Zakażenie po zabiegach estetycznych: objawy, nawrót opryszczki, zakażenie późne i co robić

Czym jest zakażenie po zabiegu estetycznym i dlaczego do niego dochodzi?

Zabiegi takie jak iniekcje, laser, peeling czy lifting nićmi tworzą w skórze otwór, nawet jeśli bardzo mały. Jeśli drobnoustroje obecne na skórze lub w otoczeniu przedostaną się przez ten otwór do tkanek, może rozwinąć się zakażenie. Przy zabiegach wykonywanych przez lekarza, w placówce ochrony zdrowia i z właściwym oczyszczeniem skóry zdarza się to rzadko; żaden zabieg nie jest jednak całkowicie wolny od ryzyka zakażenia.

Źródłem zakażenia są najczęściej bakterie bytujące na własnej skórze. Rzadziej odpowiada za nie skażony (zanieczyszczony drobnoustrojami) produkt, niesterylna igła lub nieodpowiednie otoczenie. Dlatego to, gdzie, przez kogo i jakim produktem wykonano zabieg, bezpośrednio wpływa na ryzyko zakażenia.

Prawidłowe gojenie czy zakażenie? Jak je odróżnić?

W pierwszych dniach po zabiegu często występują łagodne zaczerwienienie, obrzęk, tkliwość i niewielkie siniaki. Zwykle są one najbardziej widoczne w pierwszych dniach, a potem każdego dnia nieco się zmniejszają. W przypadku zakażenia obraz zamiast się poprawiać, pogarsza się. Kierunek zmian objawów, czyli to, czy się zmniejszają, czy narastają, jest najbardziej pomocną wskazówką przy ich odróżnianiu.

Ta tabela jest ogólną wskazówką i nie służy do stawiania diagnozy. W razie wątpliwości należy zadzwonić do lekarza, który wykonał zabieg, i pokazać mu zdjęcie okolicy.

Kiedy to stan nagły? Przy jakich objawach nie należy czekać?

Po wypełniaczu zmiana zabarwienia skóry, jej zblednięcie lub silny ból mogą wskazywać raczej na zamknięcie (okluzję) naczynia niż na zakażenie; ta sytuacja jest znacznie pilniejsza i została szczegółowo opisana na stronie „Kiedy po wypełniaczu jest to stan nagły? Zamknięcie naczynia i inne objawy alarmowe”.

Czym jest ropień i jak go rozpoznać?

Ropień to nagromadzenie ropy w tkankach. Zwykle ma postać zaczerwienionego, ciepłego, bolesnego uwypuklenia, które przy dotyku sprawia wrażenie wypełnionego płynem. Ropień może nie ustąpić samoistnie; często wymaga oceny lekarskiej i w razie potrzeby nacięcia i opróżnienia.

Wyciskanie ropnia w domu, nakłuwanie go igłą lub uciskanie może rozprzestrzenić zakażenie głębiej lub na otaczające tkanki. Na twarzy, zwłaszcza w okolicy nosa i oczu, ma to jeszcze większe znaczenie.

Dlaczego po zabiegu w okolicy ust pojawia się opryszczka?

Opryszczka pojawia się wskutek ponownej aktywacji wirusa opryszczki pospolitej (herpes simplex), który pozostaje w organizmie w stanie uśpienia. Uraz tkanek podczas zabiegów takich jak wypełnianie ust czy laser lub peeling w okolicy ust może wywołać nawrót u osób, które wcześniej chorowały na opryszczkę. W piśmiennictwie przyjmuje się, że zdarza się to rzadko; brak jednak wiarygodnych danych o tym, jak często występuje.

Opryszczka zwykle zaczyna się w dniach po zabiegu uczuciem mrowienia lub pieczenia; następnie pojawiają się zgrupowane, drobne pęcherzyki wypełnione płynem i strupki. Czasami można ją pomylić z zakażeniem bakteryjnym lub z zaburzeniem krążenia po wypełniaczu. Dlatego po zauważeniu takich pęcherzyków ważne jest, aby obejrzał je lekarz.

Jeśli w przeszłości występowała opryszczka, należy koniecznie poinformować o tym przed zabiegiem. Lekarz, w zależności od rodzaju zabiegu i wywiadu, może zdecydować, czy potrzebne jest leczenie zapobiegawcze. Ogólną zasadą jest niewykonywanie zabiegu w okolicy, w której występuje czynna opryszczka.

