Powikłania po wypełniaczach: obrzęk, guzki, efekt Tyndalla, późne reakcje i rozpuszczanie wypełniacza

Dlaczego dochodzi do powikłań po wypełniaczach?

Wypełniacz to produkt o konsystencji żelu wstrzykiwany w skórę lub pod nią. Powikłania wynikają zazwyczaj z trzech źródeł: indywidualnych cech danej osoby (rodzaj skóry, odpowiedź immunologiczna, przyjmowane leki), właściwości produktu (czy jest to kwas hialuronowy, jak bardzo jest gęsty) oraz techniki wykonania zabiegu (ilość, głębokość, okolica).

Raporty uzgodnień ekspertów wskazują, że większość działań niepożądanych wypełniaczy z kwasem hialuronowym jest łagodna i przemijająca, a poważne zdarzenia występują rzadko. Mimo to wypełniacz nie jest pozbawiony ryzyka. Podstawowe informacje o zabiegu zawiera nasz artykuł „Wypełniacz z kwasem hialuronowym”.

Wczesny okres: czy obrzęk, siniaki i wyczuwalne nierówności są normalne?

W pierwszych dniach po zabiegu często występują poniższe objawy, które zwykle ustępują samoistnie:

• Obrzęk: może być wyraźny, zwłaszcza w okolicy ust i pod oczami; w pierwszych dniach narasta, a następnie się zmniejsza.
• Siniaki: małe, wyraźnie odgraniczone zasinienia w miejscach wkłucia; z czasem blakną, przybierając żółtozielony kolor.
• Tkliwość i lekkie zaczerwienienie.
• Drobne wyczuwalne nierówności lub zgrubienia: zwykle zmniejszają się w miarę ustępowania obrzęku.

Informacje o tym, jak przebiegają obrzęk i siniaki oraz jak je zmniejszyć, zawiera nasz artykuł „Siniaki i obrzęk”.

Nadkorekcja, czyli wygląd okolicy pełniejszy niż zamierzony, również jest problemem wczesnego okresu. Ponieważ obrzęk w pierwszych dniach może wprowadzać w błąd, ocena ostatecznego efektu zwykle wymaga odczekania kilku tygodni. Jeśli po tym czasie nadal utrzymuje się nadmierna pełność lub wyraźna asymetria, lekarz omówi z pacjentem dostępne możliwości.

Czym jest efekt Tyndalla? Skąd sinawe zabarwienie pod oczami?

Efekt Tyndalla to sinawy lub szaroniebieski wygląd okolicy, wynikający z rozpraszania światła w żelu, gdy wypełniacz z kwasem hialuronowym został umieszczony zbyt płytko w skórze. Występuje szczególnie pod oczami, gdzie skóra jest cienka. W przeciwieństwie do siniaka kolor ten z czasem nie żółknie ani nie blednie i może utrzymywać się tygodniami.

Efekt Tyndalla nie jest stanem nagłym, ale jego samoistne ustąpienie może trwać długo. Lekarz zazwyczaj może zaproponować rozpuszczenie kwasu hialuronowego w tej okolicy enzymem hialuronidazą. Natomiast nagle pojawiające się, bolesne, sinofioletowe zabarwienie rozprzestrzeniające się w postaci siateczki nie jest efektem Tyndalla; w takim przypadku należy zapoznać się z poniższym ostrzeżeniem dotyczącym stanów nagłych.

Zamknięcie naczynia: najważniejsze powikłanie wymagające pilnej pomocy

Zamknięcie naczynia krwionośnego przez wypełniacz to rzadkie, ale poważne powikłanie, które wymaga interwencji w ciągu minut lub godzin. Objawy ostrzegawcze i sposób postępowania opisaliśmy szczegółowo w artykule „Kiedy po wypełniaczu jest to stan nagły? Zamknięcie naczynia i inne objawy alarmowe”.

Jak rozpoznać zakażenie i ropień po wypełniaczu?

Zakażenie może rozwinąć się, gdy drobnoustroje wnikną przez niewielki kanał, który igła tworzy w skórze. Objawy zwykle pojawiają się kilka dni po zabiegu: zaczerwienienie, ocieplenie, narastający ból i obrzęk, czasem wydzielina i gorączka. Ropień to nagromadzenie ropy w jamie pod skórą; przy dotyku wyczuwa się go jako miękkie, bolesne zgrubienie.

