Rozasea (çəhrayı sızanaq): əlamətləri, təhrikedici amilləri və müalicə variantları

Rozasea nədir?

Rozasea əsasən üzün orta hissəsinə (yanaqlar, burun, alın, çənə) təsir edən, uzunmüddətli və iltihabi dəri xəstəliyidir. Adətən 30 yaşdan sonra başlayır və açıq dərili insanlarda daha tez-tez diaqnoz qoyulur; lakin istənilən dəri rəngində ola bilər. Tünd dəridə qızartı daha çətin seçildiyi üçün diaqnoz gecikə bilər.

Səbəbi tam məlum deyil. Genetik meyilin, immun sisteminin, dəri damarlarındakı dəyişikliklərin və dəridəki bəzi mikroorqanizmlərin rol oynadığı düşünülür. Rozasea yoluxucu deyil və pis gigiyena ilə bağlı deyil.

Əlamətlər hansılardır?

Əvvəllər rozasea müəyyən alt tiplərə bölünürdü; hazırda isə insanda hansı əlamətlərin olduğuna görə qiymətləndirilməsi tövsiyə olunur. Bir insanda bir neçə əlamət birlikdə ola bilər.

• İstilik basması (flushing): üzün qısa müddətə, istilik hissi ilə birlikdə qızarması
• Davamlı qızartı: üzün orta hissəsində keçməyən qırmızılıq
• Görünən kiçik damarlar (teleangiektaziya): burunda və yanaqlarda nazik qırmızı damarlar
• Sızanağa bənzər qabarcıqlar və iltihablı kiçik qabarıqlıqlar: sızanaqdan fərqi adətən qara nöqtələrin (komedonların) olmamasıdır
• Dəridə həssaslıq, yanma, sancma və quruluq
• Dərinin qalınlaşması: bəzi insanlarda, daha çox kişilərdə, xüsusən burunda dəri qalınlaşa və forma dəyişikliyi ola bilər
• Göz əlamətləri: gözlərdə quruluq, qum hissi, yanma, qızartı və göz qapaqlarında şişkinlik

Alovlanmaları təhrik edən amillər

Təhrikedici amillər insandan insana fərqlidir. Gündəlik apararaq hansı halların sizdə alovlanmaya səbəb olduğunu müəyyənləşdirmək kömək edə bilər. Tez-tez bildirilən təhrikedici amillər bunlardır:

• Günəş işığı
• İsti hava, isti duş və ya sauna; çox soyuq və küləkli hava
• Alkoqol, xüsusən qırmızı şərab
• Ədviyyatlı qidalar və çox isti içkilər
• Emosional stress
• İntensiv fiziki məşq
• Tərkibində spirt, ətir və ya aşındırıcı maddələr olan dəriyə qulluq vasitələri
• Üzə çəkilən kortikosteroid kremlər (uzunmüddətli istifadə rozaseaya bənzər mənzərəni pisləşdirə bilər)

Nə vaxt həkimə getməlisiniz?

Üzünüzdə davamlı qızartı, tez-tez istilik basması və ya təkrarlanan qabarcıqlar varsa, dermatoloqa müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Rozasea sızanaq, seboreyalı dermatit, allergik reaksiya və ya bəzi sistem xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər. Düzgün diaqnoz uyğun müalicənin seçilməsi üçün vacibdir.

Rozasea gözlərə də təsir edə bilər (okulyar rozasea). Gözlərin prosesə cəlb olunması müalicə edilməzsə, gözün ön səthində zədəyə və görmə problemlərinə səbəb ola bilər. Göz əlamətləriniz varsa, göz həkimi tərəfindən də qiymətləndirilməlisiniz.

Həkimin təklif edə biləcəyi müalicələr

Müalicə sizdə ön planda olan əlamətlərə görə planlaşdırılır və çox vaxt bir neçə üsul birlikdə istifadə olunur. Rozasea xroniki xəstəlik olduğu üçün müalicə adətən uzunmüddətlidir; məqsəd əlamətləri azaltmaq və alovlanmaların qarşısını almaqdır.

