Üzdə və ayaqlarda kapilyar damarlar (hörümçək damarlar): niyə yaranır, necə müalicə olunur?

Kapilyar damar nədir?

Teleangiektaziya dərinin səthinə yaxın kiçik damarların genişlənərək uzun müddət görünən hala gəlməsidir. Bu damarlar nazik xətlər, tor şəklində şaxələnmələr və ya mərkəzdən şüavari yayılan kiçik hörümçəyəbənzər topalar əmələ gətirə bilər. Rəngləri qırmızıdan bənövşəyi və göyə qədər dəyişə bilər.

Üzdəki kapilyar damarlar ən çox burun qanadlarında, yanaqlarda və çənədə görülür. Ayaqlarda isə bud, diz ətrafı və baldırlarda ortaya çıxır. Ayaqlardakı bəzi nazik damarların altında daha böyük, göy-yaşıl rəngli qidalandırıcı venalar ola bilər.

Niyə yaranır?

• Genetik meyil: ailədə kapilyar damar və ya varikoz keçmişi tez-tez rast gəlinir.
• Günəş zədəsi: uzun illər günəşə məruz qalan üz dərisində damarlar daha çox görünür.
• Rozasea: üzdə qızartı və istilik basması ilə gedən bu xəstəlikdə kapilyar damarlar tez-tez olur.
• Hormonal dəyişikliklər: hamiləlik və bəzi hormon müalicələri dövründə kapilyar damarlar arta bilər.
• Uzun müddət ayaq üstə qalmaq və ya oturmaq: ayaqlardakı venalarda təzyiqi artıra bilər.
• Vena çatışmazlığı: ayaq venalarındakı qapaqcıqlar yaxşı işləmədikdə qan geri axır; bu vəziyyət kapilyar damarlara və varikoza səbəb ola bilər.
• Yaş, artıq çəki, tez-tez və şiddətli istilik basmaları, nahiyənin travması və üzə uzun müddət kortizonlu krem çəkilməsi

Geniş yayılmış və sürətlə artan kapilyar damarlar və ya bədənin başqa yerlərində də çoxlu hörümçəyəbənzər damarların görünməsi nadir hallarda qaraciyər xəstəliyi və ya bəzi irsi damar xəstəlikləri kimi başqa sağlamlıq problemlərinin əlaməti ola bilər. Bu halda həkiminizlə məsləhətləşin.

Üzdə kapilyar damarlar və rozasea ilə əlaqəsi

Üzdə, xüsusilə burunda və yanaqlarda kapilyar damarlarla birlikdə davamlı qızartı, tez-tez istilik basması, yanma və ya sızanağa bənzəyən qabarcıqlar varsa, bu mənzərə rozasea ilə bağlı ola bilər. Bu halda yalnız damarları müalicə etmək kifayət deyil; xəstəliyin özü də qiymətləndirilməli və müalicə olunmalıdır. Təfərrüatlar üçün “Rozasea (çəhrayı sızanaq)” yazısına baxa bilərsiniz.

Üzdəki qızartı həmişə damarlarla bağlı deyil. Ləkələnmə ilə qarışdırılan vəziyyətlər üçün “Dəridə ləkələr və melazma” yazısı da faydalı ola bilər. Düzgün diaqnoz üçün dermatoloqa müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.

Müalicə seçimləri: ümumi baxış

Kapilyar damarların müalicəsi çox vaxt estetik məqsəd daşıyır. Hansı üsulun uyğun olması damarın yerindən, ölçüsündən, dəri rənginizdən və altda vena problemi olub-olmamasından asılıdır. Müalicə olunan damarlar yox ola bilər; lakin meyil davam etdiyi üçün zamanla yeni damarlar yarana bilər və təkrar müalicə lazım ola bilər.

Üzdə lazer və IPL

Damar lazerləri və IPL damarın içindəki qanın rəngini hədəf alır. İşıq enerjisi istiliyə çevrilir və damar zamanla bağlanaraq orqanizm tərəfindən aradan qaldırılır. Adətən bir neçə seans lazım olur və seanslar arasında həftələr fasilə verilir.

