Takviye Etiketi Nasıl Okunur? Onay Numarası Sorgulama

Türkiye'de takviye edici gıdalar ilaç değildir ve Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan onay almak zorundadır. Onaylı ürünler Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nde (GGBS) ürün adı, firma adı veya onay numarasıyla sorgulanabilir. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği'ne göre etikette günlük porsiyon ve "İlaç değildir" uyarısı bulunmalıdır. Hastalığı önlediğini veya tedavi ettiğini söyleyen bir takviye etiketi kurallara aykırıdır.

TİTCK'nin 2023 sağlık beyanı yönetmeliği takviye edici gıdayı şöyle tanımlar: Normal beslenmeyi takviye etmek için hazırlanan, günlük alım dozu belirlenmiş gıdalar. Bu ürünler vitamin, mineral, bitki özütü veya benzeri maddeleri kapsül, tablet, toz ya da sıvı biçiminde içerir.

Aynı yönetmelik ilacı (beşeri tıbbi ürün) ise hastalığı tedavi eden veya önleyen ürün olarak tanımlar. Yani fark adında değil, amacındadır:

• İlaç: Hastalığın tedavisi veya önlenmesi için kullanılır.
• Takviye edici gıda: Beslenmeyi destekler; Tarım ve Orman Bakanlığı onayıyla satılır.

Kutunun eczanede satılması onu ilaç yapmaz.

Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (No 2013/49) etikette şu bilgileri zorunlu tutar:

• Ürünü tanımlayan isim ve "takviye edici gıda" ifadesi.
• Üreticinin önerdiği günlük porsiyon miktarı.
• "Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın." uyarısı.
• "Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez." uyarısı.
• "Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın." uyarısı.
• "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." uyarısı.
• "Hamilelik ve emzirme dönemi ile hastalık veya ilaç kullanılması durumlarında doktorunuza danışın." uyarısı.

Tebliğe göre "İlaç değildir" ifadesi küçük harf yüksekliği en az 3 mm olacak boyutta yazılır. İçerikteki her maddenin miktarı günlük porsiyon üzerinden sayıyla verilir. Vitamin ve mineraller ayrıca beslenme referans değerinin yüzdesi olarak gösterilir. Referans değeri olmayan maddeler için "beslenme referans değeri yoktur" yazılır.

• Günlük porsiyona bakın: Miktarlar tek tablet için değil, günlük porsiyon içindir.
• Yüzdeyi kontrol edin: Beslenme referans değerinin çok üstündeki miktarlar için hekiminize danışın.
• Aynı maddeyi toplayın: Multivitamin ve tekli üründe aynı vitamin varsa miktarlar toplanır.
• Yaş grubunu okuyun: Tarım ve Orman Bakanlığı'na göre etikette kullanıcı grubu 2–4, 4–10 veya 11 yaş üstü olarak yazılır.
• Uyarıları okuyun: Gebelik, emzirme, hastalık ve ilaç kullanımıyla ilgili uyarılar sizi doğrudan ilgilendirir.
• Onayı sorgulayın: Ürünü GGBS'de arayın.

Bakanlığa göre 2 yaş altındaki bebek ve küçük çocuklar için takviye edici gıda onayı verilmez.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Güvenilir Gıda sayfasına göre onaylı takviyeler GGBS'de listelenir. Sorgulama şöyle yapılır:

• ggbs.tarim.gov.tr adresine girin.
• Onaylı takviye edici gıdalar listesini açın.
• Üretici veya ithalatçı adı, onay numarası ya da ürün adıyla arayın.
• Kutudaki bilgilerle listedeki ürün adı ve firmanın aynı olup olmadığına bakın.

Listede bulamadığınız bir ürünü kullanmayın ve eczacınıza danışın.

Takviye Edici Gıdalar Tebliği'ne göre etiket, sunum ve reklamda hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme iddiası yer alamaz. Yeterli ve dengeli beslenmenin besin ögelerini karşılayamayacağını ima eden ifadeler de yasaktır.

Tarım ve Orman Bakanlığı'na göre şu iddialarla takviye onayı verilmez:

• Zayıflatma
• Cinsel performansı artırma
• Boy uzatma
• Zekâ gelişimi
• Sigarayı bıraktırma
• Dikkat eksikliğini giderme

TİTCK'nin Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmeliği (2023) da ek sınırlar koyar. Bu yönetmeliğe göre şu beyanlara kesinlikle izin verilmez:

• Ürün kullanılmazsa sağlığın bozulacağını ileri süren beyanlar.
• Kaç kilo verileceğini veya alınacağını söyleyen beyanlar.
• Kişi tanıklığı, övgü ya da bir kurumun onayına dayanan beyanlar.

Yönetmeliğe göre kullanılabilecek beyanlar ilgili kılavuzun eklerindeki ifadelerle sınırlıdır. "Kanseri önler", "şekeri bitirir" gibi hastalık iddiaları bir takviyede yer alamaz.

