Leczenie nadmiernej potliwości (hiperhydrozy): toksyna botulinowa i inne możliwości

Czym jest nadmierna potliwość i skąd się bierze?

Pocenie się jest naturalnym mechanizmem regulującym temperaturę ciała. W hiperhydrozie gruczoły potowe pracują nadmiernie nawet w sytuacjach, które nie wiążą się z ciepłem ani wysiłkiem. W rezultacie ubrania mogą być mokre, podawanie ręki czy korzystanie z papieru lub klawiatury może być utrudnione, a osoba może unikać sytuacji towarzyskich.

Nadmierną potliwość dzieli się na dwie główne grupy. To rozróżnienie jest najważniejszym krokiem przy planowaniu leczenia.

• Pierwotna ogniskowa hiperhydroza: najczęstszy typ. Zwykle zaczyna się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i obejmuje określone okolice, takie jak pachy, dłonie, stopy lub twarz, obustronnie i symetrycznie. Często występuje podobny wywiad rodzinny, a w czasie snu pocenie się zwykle nie występuje. Jej przyczyna nie jest w pełni znana; nie ma choroby leżącej u podłoża.
• Wtórna hiperhydroza: pojawia się jako skutek innego stanu. Przyczyną mogą być nadczynność tarczycy, cukrzyca, niektóre zakażenia, menopauza, niektóre leki, a rzadziej inne choroby. Najczęściej obejmuje całe ciało, czasem jest jednostronna, może zaczynać się w późniejszym wieku i może jej towarzyszyć nocne pocenie się.

We wtórnej hiperhydrozie celem leczenia jest przyczyna leżąca u podłoża potliwości. Dlatego pocenie się uogólnione na całe ciało, budzące w nocy ze snu, które pojawiło się niedawno w wieku dorosłym, lub jednostronne musi zostać zdiagnozowane przez lekarza przed jakimkolwiek zabiegiem estetycznym.

W jakim celu i w jakich okolicach prowadzi się leczenie?

• Pocenie się pach
• Pocenie się dłoni
• Pocenie się stóp
• Pocenie się twarzy i owłosionej skóry głowy (u wybranych osób; wymaga staranniejszego planowania)

Leczenie zwykle przebiega etapami: najpierw próbuje się prostych metod o niewielkich działaniach niepożądanych, a jeśli okażą się niewystarczające, przechodzi się do kolejnego etapu. To, który etap jest odpowiedni w danym przypadku, ustala się wspólnie z lekarzem na podstawie umiejscowienia i nasilenia potliwości oraz tego, jak bardzo wpływa ona na życie.

Możliwości leczenia krok po kroku

1. Codzienne środki: bawełniana i przewiewna odzież, częsta zmiana skarpet, naprzemienne noszenie butów oraz rozpoznawanie czynników nasilających pocenie się.
2. Antyperspiranty: produkty zawierające sole glinu tymczasowo blokują przewody potowe. Zwykle zaleca się nakładanie ich wieczorem na całkowicie suchą skórę. Dezodorant jedynie zmniejsza zapach; nie zmniejsza pocenia się. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi są swędzenie i podrażnienie skóry. Silniejsze produkty stosuje się z zalecenia lekarza.
3. Jontoforeza: dłonie lub stopy umieszcza się w pojemniku z wodą z kranu i przepuszcza się przez wodę słaby prąd elektryczny. Stosuje się ją zwłaszcza przy potliwości dłoni i stóp. Na początku potrzebne są częste sesje, a następnie regularne sesje podtrzymujące. Może nie być odpowiednia w ciąży, u osób z rozrusznikiem serca lub z metalowym implantem w ciele.
4. Leki na receptę: można stosować leki doustne, które osłabiają sygnały nerwowe pobudzające gruczoły potowe, lub niektóre leki nakładane na skórę. Mogą one powodować działania niepożądane, takie jak suchość w ustach, zaparcia, niewyraźne widzenie i trudności w oddawaniu moczu; nie są odpowiednie przy niektórych chorobach oczu i dróg moczowych. Leki te należy stosować wyłącznie na receptę i pod kontrolą lekarza.
5. Wstrzyknięcia toksyny botulinowej: skuteczna możliwość, zwłaszcza przy potliwości pach i dłoni. Zostały szczegółowo opisane poniżej.
6. Metody aparaturowe: w okolicy pach można stosować niektóre metody aparaturowe, na przykład takie, które oddziałują na gruczoły potowe energią mikrofal. Ważny jest właściwy dobór pacjenta.
7. Leczenie chirurgiczne: można rozważyć miejscowe usunięcie gruczołów potowych pod pachą lub, w ciężkich przypadkach niereagujących na inne metody, operację na łańcuchu nerwowym przeprowadzaną przez jamę klatki piersiowej (sympatektomię). Sympatektomię traktuje się jako ostatni etap; nasilenie pocenia się w innych częściach ciała (pocenie kompensacyjne) jest jej istotnym działaniem niepożądanym i może być trudne do odwrócenia.

