Bacağa Vuran Elektrik Gibi Ağrı: Siyatik Ne Zaman Acildir?

Siyatik tek başına bir hastalık adı değildir, bir belirti tablosudur. Siyatik sinir, belden çıkıp kalçadan geçen ve bacağın arkasından aşağı inen kalın bir sinirdir. Bu sinir sıkıştığında ya da tahriş olduğunda siyatik ağrısı ortaya çıkar. Ağrı genellikle tek bacakta hissedilir.

Sancı çoğu zaman kalçadan başlar ve bacağın arkasından aşağı yayılır. Bazı kişilerde ayağa ve parmaklara kadar ulaşır. Bel ağrısı eşlik edebilir, ama bacaktaki ağrı çoğu zaman daha rahatsız edicidir.

Hastalar bu ağrıyı çoğu zaman yanma, bıçak saplanması veya elektrik çarpması gibi tarif eder. Şiddeti hafif bir sızıdan dayanılmaz bir ağrıya kadar değişebilir. Öksürmek, hapşırmak ve uzun süre oturmak ağrıyı artırabilir. Ağrıya şu belirtiler de eşlik edebilir.

• Bacakta ya da ayakta karıncalanma
• Uyuşma veya his azalması
• Bacakta ya da ayakta güçsüzlük
• Hareket edince artan sancı

Mayo Clinic ve NHS, bel fıtığını en sık neden olarak gösterir. Fıtıkta omurlar arasındaki diskin yumuşak iç kısmı, dış katmandaki bir yırtıktan dışarı taşar. Taşan parça yakındaki sinir kökünü sıkıştırır. Diğer olası nedenler şunlardır.

• Spinal stenoz (omurga kanalının daralması)
• Omurlarda kemik çıkıntıları ve kireçlenme
• Spondilolistezis (bir omurun alttaki omurun üzerinden kayması)
• Piriformis sendromu (kalçadaki bir kasın siyatik sinire baskı yapması)
• Nadiren tümör veya kist

Mayo Clinic'e göre bel fıtığı en çok 20-50 yaş arasında görülür. Fazla kilo, ağır kaldırma ve uzun süre araç kullanmayı gerektiren işler riski artırır. Hareketsiz yaşam ve diyabet de risk etkenleri arasındadır.

İyi haber şu ki çoğu siyatik ağrısı kendi kendine geçer. Cleveland Clinic'e göre birçok vaka dört ila altı hafta içinde tedavisiz düzelir. NHS ise iyileşmenin birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebileceğini belirtir. Ağrı bir süre sonra yeniden başlayabilir.

Ağrı birkaç haftada azalmıyorsa hekiminize görünün. Giderek artıyorsa ya da günlük işlerinizi engelliyorsa da muayene gerekir.

Uzun süre yatakta kalmak iyileşmeyi hızlandırmaz. NHS, günlük işlerinize olabildiğince devam etmenizi önerir. Şu adımlar işinize yarayabilir.

• Gün içinde kısa ve sık yürüyüşler yapın
• Uzun süre aynı pozisyonda oturmaktan kaçının
• İlk günlerde buz, sonraki günlerde sıcak uygulama deneyin
• Fizyoterapistinizin önerdiği germe egzersizlerini yapın
• Ağrı kesici gerekirse hangisinin uygun olduğunu hekiminize sorun

Buzu veya sıcak torbayı doğrudan cilde koymayın. Araya ince bir bez koyun ve uygulamayı kısa tutun.

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekiminiz yürüyüşünüzü izler ve bacaklarınızdaki kas gücünü değerlendirir. Düz bacak kaldırma testi de sık kullanılır. Bu testte siz sırtüstü yatarken hekim bacağınızı düz olarak kaldırır.

Belirtiler şiddetliyse ya da kötüleşiyorsa MR, röntgen veya BT istenebilir. Tedavide fizik tedavi, egzersiz ve ilaçlar ilk sırada yer alır. Geçmeyen ağrıda omurgaya iğne (epidural enjeksiyon) uygulanabilir. Ameliyat, ağır ve diğer tedavilere yanıt vermeyen vakalar için düşünülür.

Kauda equina sendromu (omuriliğin alt ucundaki sinir demetinin sıkışması) nadir ama ciddi bir durumdur. Cleveland Clinic'e göre her yıl 30.000 ila 100.000 kişiden birinde görülür. Belirtiler yeni başladıysa 24-48 saat içinde ameliyat gerekebilir. Hızlı müdahale kalıcı sinir hasarını önleyebilir.

Şu belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın ya da acil servise gidin.

• Makat, genital bölge veya iç bacaklarda uyuşma (eyer bölgesi uyuşukluğu)
• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, idrar yapamama ya da idrarı tutamama
• Dışkıyı tutamama veya dışkılama ihtiyacını hissetmeme
• Genital bölgede his kaybı veya yeni başlayan cinsel işlev sorunu
• İki bacakta birden siyatik ağrısı
• Bir veya iki bacakta ani ya da hızla artan güçsüzlük veya uyuşma (örneğin ayağı yukarı kaldıramama)

Trafik kazası veya düşme sonrası başlayan şiddetli bel ve bacak ağrısında da acile başvurun.