Tağşiş, ürüne etikette yazmayan bir maddenin eklenmesidir. Takviyelerde en tehlikeli tağşiş, gizli ilaç etken maddesidir.

JAMA Network Open'da 2018'de yayımlanan bir analize göre FDA, 2007–2016 arasında 776 takviyede onaysız ilaç maddesi saptadı. Bu ürünler çoğunlukla cinsel performans, zayıflama ve kas geliştirme amacıyla satılıyordu. Ayrıntılı sonuçlar bitkisel takviye riskleri rehberimizde yer alır.

Şu işaretler sizi uyarmalı:

• "Anında etki", "garantili sonuç", "yan etkisiz" gibi iddialar.
• Sadece sosyal medyadan veya mesajla satılan ürünler.
• Türkçe etiketi veya firma bilgisi olmayan, GGBS'de bulunmayan kutular.
• Zayıflama, cinsel güç ya da kas yapma vaat eden "bitkisel" ürünler.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nde Temmuz 2026'da değişiklik yapıldı. Değişiklik 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Bu değişiklikle takviye edici gıdalar, gıda reklamlarına ilişkin hükme açıkça eklendi.

• Sosyal medya etkileyicileri: Reklam içeren paylaşımlarda "Reklam" ya da "Tanıtım" ifadesi zorunludur.
• Normal beslenmenin yerine geçmez: Takviyeler, normal gıdaların yerine geçtiği izlenimi verecek biçimde reklam edilemez.
• Yapay zekâ: Reklamda insandan ayırt edilemeyen yapay zekâ karakterleri kullanılıyorsa bu açıkça belirtilmelidir.

Bir "uzman" ya da tanınmış kişinin ürünü övmesi, ürünün etkili veya güvenli olduğunu göstermez.

Takviyeler ilaç gibi test edilmez. NIH ODS'ye göre ABD'de ilaçlar satıştan önce FDA onayı alır, takviyeler ise almaz. Türkiye'deki Bakanlık onayı da ürünün hastalık tedavi ettiğini göstermez; ürün ilaç değildir.

NIH ODS, bağımsız kalite mühürlerinin de ürünün güvenli ya da etkili olduğunu garanti etmediğini belirtir. Bu mühürler yalnız üretim kalitesine ve içerik doğruluğuna işaret eder. Avrupa Birliği'nin 2002/46/EC sayılı direktifi de günlük porsiyon, aşmama uyarısı ve hastalık iddiası yasağını AB genelinde zorunlu tutar.

• Hileli ürün listesi: Tarım ve Orman Bakanlığı, taklit ve tağşiş yapılan gıdaları 2 Ekim 2024'ten beri Güvenilir Gıda sitesinde anlık yayımlıyor. Listede firma, marka, ürün adı, uygunsuzluk türü ve parti numarası yer alır.
• Hazırlık aşamasındaki düzenleme: Mayıs 2026 haberlerine göre takviyeler için yeni bir düzenleme taslağı hazırlandı. Taslağa göre bir komisyon, ürünün Sağlık Bakanlığı mı yoksa Tarım ve Orman Bakanlığı denetiminde mi olacağına karar verecek. Mevcut onaylı ürünlerin 6 ay içinde yeniden başvurması öngörülüyor. Taslak henüz yürürlükte değildir; yürürlüğe girene kadar bugünkü kurallar geçerlidir.
• Bitkisel ürünler: Bitkisel ilaç ile bitkisel takviye arasındaki farkı bitkisel takviye riskleri rehberimizde anlattık.

• İlk adım: Eczacınız; etiketi ve ilaçlarınızla uyumunu birlikte kontrol edin.
• Kronik hastalığınız varsa: Sizi izleyen hekim (İç Hastalıkları, Kardiyoloji, Endokrinoloji gibi).
• Gebelik ve emzirme: Kadın Hastalıkları ve Doğum.
• Çocuklar için: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları.
• Yanınızda götürün: Takviye kutuları, kullandığınız ilaçların listesi ve son tahlil sonuçları.

• Bir çocuk takviye ya da ilaç tableti yuttuysa hemen 112'yi veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayın.
• Takviye sonrası yüzde, dudakta veya dilde şişme ya da nefes darlığı olursa 112'yi arayın.
• Zayıflama veya cinsel güç ürünü sonrası çarpıntı, göğüs ağrısı ya da bayılma olursa 112'yi arayın.
• Takviye kullanırken gözlerde sararma, koyu idrar veya şiddetli karın ağrısı olursa aynı gün acile başvurun.

• Vitamin ve Mineral Rehberi
• Takviye kontrol aracı
• Takviye ve ilaç etkileşimleri
• Bitkisel takviye riskleri: doğal olan güvenli mi?
• Antioksidan takviyeler gerçekten gerekli mi?
• D vitamini fazlalığı ve zehirlenme

• Yeni rehber: 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren reklam yönetmeliği değişikliği eklendi.
• Mayıs 2026'da kamuoyuna yansıyan takviye düzenleme hazırlığı, yürürlükte olmadığı belirtilerek özetlendi.