W jaki sposób toksyna botulinowa zmniejsza pocenie się?

Toksyna botulinowa typu A (potocznie nazywana „botoksem”) tymczasowo blokuje sygnał przekazywany z zakończeń nerwowych do gruczołów potowych. W efekcie pocenie się w leczonej okolicy wyraźnie się zmniejsza. Ten efekt jest przemijający; w miarę jak zakończenia nerwowe z czasem tworzą nowe połączenia, pocenie się stopniowo powraca.

Inaczej niż w leczeniu zmarszczek, nie podaje się jej do mięśnia, lecz tuż pod skórę, w warstwę, w której znajdują się gruczoły potowe, w postaci wielu drobnych wstrzyknięć. Leczenie okolicy pach należy do najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych zastosowań w nadmiernej potliwości.

Dla kogo może być odpowiednie?

Można je rozważyć u dorosłych z pierwotną ogniskową hiperhydrozą, którzy nie odnoszą wystarczającej korzyści z prostych metod, takich jak antyperspiranty, lub którzy źle te metody tolerują. Istotnym kryterium przy podejmowaniu decyzji o leczeniu jest to, jak bardzo potliwość wpływa na życie.

Dla kogo nie jest odpowiednie i na co należy zwrócić uwagę?

• Uogólniona lub niedawno rozpoczęta potliwość, której przyczyna nie została zdiagnozowana
• Ciąża i karmienie piersią
• Czynne zakażenie lub zaostrzenie choroby skóry w okolicy zabiegowej
• Choroby wpływające na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, takie jak miastenia
• Reakcja alergiczna na toksynę botulinową w przeszłości
• Przyjmowanie niektórych leków o działaniu zwiotczającym mięśnie i niektórych antybiotyków (należy koniecznie poinformować o tym lekarza)
• W przypadku zabiegu na dłoniach: praca w dużym stopniu wymagająca sprawności manualnej lub gra na instrumencie muzycznym (należy to wcześniej omówić ze względu na możliwość przejściowego osłabienia siły dłoni)

Kto powinien wykonywać zabieg i gdzie?

Ocena nadmiernej potliwości i leczenie toksyną botulinową powinny być przeprowadzane przez lekarza przeszkolonego w tej dziedzinie, w posiadającej zezwolenia placówce ochrony zdrowia przestrzegającej zasad higieny. Sprawdzenie przy pierwszej ocenie, czy nie występuje przyczyna wtórna, jest nieodłączną częścią leczenia.

Stosowany produkt musi być zarejestrowany, oryginalny i przechowywany w odpowiednich warunkach. Produkty niewiadomego pochodzenia mogą być nieskuteczne, a także mogą powodować poważne problemy zdrowotne.

