Söylenti: “Kışın ve bulutlu havada güneş kremi gerekmez” — Bilim ne diyor?

Kısa cevap: Kışın ve bulutlu havada da güneşten korunmak çoğu zaman gereklidir. Bulutlar ultraviyole ışınların tamamını engellemez; kar ışığı yansıtarak maruziyeti artırır. Cildi yaşlandıran UVA ışınları yıl boyunca bulunur ve pencere camından geçebilir. Kış aylarında güneş ışınlarının yoğunluğu yaza göre genellikle daha düşüktür; ancak melazma gibi lekelenme eğilimi olanlar, yakın zamanda medikal estetik işlem yaptıranlar ve karlı ya da yüksek bölgelerde zaman geçirenler için koruma özellikle önemlidir.

Güneş ışığında neler var?

Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlar cilt açısından iki ana gruba ayrılır. UVB ışınları daha çok cildin yüzeyini etkiler ve güneş yanığının başlıca nedenidir. Yoğunluğu mevsime, saate ve coğrafi konuma göre belirgin biçimde değişir; kışın azalır.

UVA ışınları ise cildin daha derin katmanlarına ulaşır. Kırışıklık, elastikiyet kaybı ve lekelenme gibi güneşe bağlı cilt yaşlanmasında önemli rol oynar. UVA'nın yoğunluğu mevsimlere göre UVB kadar büyük dalgalanma göstermez. Her iki ışın türü de cilt kanseri riskiyle ilişkilidir.

Bulutlar güneşi engeller mi?

Bulutlar güneşin sıcaklığını ve parlaklığını hissettiğimizden fazla azaltır; ultraviyole ışınları ise o kadar etkili biçimde engellemez. Dünya Sağlık Örgütü, ince bulut tabakasının UV ışınlarının büyük bölümünün geçmesine izin verebileceğini belirtmektedir. Kalın ve yoğun bulutlar ise daha fazla koruma sağlar.

Serin ve bulutlu bir günde güneşin yakıcılığı hissedilmediği için, kişiler dışarıda daha uzun süre korunmasız kalabilir. Bu da beklenmedik güneş yanıklarına ve zamanla birikmiş güneş hasarına yol açabilir.

Cam arkasında da güneş ışığı etkili mi?

Standart pencere camları UVB ışınlarının büyük kısmını engeller, ancak UVA ışınlarının önemli bir bölümünü geçirir. Uzun süre cam kenarında çalışan ya da her gün uzun yol araç kullanan kişilerde, yüzün ve kolun pencereye bakan tarafında daha belirgin güneş hasarı görülebildiği tıbbi yayınlarda bildirilmiştir.

Bu nedenle gün boyu cam kenarında oturuyorsanız ya da uzun süre araç kullanıyorsanız, kış aylarında da güneşten korunmayı düşünmeniz yararlı olabilir.

Kar ve yükseklik maruziyeti artırır

Taze kar, ultraviyole ışığın büyük kısmını yansıtır. Bu, cildin hem yukarıdan hem de aşağıdan gelen ışığa maruz kalması anlamına gelir. Ayrıca yükseklik arttıkça atmosferin süzme etkisi azalır ve UV ışınlarının yoğunluğu yükselir.

Kayak ya da dağ yürüyüşü gibi etkinliklerde, kış olmasına rağmen ciddi güneş yanıkları görülebilir. Bu ortamlarda cildin yanı sıra gözlerin de uygun güneş gözlüğüyle korunması önemlidir.

Kimler kışın daha dikkatli olmalı?

• Melazma veya lekelenme eğilimi olanlar: Melazma, düşük düzeyde güneş ışığıyla bile koyulaşabilir. Görünür ışığın da melazmayı etkileyebildiği düşünülmektedir. Ayrıntılar için “Ciltte Leke ve Melazma” yazımıza bakabilirsiniz.
• Yakın zamanda lazer, kimyasal peeling veya benzeri bir işlem yaptıranlar: İşlem sonrası cilt güneşe daha duyarlıdır ve korunmasız güneş, lekelenme riskini artırabilir. Genel ilkeler için “Medikal Estetik İşlem Sonrası Bakım” yazısına bakabilirsiniz.
• Lazer epilasyon sürecinde olanlar: Bronzlaşmış cilt, yanık ve renk değişikliği riskini artırır. Ayrıntılar “Lazer Epilasyon” yazımızda yer almaktadır.
• Işığa duyarlılık yapabilen ilaçlar kullananlar: Bazı antibiyotikler, akne tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ve başka ilaçlar cildi güneşe duyarlı hâle getirebilir. İlacınızla ilgili bunu hekiminize veya eczacınıza sorun.
• Daha önce cilt kanseri geçirmiş olanlar ya da açık tenli, kolay yanan kişiler

Kışın güneşten nasıl korunulur?

Pratik bir ölçü olarak, Dünya Sağlık Örgütü UV indeksinin 3 ve üzerinde olduğu zamanlarda güneşten korunmayı önermektedir. UV indeksi hava durumu uygulamalarında ve meteoroloji kaynaklarında yer alır. Kış aylarında deniz seviyesinde bu değer çoğu gün düşük olabilir; dağda, karda ve öğle saatlerinde ise yükselebilir.

1. Günün UV indeksini kontrol edin; özellikle karlı ve yüksek bölgelerde dikkatli olun.
2. Dışarıda zaman geçirecekseniz yüz, kulak ve el gibi açıkta kalan bölgelere geniş spektrumlu (UVA ve UVB'ye karşı) bir güneş koruyucu sürün.
3. Uzun süre dışarıdaysanız koruyucuyu hekiminizin ya da ürün talimatının önerdiği aralıklarla yenileyin.
4. Şapka, güneş gözlüğü ve uygun giysiyle koruyucuyu destekleyin.
5. Melazmanız varsa ya da yakın zamanda bir işlem yaptırdıysanız, size özel korunma planını hekiminizle konuşun.

Sonuç

Kışın ve bulutlu havada güneş kremine gerek olmadığı söylentisi, güneşin sıcaklığının hissedilmemesinden kaynaklanır. Oysa UV ışınlarının önemli bir kısmı bulutlardan geçer, UVA pencere camından da ulaşabilir ve kar maruziyeti artırır. Kış günlerinde gereken korunma düzeyi kişiye, bulunduğunuz yere ve yaptığınız etkinliğe göre değişir. Lekelenme eğiliminiz varsa ya da yakın zamanda bir işlem yaptırdıysanız, korunma planınızı hekiminizle birlikte belirlemeniz önerilir.