Geceleri Artan Kaşıntı: Uyuzun Gözden Kaçan İşaretleri

Uyuz, Sarcoptes scabiei adlı çok küçük bir akarın derinin üst katmanına yerleşmesiyle olur. Dişi akar deride tüneller açar ve yumurtalarını buraya bırakır. Kaşıntı, vücudun akara ve atıklarına verdiği tepkiden kaynaklanır.

CDC'ye göre hastalık en çok doğrudan ve uzun süreli ten temasıyla bulaşır. Aynı evde yaşayanlar ve cinsel partnerler en fazla risk altındadır. Daha seyrek olarak ortak havlu, giysi ve yatak takımlarıyla da geçebilir. Evcil hayvanlardan insana uyuz bulaşmaz.

Huzurevleri, yurtlar ve kreşler gibi kalabalık ortamlarda salgınlar görülebilir. Bu ortamlarda bir kişide uyuz saptanırsa yakın temaslıların da değerlendirilmesi gerekir.

Amerikan Dermatoloji Akademisi'ne (AAD) göre en sık belirti, geceleri artan yoğun kaşıntıdır. Deride küçük kabarcıklar veya sivilceye benzeyen döküntüler görülür. Bu kabarcıklar bazen bir çizgi halinde dizilir. Kaşımaya bağlı yaralar ve kabuklar da oluşabilir.

Tipik tutulum yerleri şunlardır.

• Parmak araları ve tırnak çevresi
• El bilekleri ve dirsekler
• Koltuk altları ve bel çevresi
• Kalçalar, kasıklar ve genital bölge
• Kemer, saat kayışı veya bileziğin temas ettiği yerler

Yetişkinlerde akar boyun üstüne nadiren yerleşir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda ise avuç içi, ayak tabanı ve saçlı deri de tutulabilir. AAD'ye göre bu yaştaki çocuklar huzursuz olabilir ve uykuları bozulabilir.

Uyuza özgü işaret, deride ince ve kıvrımlı çizgiler şeklinde görülen tünellerdir. Mayo Clinic bu çizgilerin küçük kabarcık veya kabarıklardan oluştuğunu belirtir. Tüneller en kolay parmak aralarında ve bilek iç yüzünde fark edilir. Ancak her hastada gözle görülmeyebilir.

Egzama (kuru ve kaşıntılı deri iltihabı) ve alerjik döküntüler de kaşıntı yapar. Mayo Clinic, bu hastalıkların uyuza çok benzeyebileceğini vurgular. Şu ipuçları uyuzu daha olası kılar.

• Kaşıntının özellikle geceleri artması
• Evdeki başka kişilerde de benzer kaşıntı olması
• Döküntünün parmak arası ve bilek gibi tipik yerlerde olması
• Deride ince tünel izlerinin görülmesi

Kesin tanıyı hekim koyar. Gerekirse deriden küçük bir kazıntı alıp mikroskopla akara veya yumurtasına bakabilir.

Uyuz tedavisiz genellikle geçmez. Hekiminiz akarları öldüren bir krem, losyon ya da ağızdan alınan bir ilaç önerebilir. İlacı hekiminizin tarif ettiği şekilde tüm vücuda uygulamak gerekir. Tedavinin tekrarı gerekip gerekmediğini de hekiminiz söyler.

Başarının en önemli kuralı, evdeki herkesin ve yakın temaslıların aynı gün tedavi olmasıdır. NHS, belirtisi olmayanların da tedavi edilmesi gerektiğini vurgular. Aksi halde akar kişiden kişiye dönmeye devam eder.

Tedavi sırasında şu noktalara dikkat edin.

• İlacı yalnızca hekiminizin önerdiği şekilde ve sürede kullanın
• Tırnaklarınızı kısa kesin ve deriyi kaşıyarak yaralamaktan kaçının
• Ev halkından biri sonradan belirti gösterirse hekime haber verin

Tedavinin ilk günü evdeki eşyalara da müdahale edin. NHS ve CDC şu adımları önerir.

• Yatak takımlarını, havluları ve giysileri en az 60°C'de yıkayın
• Mümkünse sıcak kurutma makinesinde kurutun
• Yıkanamayan eşyaları kapalı bir torbaya koyup en az 3 gün bekletin

CDC'ye göre akarlar insan derisinden uzakta genellikle 2-3 günden fazla yaşayamaz. Bu yüzden evi baştan sona dezenfekte etmeniz gerekmez.

NHS'ye göre tedavi akarları hızla öldürür, ancak kaşıntı birkaç hafta daha devam edebilir. Bu durum, deride kalan akar kalıntılarına verilen tepkiden kaynaklanabilir. Yani kaşıntının sürmesi her zaman tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Bu dönemde hekiminiz kaşıntıyı hafifletecek bir krem veya ilaç önerebilir.

Şu durumlarda hekiminize yeniden başvurun.

• Tedavi bittikten 2-4 hafta sonra kaşıntı hâlâ sürüyorsa
• Yeni tüneller veya döküntüler çıkıyorsa
• Deride kızarıklık, ısı artışı veya iltihaplı akıntı varsa
• El, dirsek, diz veya ayaklarda kalın kabuklar oluşuyorsa
• 2 yaşından küçük bir çocukta belirtiler varsa

Kalın kabuklar, kabuklu uyuz denen ağır ve çok bulaşıcı bir türe işaret edebilir. Bu tür en çok bağışıklığı zayıf kişilerde görülür.