Diyabette karbonhidrat sayımı nedir, kimler yapmalı?

Temel ilkeler

Karbonhidratın üç türü vardır: şekerler, nişasta ve lif. Şeker ve nişasta kan şekerini yükseltir; lif yükseltmez.

Karbonhidrat içeren başlıca besinler şunlardır:

• Ekmek, bulgur, pirinç, makarna, erişte, yufka, simit gibi tahıl ürünleri
• Patates, mısır, bezelye gibi nişastalı sebzeler
• Kuru fasulye, nohut, mercimek gibi baklagiller
• Meyve ve meyve suyu
• Süt ve yoğurt
• Şeker, bal, pekmez, reçel, tatlı ve şekerli içecekler

Pratikte bir "karbonhidrat porsiyonu" yaklaşık 15 gram karbonhidrat kabul edilir. Örneğin yaklaşık 30 gram karbonhidrat içeren küçük bir fırın patates iki porsiyon sayılır. Bu porsiyon, sofrada alıştığınız porsiyondan farklı olabilir.

Günde ya da öğünde kaç gram karbonhidrat yemeniz gerektiğinin herkese uyan bir yanıtı yoktur. Yaşınız, kilonuz, hareket düzeyiniz ve ilaçlarınız bunu değiştirir. Amerikan Diyabet Derneği de herkes için ideal bir karbonhidrat oranı olmadığını, planın kişiye göre hazırlanmasını önerir.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Türk sofrasında karbonhidrat çoğu zaman aynı öğünde birkaç kaynaktan gelir. Kuru fasulye, pilav, ekmek ve arkasından bir meyve ya da tatlı aynı öğünde olduğunda karbonhidrat hızla birikir. Sayım yaparken öğündeki tüm kaynakları toplarsınız.

Bazı yaygın besinlerin yaklaşık karbonhidrat içeriği kaynaklarda şöyle verilir:

• Orta boy bir elma: yaklaşık 15–20 gram
• 150 ml meyve suyu: yaklaşık 15 gram
• Bir tepeleme yemek kaşığı kuru üzüm (yaklaşık 30 gram): 20 grama kadar

Ev yemeklerinde etiket yoktur. Bu yüzden diyetisyeniniz size kendi kullandığınız kepçe, kaşık ve kaselerle porsiyon göstermeyi önerebilir. Pilavı bir kez ölçü kabıyla tabağa koymak, sonraki öğünlerde gözünüzü eğitir.

El ölçüleri de işe yarar: bir porsiyon meyve ya da yaklaşık bir su bardağı kadar besin yumruk büyüklüğündedir.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

Karbonhidrat sayımı yasak listesi değildir; aynı öğünde karbonhidratı nereden alacağınızı seçmenizi sağlar.

• Aynı öğünde hem pilav hem ekmek varsa: birini seçin, diğerinin yerine salata koyun.
• Meyve suyu yerine: bütün meyve. Meyve suyu daha az lif içerir ve kolayca fazla içilir.
• Şekerli içecek yerine: su, maden suyu, şekersiz çay. İçecekteki şeker de sayıma girer ve çoğu zaman unutulur.
• Kuru meyve yerine: taze meyve. Kuru meyvenin küçük bir miktarı bile yoğun karbonhidrat içerir.
• Beyaz ekmek ve pirinç yerine: tam tahıllı ekmek ve bulgur. Karbonhidrat miktarı benzer olabilir, ama lifi daha fazladır.

Alışveriş ve etiket okuma

Paketli ürünlerde karbonhidrat miktarı besin değeri tablosunda yazar. Etiketi okurken şu sırayı izleyin:

• Önce porsiyon büyüklüğüne ve paketteki porsiyon sayısına bakın. Tablodaki değerler çoğu zaman bir porsiyon ya da 100 gram içindir.
• Üreticinin porsiyonu sizin yediğiniz miktardan farklı olabilir. Paketin yarısını yiyorsanız, değeri buna göre hesaplayın.
• Karbonhidrat satırına ve altındaki şekerler satırına bakın.
• İngiltere’nin etiket ölçütlerine göre 100 gramda 22,5 gramdan fazla şeker yüksek, 5 gram ya da altı düşük kabul edilir.
• İçindekiler listesi en çok bulunandan en aza doğru sıralanır. Şeker, glikoz şurubu ya da bal ilk sıralardaysa ürün şekerlidir.

Telefon uygulamaları ve besin listeleri de karbonhidrat miktarını bulmanıza yardım eder.

Özel durumlar

Kimler için önemlidir?

• Günde birkaç kez insülin yapanlar ya da insülin pompası kullananlar genellikle karbonhidrat sayar. Ekip, insülinin karbonhidrata göre ayarlanmasını öğretir. Bu, ne zaman ve ne kadar yiyeceğiniz konusunda daha fazla esneklik sağlar.
• Günde iki kez sabit doz insülin kullananlarda ise her gün benzer saatlerde ve benzer miktarda karbonhidrat yemek önerilir.
• İnsülin kullanmıyorsanız, karbonhidrat saymanız gerekmeyebilir; tabak yöntemi yeterli olabilir.

Normalden fazla karbonhidrat şekeri yükseltebilir; insülin kullanırken normalden az karbonhidrat yemek ise şekeri düşürebilir. Bu yüzden insülin dozunu kendi hesabınızla değiştirmeyin. Karbonhidrat/insülin oranı gibi hesapları ekibinizle ve onların verdiği eğitimle yaparsınız.

Bağlantılı sayfalar