Zakażenia pojawiające się po tygodniach lub miesiącach: prątki atypowe

Niektóre zakażenia ujawniają się nie bezpośrednio po zabiegu, lecz po tygodniach lub miesiącach. Ważnym przykładem są zakażenia skóry wywoływane przez szybko rosnące prątki (prątki atypowe), które są spokrewnione z prątkiem gruźlicy, ale nie wywołują gruźlicy. Te drobnoustroje mogą występować w wodzie i w środowisku; do tkanek mogą zostać przeniesione przez skażony produkt, niesterylne materiały lub nieodpowiednie warunki higieniczne.

W skupisku przypadków po mezoterapii we Francji u pacjentów w miejscach wkłuć pojawiły się bolesne, zaczerwienione, sączące się guzki (wyczuwalne zgrubienia); leczenie trwało długo, a wyleczenie zajęło miesiące. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) również opisały podobne ogniska zakażeń po zabiegach chirurgii kosmetycznej; w tym ognisku objawy pojawiały się średnio około dwóch miesięcy po zabiegu, a w klinice stwierdzono niedociągnięcia w zakresie sprzątania i dezynfekcji.

Zakażenia te często nie reagują na standardowe antybiotyki; mogą wymagać specjalnych badań posiewowych oraz długotrwałego leczenia pod nadzorem specjalisty. Dlatego w przypadku rany lub obrzęku, które pojawiają się po tygodniach, nie ustępują, sączą się lub twardnieją, należy koniecznie poinformować lekarza o przebytym zabiegu (miejsce, data, produkt). Więcej informacji na stronach „Mezoterapia” oraz „Podrobione produkty i zabiegi w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach”.

Wypełniacz i biofilm: skąd bierze się późny stan zapalny?

Biofilm to skupisko bakterii, które przyczepiają się do powierzchni i otaczają ochronną warstwą. Niektóre badania sugerują, że w części zaczerwienionych, bolesnych obrzęków pojawiających się w miejscach podania wypełniacza po tygodniach lub miesiącach rolę może odgrywać niewielka obecność bakterii i biofilm. Zagadnienie jest nadal badane i nie każdy późny obrzęk jest zakażeniem; część z nich to reakcja układu odpornościowego na wypełniacz.

Dokonanie tego rozróżnienia i dobór właściwego leczenia wymagają badania lekarskiego. Późne obrzęki i guzki związane z wypełniaczem omówiono osobno na stronie „Powikłania po wypełniaczach”.

Kiedy pojawiają się objawy zakażenia?

Bakteryjne zakażenia skóry ujawniają się najczęściej w pierwszych dniach po zabiegu. Nawrót opryszczki również zwykle występuje w dniach następujących po zabiegu. Natomiast zakażenia prątkami atypowymi i niektóre późne powikłania związane z wypełniaczem mogą zacząć się po tygodniach, a nawet miesiącach. Dlatego łatwo nie powiązać dolegliwości, która pojawia się długo po zabiegu, z samym zabiegiem.

Podczas każdej wizyty u lekarza należy wspomnieć o zabiegach wykonanych w danej okolicy, nawet jeśli miały miejsce przed kilkoma miesiącami. Ta informacja może pomóc lekarzowi zlecić właściwe badania i uniknąć niepotrzebnego leczenia.

Co może zrobić lekarz? Jakie są możliwości leczenia?

Lekarz najpierw bada okolicę zabiegu i pyta, kiedy, gdzie i jakim produktem wykonano zabieg. W razie potrzeby może pobrać próbkę wydzieliny lub tkanki, aby ustalić, który drobnoustrój odpowiada za zakażenie. Przy podejrzeniu prątków atypowych badania te mogą wymagać specjalnych metod.

• W bakteryjnym zakażeniu skóry, na podstawie oceny lekarza, może zostać zaplanowane odpowiednie leczenie antybiotykiem.
• Ropień może wymagać opróżnienia z ropy.
• W przypadku opryszczki lekarz może w razie potrzeby zalecić leczenie przeciwwirusowe.
• W niektórych późnych powikłaniach związanych z wypełniaczem z kwasem hialuronowym, na podstawie oceny lekarza, można rozważyć zastosowanie enzymu rozpuszczającego wypełniacz – hialuronidazy.
• Przy objawach uogólnionego zakażenia może być konieczna obserwacja w szpitalu i leczenie dożylne.