Przygotowanie przed zabiegiem

• Należy poinformować lekarza, kiedy zaczęła się potliwość, jakich okolic dotyczy, czy występuje w nocy i czy w rodzinie występowały podobne problemy.
• Należy poinformować o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach; nie należy samodzielnie odstawiać leków przepisanych na receptę.
• Przed zabiegiem w okolicy pach należy usunąć owłosienie z tej okolicy, jeśli zaleci to lekarz.
• W dniu zabiegu nie należy nakładać na tę okolicę antyperspirantu ani dezodorantu; jeśli lekarz zalecił inaczej, należy postępować zgodnie z jego zaleceniem.
• Formularz świadomej zgody należy przeczytać bez pośpiechu.

Dzień zabiegu krok po kroku

1. Lekarz określa obszar, w którym pocenie się jest najbardziej nasilone. W tym celu można wykonać prosty test z użyciem jodu i skrobi, który uwidacznia obszar pocenia się poprzez zmianę koloru (test Minora).
2. Obszar zaznacza się na skórze i oczyszcza roztworem antyseptycznym.
3. W razie potrzeby stosuje się krem znieczulający lub chłodzenie. Ponieważ zabieg na dłoniach może być bardziej nieprzyjemny, można omówić dodatkowe metody znieczulenia.
4. Toksynę botulinową podaje się cienką igłą w postaci wielu drobnych wstrzyknięć rozmieszczonych blisko siebie w zaznaczonym obszarze.
5. Na zakończenie zabiegu okolica zostaje oczyszczona; pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące pielęgnacji oraz informację, jak skontaktować się z lekarzem w razie problemu.

Po zabiegu: pierwsze 24 godziny i pierwszy tydzień

Większość osób może wrócić do codziennych zajęć jeszcze tego samego dnia. Zwykle zaleca się, aby pierwszego dnia nie masować ani nie pocierać leczonej okolicy. Przed intensywnym wysiłkiem fizycznym, sauną i łaźnią turecką należy odczekać okres zalecony przez lekarza.

Zmniejszenie potliwości zwykle zaczyna się w ciągu kilku dni i staje się wyraźne w ciągu około dwóch tygodni. Ocenianie wyniku przed upływem tego czasu może być mylące.

Spodziewane działania niepożądane

• Ból, tkliwość lub drobne siniaki w miejscach wkłucia
• Niewielkie zaczerwienienie i obrzęk
• Po zabiegu na dłoniach przejściowe osłabienie siły dłoni i palców lub trudności przy precyzyjnych czynnościach
• U niektórych osób wrażenie, że pocenie się poza leczoną okolicą nieco się nasiliło
• Rzadko ból głowy lub łagodne objawy grypopodobne

Objawy te zwykle ustępują w ciągu kilku dni do kilku tygodni. W razie zauważenia czegokolwiek odbiegającego od spodziewanego przebiegu należy zgłosić się do lekarza.

Kiedy widać efekt i jak długo się utrzymuje?

Działanie toksyny botulinowej zmniejszające potliwość jest przemijające. Czas działania różni się w zależności od osoby, leczonej okolicy i dawki; źródła zwykle podają okresy od kilku miesięcy do blisko roku. U większości osób efekt w okolicy pach może utrzymywać się dłużej niż na dłoniach i stopach.

Gdy pocenie się zaczyna powracać, zabieg można powtórzyć. Zaleca się ustalenie częstotliwości powtórzeń i całościowego planu wspólnie z lekarzem.

Realistyczne oczekiwania: czego leczenie nie zapewni?

• Toksyna botulinowa i większość innych metod nie usuwają nadmiernej potliwości całkowicie; celem jest wyraźne jej zmniejszenie, ułatwiające codzienne życie.
• Jej działanie jest przemijające; konieczne są powtórne zabiegi.
• We wtórnej hiperhydrozie nie leczy przyczyny leżącej u podłoża.
• Działa wyłącznie w leczonej okolicy; nie zmniejsza pocenia się całego ciała.
• Nie leczy bezpośrednio zapachu potu; jednak wraz ze zmniejszeniem pocenia się zapach również może się zmniejszyć.

Alternatywy

Ta strona ma charakter ogólnoinformacyjny. Przyczynę potliwości i odpowiednie leczenie można ustalić wyłącznie podczas konsultacji i oceny lekarskiej.