• Kremlər və gellər: qabarcıqlar və iltihab üçün azelain turşusu, metronidazol və ya ivermektin kimi təsiredici maddələr olan vasitələr; davamlı qızartı üçün damarları müvəqqəti daraldan bəzi kremlər həkim tərəfindən tövsiyə edilə bilər.
• Ağızdan qəbul edilən dərmanlar: daha geniş yayılmış və ya kremlərə cavab verməyən qabarcıqlarda tetrasiklin qrupu antibiotiklər kimi dərmanlar həkim tərəfindən müəyyən müddətə və adətən iltihabı azaldacaq səviyyədə aşağı dozalarda yazıla bilər. Seçilmiş hallarda başqa dərmanlar da düşünülə bilər.
• Gözlərin prosesə cəlb olunması: göz qapaqlarının təmizlənməsi, ilıq kompres və lazım olduqda göz damcıları və ya ağızdan qəbul edilən dərmanlar göz həkimi ilə birlikdə planlaşdırılır.
• Dərinin qalınlaşması: burunda nəzərəçarpan qalınlaşmada bəzi lazerlər və ya cərrahi üsullar qiymətləndirilə bilər.

Bu dərmanların hər birinin yan təsirləri və istifadə edilməməli olduğu hallar var. Hamiləsinizsə, hamiləlik planlaşdırırsınızsa və ya əmizdirirsinizsə, bunu mütləq həkiminizə deyin. Reseptlə verilən dərmanları tövsiyə olunan müddətdən uzun istifadə etməyin və özbaşına başlamayın.

Qızartı və damarlar üçün lazer və IPL

Davamlı qızartı və görünən damarlar kremlərə adətən məhdud cavab verir. Bu əlamətlərdə damarları hədəfləyən lazerlər və IPL (intensiv impulslu işıq) kimi işıq müalicələri qızartını və görünən damarları nəzərəçarpan dərəcədə azalda bilər. Adətən bir neçə seans lazım olur və nəticəni saxlamaq üçün vaxtaşırı təkrar seans tələb oluna bilər.

Bu prosedurlardan sonra müvəqqəti qızartı və şişkinlik tez-tez olur; nadir hallarda göyərmə, qabıq bağlama və ya rəng dəyişikliyi ola bilər. Tünd dəridə ləkə riski daha yüksəkdir. Prosedur dəri tipinizi qiymətləndirən təcrübəli həkim tərəfindən edilməlidir.

Kosmetik prosedurlarda diqqət

Rozaseası olan insanların dərisi daha həssasdır. Kimyəvi pilinq, mikroiynələmə, bəzi yüksək enerjili lazerlər və aşındırıcı qulluq prosedurları, xüsusən xəstəlik aktiv olduqda, alovlanmaya səbəb ola bilər. Hər hansı estetik prosedur etdirməzdən əvvəl rozaseanız olduğunu həkimə bildirin; prosedur lazımdırsa, xəstəliyin nəzarət altında olduğu dövrə üstünlük verilir.

Buna görə rozaseada filler, botulinum toksin, pilinq kimi prosedurların uyğunluğu və vaxtı fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir. Pilinq barədə ümumi məlumat üçün “Kimyəvi pilinq” yazımıza baxa bilərsiniz.

Gündəlik dəriyə qulluq

• Hər gün geniş spektrli günəşdən qoruyucu krem istifadə edin; həssas dəri üçün mineral filtrli (sink oksidi və ya titan dioksidi olan) vasitələr adətən daha yaxşı qəbul edilir.
• Üzünüzü ilıq su və ətirsiz, yumşaq təmizləyici ilə yuyun; ovuşdurmayın.
• Müntəzəm olaraq ətirsiz nəmləndirici istifadə edin.
• Tərkibində spirt, mentol, ətir və aşındırıcı hissəciklər olan vasitələrdən çəkinin.
• Yeni vasitəni əvvəlcə kiçik sahədə sınayın.

Real gözləntilər

Rozasea xroniki xəstəlikdir və onu tamamilə aradan qaldırmaq adətən mümkün deyil. Lakin müalicə və təhrikedici amillərdən çəkinməklə əlamətlər çox vaxt nəzərəçarpan dərəcədə azalır. Kremlərin təsiri adətən bir neçə həftədən bir neçə aya qədər müddətdə görünür. Müalicə dayandırıldıqda əlamətlər yenidən üzə çıxa bilər; buna görə həkiminiz qoruyucu müalicə planı təklif edə bilər.