Rodzaj i czas trwania leczenia różnią się znacznie w zależności od przyczyny zakażenia. Dlatego o odpowiednim leczeniu może zdecydować wyłącznie lekarz, który przeprowadził badanie.

Dlaczego nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyków?

• Nie każde zaczerwienienie jest zakażeniem; alergia, opryszczka, reakcja na wypełniacz lub zaburzenie krążenia mogą przypominać zakażenie, a ich leczenie jest zupełnie inne.
• Niewłaściwy lek nie działa, zwłaszcza w przypadku szczególnych drobnoustrojów, takich jak prątki atypowe, i opóźnia rozpoznanie.
• Antybiotyk przyjęty na chybił trafił przed wykonaniem posiewu może utrudnić lekarzowi wykrycie drobnoustroju.
• Niepotrzebne stosowanie antybiotyków zwiększa ryzyko działań niepożądanych i oporności na antybiotyki.
• Nie należy stosować starych leków pozostałych w domu, leków przepisanych innej osobie ani kremów polecanych w internecie.

Co można zrobić w domu, a czego unikać?

• Utrzymywać okolicę w czystości; przed jej dotknięciem umyć ręce.
• Przestrzegać zaleceń pielęgnacyjnych przekazanych przez lekarza; szczegóły na stronie „Pielęgnacja po zabiegach medycyny estetycznej”.
• Aby śledzić zmiany, codziennie robić datowane zdjęcie przy tym samym oświetleniu.
• Mierzyć temperaturę i ją zapisywać.
• Nie wyciskać, nie nakłuwać, nie zdrapywać strupów.
• Jeśli lekarz tego nie zaleci, nie stosować na okolicę ciepłych okładów, masażu ani mieszanek ziołowych.
• Dopóki utrzymują się objawy, nie poddawać się nowemu zabiegowi w tej samej okolicy i nie używać makijażu ani intensywnych kosmetyków.

Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• Poddawać się zabiegowi wykonywanemu przez lekarza w placówce ochrony zdrowia posiadającej zezwolenie. Miejsca poza placówkami ochrony zdrowia, takie jak dom, salon fryzjerski czy salon kosmetyczny, niosą poważne ryzyko.
• Upewnić się, że używany jest produkt w zamkniętym, oznakowanym opakowaniu, o znanym pochodzeniu; poprosić o zapisanie nazwy produktu i numeru serii.
• Upewnić się, że przed zabiegiem skóra zostaje oczyszczona roztworem antyseptycznym i że używa się igieł jednorazowych.
• W dniu zabiegu przyjść bez makijażu; jeśli w okolicy zabiegu występują czynne wypryski, rana, zaostrzenie egzemy lub opryszczka, przełożyć zabieg.
• Poinformować lekarza o przebytej opryszczce, o chorobach i lekach wpływających na układ odpornościowy oraz o cukrzycy.
• W pierwszych godzinach po zabiegu nie dotykać okolicy; przez okres zalecony przez lekarza unikać makijażu, basenu, sauny i łaźni tureckiej (hammamu).

Dlaczego zabiegi wykonywane poza placówkami ochrony zdrowia są bardziej ryzykowne?

Przy iniekcjach wykonywanych poza placówkami ochrony zdrowia warunki sterylności, pochodzenie produktu i warunki jego przechowywania są niepewne. Znaczną część opisanych ognisk zakażeń prątkami atypowymi powiązano z miejscami, w których sprzątanie i dezynfekcja były niewystarczające. Ponadto, gdy pojawi się problem, trudniej o szybką interwencję i dostęp do dokumentacji.

Jeśli zabieg wykonano wcześniej w takim miejscu, a nie występują żadne dolegliwości, nie ma powodu do paniki; warto jednak obserwować okolicę w kolejnych tygodniach i w razie zauważenia nowego objawu bez zwłoki zgłosić się do lekarza. Kroki, które można podjąć w razie problemu, opisano na stronie „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”.

Ta strona ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego. W razie jakichkolwiek wątpliwości należy zwrócić się do lekarza, który wykonał zabieg, lub do służb ratunkowych.