W razie zauważenia objawów zakażenia należy bez zwłoki zgłosić się do lekarza. O leczeniu decyduje lekarz; jeśli występuje ropień, może być konieczne jego opróżnienie. Nie należy samodzielnie rozpoczynać przyjmowania antybiotyków. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Zakażenie po zabiegach estetycznych”. Po zabiegach w okolicy ust u osób, które chorowały na opryszczkę, może również dojść do jej nawrotu; w przypadku opryszczki w wywiadzie należy poinformować o tym przed zabiegiem.

Późne guzki i biofilm: dlaczego obrzęk pojawia się po tygodniach lub miesiącach?

Guzek to twarde lub miękkie zgrubienie wyczuwalne pod skórą. Jego przyczyny bywają różne, a leczenie zależy od przyczyny:

• Nagromadzenie produktu: powstaje, gdy wypełniacz zbierze się w jednym miejscu; zwykle jest niebolesne i zauważane we wczesnym okresie.
• Późna reakcja zapalna: po tygodniach lub miesiącach w okolicy zabiegu mogą pojawić się obrzęk, zaczerwienienie i tkliwość. Niekiedy występuje po czynniku wyzwalającym, takim jak choroba grypopodobna, szczepienie lub leczenie stomatologiczne.
• Biofilm: osiedlenie się bakterii na powierzchni wypełniacza w postaci cienkiej warstwy. Może być trudny do wykrycia w standardowych badaniach i prowadzić do nawracających obrzęków.

Przyczynę guzka może ocenić wyłącznie lekarz, który przeprowadza badanie; czasem stosuje się również metody obrazowe, takie jak USG. W zależności od sytuacji lekarz może rozważyć obserwację, rozpuszczenie wypełniacza, leczenie farmakologiczne lub połączenie tych metod. Wiedza naukowa na temat przyczyn późnych guzków i najwłaściwszego sposobu ich leczenia wciąż się rozwija.

Ziarniniak i przemieszczenie się wypełniacza (migracja)

Ziarniniak to tkanka zapalna, którą organizm tworzy wokół produktu postrzeganego jako ciało obce. Występuje rzadko; może pojawić się po miesiącach, a nawet latach, w postaci twardych, czasem powiększających się zgrubień. Rozpoznanie i leczenie wymagają oceny specjalisty.

Migracja to przemieszczenie się wypełniacza z miejsca podania do sąsiednich okolic. Przykładem jest wyjście wypełniacza ust poza granicę czerwieni wargowej lub utworzenie się wyraźnego uwypuklenia przez wypełniacz pod oczami. W przypadku wypełniaczy z kwasem hialuronowym lekarz może zaproponować rozpuszczenie przemieszczonego produktu.

Jak rozpuszcza się wypełniacz? Co warto wiedzieć o hialuronidazie

Hialuronidaza to enzym rozkładający kwas hialuronowy. Wstrzyknięta przez lekarza w okolicę wypełniacza może w dużym stopniu rozpuścić wypełniacz z kwasem hialuronowym. Można ją stosować w stanach nagłych, takich jak zamknięcie naczynia, w efekcie Tyndalla, do usunięcia przemieszczonego lub nadmiarowego produktu oraz w przypadku niektórych guzków.

• Działa wyłącznie na wypełniacze z kwasem hialuronowym. Nie rozpuszcza wypełniaczy wykonanych z innych substancji.
• Jest lekiem na receptę, a jej podanie jest zabiegiem medycznym; powinien ją podawać lekarz po przeprowadzeniu badania.
• Reakcja alergiczna występuje rzadko, ale jest możliwa. Ryzyko może być większe u osób uczulonych na użądlenia pszczół lub os; dlatego należy koniecznie poinformować o przebytych alergiach.
• W sytuacjach niebędących stanem nagłym lekarz może niekiedy najpierw wykonać niewielki test skórny. W stanach nagłych, takich jak zamknięcie naczynia, lekarz podejmuje decyzję, biorąc pod uwagę również ryzyko związane z czekaniem.
• Po rozpuszczeniu w okolicy zabiegu może wystąpić przemijający obrzęk i tkliwość; czasem potrzebna jest więcej niż jedna sesja.
• Jeśli po ocenie efektu rozważane jest ponowne podanie wypełniacza, termin ustala lekarz.

Dlaczego leczenie jest trudniejsze w przypadku wypełniaczy innych niż kwas hialuronowy?

Na rynku dostępne są również wypełniacze, które nie rozpuszczają się w organizmie lub pozostają w nim bardzo długo. Takich produktów nie można rozpuścić hialuronidazą. Związane z nimi problemy, takie jak guzki czy ziarniniaki, mogą pojawić się nawet po latach i są trudniejsze w leczeniu; leczenie farmakologiczne nie zawsze wystarcza i czasem może być konieczna operacja. Chirurgiczne usunięcie również nie zawsze jest możliwe i wiąże się z własnym ryzykiem.

