Kaliforniya Üniversitesi Riverside ve Colorado Boulder Üniversitesi’nden araştırmacılar, uzun süre oturmanın genç ve aktif bireylerde bile kalp hastalığı ve obezite riskini artırdığını ortaya koydu. Ortalama 33 yaşındaki 1.000’den fazla katılımcı üzerinde yapılan çalışmada, günde 8 saatten fazla oturan kişilerde vücut kitle indeksi (BMI) ve kolesterol oranlarında belirgin bozulmalar görüldü. Araştırmacılar, mevcut egzersiz önerilerinin aşırı oturmanın zararlarını tamamen dengeleyemediğini vurguluyor.
Araştırmada, ikizler ve kardeşler üzerinden yapılan bir “co-twin control” yöntemi kullanıldı. Bu sayede genetik faktörler dışlanarak yaşam tarzının etkileri daha net gözlemlendi. Katılımcıların yaş ortalaması 30’lu yaşların başındaydı ve haftada ortalama 60 saat — yani günde 8,5 saat — oturdukları belirlendi. Erkekler genel olarak daha yüksek BMI ve kolesterol oranlarına sahipti.
Oturma Süresi ve Egzersiz Şiddeti Arasındaki Denge
Bilim insanları, orta şiddette egzersiz (örneğin tempolu yürüyüş) ile yüksek şiddetli egzersiz (örneğin koşu, hızlı bisiklet sürme) arasında ayrım yaptı. Sonuçlar, günde 30 dakika yüksek tempolu egzersiz yapan kişilerin, uzun süre oturanlara göre 5 ila 10 yıl daha genç biyolojik profillere sahip olduğunu gösterdi. Özellikle ikizlerde yapılan karşılaştırmalar, az oturan ve daha çok hareket eden bireylerin daha sağlıklı kolesterol seviyelerine sahip olduğunu doğruladı.
Araştırmacılar, her bir fazladan oturma saatinin, yaklaşık 6 dakikalık yüksek tempolu egzersizle dengelenebileceğini belirtiyor. Ancak bu etkinin bir sınırı var: Egzersiz miktarı arttıkça fayda da artıyor, fakat belli bir noktadan sonra “azalan getiri yasası” devreye giriyor. Yani oturmayı azaltmak hâlâ en etkili strateji olarak öne çıkıyor.
Çalışma, mevcut halk sağlığı yönergelerini yeniden düşünmeyi gerektirebilir. Haftada 150 dakika orta veya 75 dakika yüksek şiddetli egzersiz önerisi hâlâ geçerli olsa da, oturarak geçirilen uzun saatlerin bu etkileri kısmen nötralize ettiği görülüyor. Özellikle lipid profili ve metabolik riskler açısından yüksek tempolu egzersizin daha etkili olduğu belirtiliyor.
Erken Uyarı Göstergeleri
Araştırma, klinik hastalık yerine “erken uyarı” biyobelirteçlerini (BMI ve kolesterol oranı) incelemesiyle öne çıkıyor. Yine de çalışmanın gözlemsel olduğu, yani kesin neden-sonuç ilişkisi kurulamadığı vurgulanıyor. Katılımcıların oturma sürelerini kendi beyanlarıyla bildirmesi de sonuçların hassasiyetini etkileyebilir. Bilim insanları, gelecekte giyilebilir teknolojilerle daha doğru ölçümler yapılmasının önemine dikkat çekiyor.
Sonuç olarak, uzun süre oturmak beklenenden çok daha yıkıcı etkiler yaratıyor. Özellikle genç yetişkinlerde bile metabolik yaşlanmayı hızlandırabiliyor. Araştırmanın başyazarı Ryan Bruellman, “Uzun süre oturuyorsanız, standart egzersiz önerileri yeterli değil,” diyerek herkese gün içinde daha fazla hareket etmeyi, oturmayı sık sık bölmeyi ve kısa ama yoğun egzersizleri rutine eklemeyi öneriyor.
