Acnelittekens (puistjeslittekens): soorten, behandelopties en realistische verwachtingen

Hoe ontstaan acnelittekens?

Acneletsels, vooral diepe en ontstoken letsels, kunnen de diepere lagen van de huid beschadigen. Bij het herstel van die schade maakt de huid het steuneiwit collageen soms te weinig en soms te veel aan. Bij te weinig aanmaak ontstaan ingezonken littekens, bij te veel aanmaak verdikte littekens.

Puistjes uitknijpen, openkrabben of eraan pulken kan de ontsteking dieper maken en het risico op littekens vergroten. Ook erfelijke aanleg speelt een rol bij littekenvorming; daardoor kan van twee mensen met vergelijkbare acne de een littekens overhouden en de ander niet.

Een vlek is niet hetzelfde als een litteken

Niet elke verkleuring die na het genezen van acne achterblijft, is een echt litteken. Dat onderscheid is belangrijk, omdat de behandeling verschilt:

• Rode of paarse vlekken: komen door verwijde kleine bloedvaatjes in het genezende gebied. Ze vervagen vaak vanzelf in de loop van maanden.
• Bruine vlekken (pigmentatie na ontsteking): een toename van pigment door de doorgemaakte ontsteking in de huid. Komen vaker voor bij een donkere huid en kunnen langer aanhouden; met zonbescherming kunnen ze na verloop van tijd lichter worden.
• Echte littekens: de structuur van de huid is veranderd in de vorm van een putje of een verdikking. Deze littekens verdwijnen niet vanzelf.

Voor meer informatie over vlekken kunt u ons artikel “Pigmentvlekken en melasma” lezen.

Soorten acnelittekens

De meeste mensen hebben meer dan één soort litteken tegelijk. Daarom omvat het behandelplan meestal ook meer dan één methode.

Eerste stap: actieve acne onder controle krijgen

Als de acne nog actief is, moet die worden behandeld voordat de littekens worden aangepakt. Nieuwe puistjes kunnen nieuwe littekens achterlaten; bovendien zijn sommige behandelingen niet geschikt voor een huid met actieve ontsteking. Acne wordt, afhankelijk van de beoordeling door uw arts, behandeld met crèmes, medicijnen via de mond of een combinatie daarvan.

Vertel het altijd aan uw arts als u een vitamine A-derivaat via de mond (isotretinoïne) gebruikt of onlangs hebt gebruikt. De arts plant de timing van sommige littekenbehandelingen mede op basis van dit medicijn.

Welke behandelingen zijn er?

De keuze van de behandeling wordt door een arts gemaakt op basis van het soort litteken, de diepte, uw huidtype en uw verwachtingen. Onderstaande methoden zijn bedoeld als algemene informatie.

• Fractionele laser: maakt veel microscopisch kleine behandelzones in de huid en stimuleert zo de vernieuwing van collageen. Een van de vaak gebruikte methoden bij ingezonken littekens. Zie voor details ons artikel “Fractionele laser”.
• Microneedling: maakt met dunne naaldjes gecontroleerde microbeschadigingen in de huid en stimuleert de aanmaak van collageen. Kan vooral bij rolling- en boxcar-littekens in meerdere sessies worden gebruikt.
• Chemische peeling: vernieuwt de bovenste huidlagen op een gecontroleerde manier en kan oppervlakkige littekens en vlekken minder zichtbaar maken. Zie voor details ons artikel “Chemische peeling”.
• Subcisie: het met een dunne naald losmaken van de bindweefselstrengen onder de huid die het litteken naar beneden trekken. Wordt vooral bij rolling-littekens gebruikt.
• Filler: het tijdelijk optillen van het gebied door vulmiddel onder ingezonken littekens in te spuiten. Het effect hangt af van het gebruikte middel en meestal is herhaling nodig.
• Kleine chirurgische ingrepen: bij diepe en smalle littekens kan de arts methoden overwegen zoals het litteken met een kleine ingreep wegnemen en de wond sluiten.
• Voor verdikte littekens en keloïd: er zijn opties zoals corticosteroïdinjecties in het litteken, bepaalde lasers, bevriezing (cryotherapie) of chirurgie; bij keloïd wordt de behandeling zorgvuldig gepland vanwege het risico op terugkeer.

Bij veel patiënten kan een combinatie van methoden, na elkaar toegepast, een duidelijkere verbetering geven dan één enkele methode. Een arts kan bijvoorbeeld eerst subcisie plannen en daarna sessies laser of microneedling.

Sommige behandelingen, zoals plaatjesrijk plasma (PRP), worden bij acnelittekens geprobeerd als aanvulling op andere methoden; het bewijs hiervoor is echter beperkt en de resultaten verschillen van persoon tot persoon.

Risico’s en aandachtspunten

• Na laser, peeling en microneedling komen tijdelijke roodheid, zwelling en korstjes vaak voor.
• Bij een donkere huid is het risico op vlekken na de behandeling (pigmentatie na ontsteking) groter; de methode en intensiteit moeten daarop worden afgestemd.
• Er zijn risico’s zoals infectie, het opvlammen van een koortslip en zelden het ontstaan van nieuwe littekens.
• Fillerbehandelingen hebben hun eigen specifieke risico’s en mogen alleen door een ervaren arts worden uitgevoerd.
• Zonbescherming na de behandeling is belangrijk voor het herstel en voor het behoud van het resultaat.

Realistische verwachtingen

Het doel van de behandeling van acnelittekens is niet om de littekens uit te wissen, maar om ze duidelijk minder zichtbaar te maken. De meeste methoden vereisen meerdere sessies en de resultaten worden geleidelijk zichtbaar in de loop van weken tot maanden, naarmate de huid nieuw collageen aanmaakt.

• Diepe en smalle littekens zoals ice-pick-littekens reageren meestal beperkter op behandeling.
• Rolling-littekens en oppervlakkige boxcar-littekens laten vaak een duidelijkere verbetering zien.
• Keloïden kunnen na behandeling terugkomen; langdurige opvolging kan nodig zijn.
• Als de acne opnieuw opvlamt, kunnen nieuwe littekens ontstaan; daarom wordt de acnecontrole gedurende de hele behandeling voortgezet.