Dlatego ważne jest, aby wiedzieć, jaki produkt został zastosowany. Należy poprosić o pisemną informację o rodzaju produktu i dacie zabiegu; jeśli po latach konieczna będzie wizyta u innego lekarza, informacje te ułatwią leczenie.

Kiedy pojawiają się poszczególne powikłania?

Czas pojawienia się powikłania daje ważną wskazówkę co do jego przyczyny. Poniższa tabela stanowi ogólne ramy; nie każdy problem zawsze mieści się w tym przedziale czasowym.

Jakie są możliwości leczenia? Co może zrobić lekarz?

Leczenie powikłań po wypełniaczach zależy od rodzaju problemu, od tego, czy produkt jest kwasem hialuronowym, oraz od tego, kiedy pojawiły się objawy. Lekarz najpierw przeprowadza badanie; w razie potrzeby może zlecić badania obrazowe lub laboratoryjne. Następnie może zalecić jedno lub kilka z poniższych postępowań:

• Oczekiwanie i obserwacja: większość wczesnych obrzęków i nierówności zmniejsza się samoistnie.
• Rozpuszczenie wypełniacza: enzymem hialuronidazą, w przypadku wypełniaczy z kwasem hialuronowym.
• Leczenie farmakologiczne: przy podejrzeniu zakażenia lub reakcji zapalnej – leki, które lekarz uzna za odpowiednie. Takie leczenie wymaga recepty i kontroli.
• Zabiegi interwencyjne: opróżnienie ropnia lub w niektórych przypadkach chirurgiczne usunięcie produktu.
• Skierowanie: w razie potrzeby do odpowiednich specjalistów, np. z dermatologii, chirurgii plastycznej, okulistyki lub chorób zakaźnych.

W przypadku powikłania pierwszym punktem kontaktu jest lekarz, który wykonał zabieg. Jeśli nie można się z nim skontaktować lub pacjent nie czuje się uspokojony, ma również prawo zasięgnąć opinii innego lekarza; należy wówczas zabrać ze sobą informacje o produkcie i zabiegu.

Normalne, konsultacja z lekarzem czy stan nagły?

Co można zrobić w domu, a czego należy unikać?

• Należy przestrzegać zaleceń pielęgnacyjnych przekazanych przez lekarza; nie uciskać okolicy zabiegu.
• Każdą zmianę warto zanotować wraz z datą i zdjęciem; informacje o rodzaju produktu i dacie zabiegu należy mieć przy sobie.
• W każdej sytuacji budzącej wątpliwości należy zadzwonić do lekarza, który wykonał zabieg.

Czego nie robić:

• Jeśli lekarz wyraźnie tego nie zaleci, nie należy masować ani uciskać guzka lub obrzęku.
• Nie należy stosować ciepła na okolicę zabiegu bez konsultacji z lekarzem.
• Nie należy samodzielnie stosować antybiotyków, kremów ze sterydami ani innych leków.
• Nie należy kupować przez internet produktów do rozpuszczania wypełniaczy ani wykonywać sobie wstrzyknięć.
• Nie należy, w celu rozwiązania problemu, poddawać się w innym miejscu nowemu zabiegowi w tej samej okolicy.

Jak zapobiegać powikłaniom po wypełniaczach?

Aby zmniejszyć ryzyko:

• Zabieg należy wykonywać u lekarza, który zna anatomię twarzy i ma doświadczenie w postępowaniu w przypadku powikłań, w placówce ochrony zdrowia posiadającej wymagane zezwolenia.
• Warto zapytać, czy w miejscu wykonywania zabiegu dostępny jest enzym hialuronidaza i możliwość udzielenia pomocy w stanach nagłych.
• Należy poinformować lekarza o opryszczce, alergiach, chorobach autoimmunologicznych, przyjmowanych lekach oraz wcześniejszych zabiegach z użyciem wypełniaczy.
• Jeśli na skórze występuje czynne zakażenie, wypryski lub opryszczka, należy omówić z lekarzem przełożenie zabiegu.
• W przypadku planowanego w najbliższym czasie szczepienia lub leczenia stomatologicznego należy skonsultować termin z lekarzem.
• Należy unikać produktów niewiadomego pochodzenia oraz zabiegów wykonywanych poza placówkami ochrony zdrowia.