Prosedurdan sonra bir neçə gün qızartı və şişkinlik, bəzi lazer növlərində göyərmə ola bilər. Seyrək hallarda yanıq, su qabarcığı, rəng dəyişikliyi və çapıq qala bilər. Günəşdə qaralmış və ya tünd dəridə bu risklər artır; buna görə müalicədən əvvəl və sonra günəşdən qorunmaq vacibdir.

Ayaqda skleroterapiya və lazer

Skleroterapiyada nazik iynə ilə damarın içinə damar divarını qıcıqlandıran dərman yeridilir; damar zamanla büzülür və bağlanır. Ayaq kapilyar damarlarında tez-tez istifadə olunan üsuldur. Prosedurdan sonra nahiyədə göyərmə, müvəqqəti qəhvəyi rəng dəyişikliyi və müalicə nahiyəsinin ətrafında çox nazik yeni damarların görünməsi müşahidə oluna bilər.

Seyrək, lakin ciddi ağırlaşmalar arasında dəri yarası (xora), allergik reaksiya və dərin venada laxta yaranması sayıla bilər. Buna görə skleroterapiyadan əvvəl ayaqda vena çatışmazlığının olub-olmadığının qiymətləndirilməsi və lazım olarsa ultrasəslə müayinə edilməsi tövsiyə olunur.

Ayaqda lazer skleroterapiya üçün çox nazik olan damarlarda və ya iynə ilə müalicəsi çətin olan damarlarda seçim ola bilər. Ayaq damarlarında lazerin təsiri adətən üz damarlarına nisbətən daha məhduddur.

Kim müalicə etməlidir?

Kapilyar damarların müalicəsi tibbi prosedurdur. Üzdə lazer və IPL prosedurları üçün dəri xəstəliklərini və işıq müalicələrini bilən həkimin qiymətləndirməsi tövsiyə olunur. Ayaqda isə xüsusilə şişkinlik, ağrı, varikoz və ya dəri dəyişikliyi varsa, vena xəstəlikləri sahəsində təcrübəli həkimin qiymətləndirməsi lazımdır. Bu mövzuda “Tibbi estetik prosedurları kim edə bilər” yazısına nəzər sala bilərsiniz.

Ayaqda hansı əlamətlər damar qiymətləndirməsi tələb edir?

Ayaqdakı kapilyar damarlar çox vaxt zərərsizdir. Lakin aşağıdakı əlamətlər altdakı venalarda problem ola biləcəyini düşündürür və estetik müalicədən əvvəl damar qiymətləndirməsi tələb edir:

• Axşamlar artan ayaq və topuq şişkinliyi
• Ayaqda ağrı, ağırlıq hissi, qıc olma və ya qaşınma
• Nəzərə çarpan, qabarıq və qıvrım varikoz venalar
• Topuq ətrafında qəhvəyi rəng dəyişikliyi, dəridə bərkimə və ya ekzemaya bənzər dəyişikliklər
• Sağalmayan yara

Kompression corab və gündəlik tövsiyələr

Kompression (təzyiqli) corablar ayaq venalarındakı qanın ürəyə qayıtmasını dəstəkləyərək şişkinliyi və ağırlıq hissini azalda bilər. Mövcud kapilyar damarları aradan qaldırmır. Skleroterapiyadan sonra da müəyyən müddət istifadəsi tez-tez tövsiyə olunur.

Kompression corabın təzyiq səviyyəsi və ölçüsü vacibdir. Ayaq arteriyalarında qan dövranı pozuntusu olan insanlarda bu corablar zərərli ola bilər; buna görə hansı corabdan və nə qədər müddət istifadə ediləcəyinə həkiminizlə birlikdə qərar verin.

• Uzun müddət hərəkətsiz ayaq üstə qalmaqdan və ya oturmaqdan çəkinin; ara verib gəzin.
• Dincələrkən ayaqlarınızı ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırın.
• Müntəzəm gəzinti baldır əzələlərini işlədərək qan dövranını dəstəkləyir.
• Üzünüzü günəşdən qoruyun; günəş zədəsi üzdəki damarları daha qabarıq edə bilər.
• Üzünüzə həkim tövsiyəsi olmadan kortizonlu krem çəkməyin.