rehberler

  • Takviyemi kontrol et — Kullandığınız takviyelerdeki toplam miktarı resmi üst limitle (EFSA; yoksa ABD IOM) karşılaştırın. Listenizi hekime göstermek için yazdırın.
  • İlaç–takviye etkileşimi — İlacınızın ya da takviyenizin adını yazın; bilinen önemli etkileşimleri kaynağıyla görün.

Mineraller: demir, çinko, magnezyum, kalsiyum, iyot, selenyum

Tüm konular: Vitamin ve Mineral Rehberi →

Sık sorulan sorular

Selenyum başlayınca tiroid ilacı azaltılır mı?

Hayır. Selenyum, levotiroksin gibi tiroid ilaçlarının yerini tutmaz ve dozu değiştirmek için gerekçe değildir. İlacın dozunu yalnız hekiminiz, TSH sonucuna göre ayarlar. İlacınızı kendiniz azaltmayın ya da bırakmayın.

Anti-TPO selenyumla düşerse Hashimoto geçer mi?

Hayır. Anti-TPO bir laboratuvar değeridir; düşmesi hastalığın gidişini değiştirmez. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) 2025 kılavuzu, antikor düşüşünün klinik yansımasının gösterilemediğini belirtir. Anti-TPO tekrar tekrar ölçülen bir tedavi hedefi değildir.

Günde 200 mcg selenyum fazla mı?

Tek başına üst sınırın altındadır ama sınıra yaklaşır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) 2023'e göre yetişkin üst sınırı günde 255 µg'dır. Günde 200 µg'lık takviye ile tek bir Brezilya cevizi, besinleri saymadan bile bu sınırı aşabilir.

Selenyum fazlalığı hangi belirtilerle anlaşılır?

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'ne (NIH) göre erken işaretler nefeste sarımsak kokusu ve ağızda metalik tattır. Sonra saç ve tırnak dökülmesi, tırnak kırılması, deri döküntüsü, yorgunluk ve sinir sistemi bozuklukları görülebilir. Takviye kullanırken dökülme başladıysa hekiminize söyleyin.

Hashimoto için kanda selenyum ölçtürmek gerekir mi?

Hayır, rutin bir tarama testi değildir. Hashimoto tanısı ve izlemi TSH, serbest T4 ve anti-TPO ile yapılır. Hekim selenyumu daha çok tedaviye rağmen yakınma süren, emilim bozukluğu olan ya da diyalize giren kişilerde isteyebilir.

Graves göz hastalığında selenyum kullanılır mı?

Evet, belirli bir grupta. TEMD 2025, yeni başlamış, hafif ve aktif Graves göz hastalığında 6 aylık selenyum tedavisini önerir; kanıt düzeyi ortadır. Selenyum eksikliği olmayan bölgelerde etkisi bilinmiyor; kararı endokrinoloji ve göz hekimi verir.

Kaynaklar

  1. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2025. file.temd.org.tr (yeni pencerede açılır)
  2. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  3. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Güvenilir Gıda. Bir takviye edici gıdanın onaylı olup olmadığını nereden öğrenebiliriz? 10 Şubat 2026. guvenilirgida.tarimorman.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  4. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal 2023;21(1):7704. doi.org (yeni pencerede açılır)
  5. EFSA. Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the SCF and the EFSA NDA Panel. Sürüm 11, Ağustos 2025. efsa.europa.eu (yeni pencerede açılır)
3 kaynak daha
  1. NIH Office of Dietary Supplements. Selenium: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme 4 Eylül 2025. ods.od.nih.gov
  2. van Zuuren EJ, Albusta AY, Fedorowicz Z, Carter B, Pijl H. Selenium supplementation for Hashimoto's thyroiditis. Cochrane Database Syst Rev 2013;(6):CD010223. cochrane.org
  3. Huwiler VV ve ark. Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Thyroid 2024;34(3):295-313. doi.org

Bu yazıda geçen ilaçlar

İlaç Rehberi'nde reçete ve SGK durumu, resmî prospektüs ve aynı etken maddeyi içeren ilaçlar:

Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Güncelleme
26 Ekim 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası

Okumaya devam edin

Tüm Rehberler yazıları

Bu rehber yardımcı oldu mu?