Uykuya Dalarken Neden İrkiliriz? Hipnik Sıçrama

Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM), bu durumu ani, kısa ve güçlü kas kasılmaları olarak tanımlar. Kasılmalar genellikle kol ve bacaklarda olur. Yalnızca uykuya dalarken, yani uyanıklıktan uykuya geçiş anında ortaya çıkar. Bazen düşme hissi, ani bir duyusal çakma ya da kısa bir rüya görüntüsü eşlik eder.

Tıp dilinde bu duruma uyku başlangıcı sıçraması da denir. Çoğu kişi sıçramayı fark eder, ama bazıları sabah hiç hatırlamaz.

AASM'ye göre insanların %60-70'i bu irkilmeyi yaşar. Sleep Foundation da bu oranın %70'e kadar çıkabileceğini belirtir. Yani bu, sinir sisteminin olağan bir davranışıdır. Çoğu kişide ara sıra olur ve tedavi gerektirmez.

Sleep Foundation'a göre bu irkilmeler özellikle yetişkinlerde sıktır. Bazı kişiler tek bir sıçrama yaşar. Bazılarında ise art arda birkaç sıçrama olabilir.

Kesin mekanizma henüz tam olarak bilinmez. Cleveland Clinic'teki bir uyku uzmanına göre beyin, hafif uykuyu uyanıklık gibi yorumlayabilir. Bu sırada kaslara bir tür "kontrol" sinyali gönderir ve beden birden sıçrar. Düşme hissi, bu hızlı geçişe eşlik eden bir algıdır.

Yani bu his bir tehlike işareti değildir. Beyninizin uykuya geçerken yaptığı küçük bir ayar olarak düşünebilirsiniz. Sıçramadan sonra kalbiniz bir an hızlanabilir ve kısa bir süre uyanık kalabilirsiniz.

İrkilmeler bazı dönemlerde daha sık olabilir. Sleep Foundation ve AASM'nin saydığı başlıca tetikleyiciler şunlardır:

• Kafein ve nikotin gibi uyarıcılar
• Yatmadan kısa süre önce yapılan yoğun egzersiz
• Uykusuzluk ve düzensiz uyku saatleri
• Stres, kaygı ve yoğun duygusal gerginlik
• Bazı antidepresanlar ve bazı uyku ilaçları

Sıçramalar kaygı yaratırsa, bu kaygı da uykuya dalmayı zorlaştırabilir. AASM'ye göre bu durum zamanla uzun süreli uykusuzluğa yol açabilir. Kısır döngüyü kırmak için tetikleyicileri azaltmak önemlidir.

Bu irkilmeleri tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ama basit uyku alışkanlıklarıyla sıklığını çoğu zaman azaltabilirsiniz. Şu adımları deneyin:

• Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkın.
• Kafeinli içecekleri yatmadan en az 8 saat önce bırakın.
• Egzersizi gün içinde yapın ve yatmadan en az 90 dakika önce bitirin.
• Yatmadan önce nefes egzersizi, meditasyon ya da hafif esneme yapın.
• Alkol ve sigarayı azaltın, yatak odanızı serin ve karanlık tutun.

Kullandığınız bir ilacın sıçramaları artırdığını düşünüyorsanız ilacı kendiniz bırakmayın. Bunu ilacı yazan hekiminizle konuşun.

Hipnik sıçrama yalnızca uykuya geçerken olur ve genellikle tek ya da birkaç seferliktir. Benzer görünen bazı durumlar şunlardır:

• Huzursuz bacak sendromu: Akşamları bacaklarda rahatsız bir his ve hareket ettirme dürtüsü olur, hareket edince his geçici olarak azalır.
• Periyodik uzuv hareket bozukluğu: Uyku boyunca bacaklarda tekrarlayan, ritmik hareketler görülür.
• Epileptik nöbet: Daha uzun kasılmalar, bilinç kaybı, dil ısırma ya da idrar kaçırma olabilir.

Hipnik sıçrama ise yalnızca uykuya geçerken olan, kısa ve zararsız bir kas kasılmasıdır. Sabah uyanınca kol ve omuzlarda tekrarlayan seğirmeler ise nöbet belirtisi olabilir ve değerlendirilmelidir. Emin değilseniz, olayı partnerinize gözlemletmek ya da telefonla kaydetmek hekiminize yardımcı olur.

Çoğu kişinin tedaviye ihtiyacı yoktur. Yine de şu durumlarda bir nöroloji ya da uyku uzmanına başvurun:

• Sıçramalar sık oluyor ve sizi uyutmuyorsa
• Yatma saatine karşı kaygı geliştiyse
• Kasılmalar sabah uyanırken ya da gündüz de oluyor veya vücutta yayılıyorsa
• Hareketler uykunun ilerleyen saatlerinde de sürüyorsa
• Partneriniz gece boyunca tekrarlayan tekmeler fark ediyorsa

AASM'ye göre sıçramalar ağırsa hekim polisomnografi (uyku laboratuvarında yapılan uyku testi) isteyebilir.

Randevudan önce bir iki hafta uyku günlüğü tutun. Yatış ve kalkış saatlerinizi, kafein tüketiminizi ve sıçramaların sıklığını not edin. Bu bilgiler, hekiminizin tetikleyicileri bulmasını kolaylaştırır.