Botulinum toksindən sonra yan təsirlər: göz qapağının düşməsi, asimmetriya, baş ağrısı və nə etməli?

Botulinum toksindən sonra yan təsirlər niyə yaranır?

Botulinum toksin vurulduğu əzələnin yığılmasını müvəqqəti azaldan reseptli dərmandır. Yan təsirlərin böyük hissəsi iki səbəblə bağlıdır: iynənin özü (batma, kiçik qanaxma, şişkinlik) və dərmanın hədəf əzələdən kənarda qonşu əzələyə də təsir göstərməsi.

İkinci qrupdakı təsirlər, məsələn, göz qapağının düşməsi, dərmanın təsiri davam etdiyi müddətdə qala bilər. Yaxşı xəbər budur: botulinum toksinin təsiri daimi deyil. Sinir ucları zamanla yeni əlaqələr qurduqca arzuolunmaz təsir də yox olur. Prosedur barədə əsas məlumat üçün “Botulinum toksin (xalq arasında botoks)” yazımıza baxa bilərsiniz.

Hansı yan təsirlər normal sayılır?

Aşağıdakılar tez-tez rast gəlinir, adətən yüngüldür və öz-özünə keçir:

• İynə nöqtələrində qızartı, kiçik qabarıqlar və yüngül şişkinlik: çox vaxt bir neçə saat ərzində azalır.
• Həssaslıq və ya yüngül sızıltı: adətən qısa çəkir.
• Kiçik göyərmələr: adətən bir neçə gündən bir həftəyədək solur. Ətraflı məlumat üçün “Göyərmə və şişkinlik” yazımıza nəzər sala bilərsiniz.
• Yüngül baş ağrısı: xüsusilə alın və qaşarası prosedurlardan sonrakı ilk günlərdə ola bilər və əksər hallarda öz-özünə keçir.

Baş ağrısı üçün ağrıkəsici istifadə etmək istəyirsinizsə, hansı dərmanın sizə uyğun olduğunu həkiminizdən soruşun. Şiddətli, qəfil başlayan və ya getdikcə güclənən baş ağrısı isə gözlənilən mənzərə deyil; həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Göz qapağının düşməsi (ptoz) niyə yaranır, nə qədər davam edir?

Göz qapağının düşməsi dərmanın alın və ya qaşarası nahiyədən göz qapağını qaldıran əzələyə çatması nəticəsində yarana bilər. Adətən bir tərəfdə, prosedurdan sonrakı günlərdə hiss olunur; göz qapağı həmişəkindən aşağıda durur və göz daha kiçik görünə bilər.

Bu vəziyyət keçicidir, lakin bir neçə həftə davam edə bilər. Nə qədər çəkəcəyi təsirlənən əzələyə çatan dərmanın miqdarından və fərdi xüsusiyyətlərdən asılıdır. Göz qapağının düşməsini hiss etsəniz, proseduru aparan həkimə xəbər verin. Həkiminiz vəziyyəti qiymətləndirib, uyğun bilsə, qapağı müvəqqəti olaraq bir qədər qaldırmağa kömək edə biləcək reseptli göz damcısı tövsiyə edə bilər. Bu damcılardan öz başınıza istifadə etməyin.

Göz qapağının düşməsi ilə birlikdə ikiqat görmə, udma çətinliyi və ya danışıq pozğunluğu varsa, bu, yalnız yerli yan təsir olmaya bilər. Belə halda gözləmədən 112-yə zəng edin.

Qaşın düşməsi, qaşın həddindən artıq qalxması (Spok qaşı) və asimmetriya

Alın əzələsi qaşları yuxarı qaldırır. Bu əzələ həddindən artıq boşalarsa, qaşlar normadan aşağıda dura və göz üstündə ağırlıq hissi yarana bilər. Bu vəziyyət xüsusilə qaşları onsuz da aşağı olan və ya göz qapağı dərisi artıq olan insanlarda daha qabarıq ola bilər.

Əksi də ola bilər: alın əzələsinin orta hissəsi boşaldığı halda kənarları işləməyə davam edərsə, qaşın xarici ucu iti şəkildə yuxarı qalxır. Bu görünüş xalq arasında 'Spok qaşı' kimi tanınır. İki tərəf arasında yüngül fərqlər, yəni asimmetriya da ola bilər; çünki üzün iki yarısı və əzələlərin gücü onsuz da tam eyni deyil.

Qaşın həddindən artıq qalxması və ya asimmetriya çox vaxt tam təsir yerləşdikdən sonra, adətən təxminən iki həftə ətrafında qiymətləndirilir. Həkiminiz lazım bilsə, kiçik əlavə inyeksiya ilə balansı düzəltməyi təklif edə bilər. Qaşın düşməsində isə əlavə inyeksiya hər zaman uyğun olmaya bilər və çox vaxt təsirin zəifləməsi gözlənilir.

Təbəssümdə balanssızlıq və ağız ətrafında təsirlər

Ağız ətrafı, çənə və boyun kimi üzün aşağı nahiyələrinə aparılan prosedurlardan sonra gülümsəyərkən dodaqların iki tərəfi fərqli hərəkət edə, pipetlə içmək və ya bəzi səsləri çıxarmaq bir müddət çətinləşə bilər. Bu nahiyədəki əzələlər danışıq və yemək kimi funksiyalarda iştirak etdiyi üçün təsirlər daha çox diqqət çəkə bilər.

Bu təsirlər də keçicidir və dərmanın təsiri zəiflədikcə düzəlir. Həkiminiz vəziyyəti qiymətləndirir; bəzi hallarda qarşı tərəfə ediləcək kiçik inyeksiya ilə balans yaradıla bilər, bəzi hallarda isə gözləmək ən düzgün yanaşmadır.

Göz quruluğu və göz ətrafı yan təsirləri

Göz kənarındakı xətlər üçün aparılan prosedurlardan sonra nadir hallarda gözdə quruluq, sancı, yaşarma və ya göz qapağını tam bağlamaqda çətinlik ola bilər. Bu vəziyyət göz qapağı əzələsinin və ya göz yaşı ifrazının müvəqqəti təsirlənməsi ilə əlaqəli ola bilər.

Göz quruluğu və ya narahatlıq hiss etsəniz, həkiminizə xəbər verin; uyğun göz damcısı və ya gözü qoruyucu tədbirlər barədə sizə yol göstərə bilər. Gözdə ağrı, qızartı və ya görmədə dəyişiklik varsa, vaxt itirmədən qiymətləndirilməlisiniz.

Nadir, lakin ciddi: dərmanın uzaq nahiyələrə yayılması nə vaxt təcilidir?

ABŞ-ın Qida və Dərman Agentliyi (FDA) botulinum toksin məhsullarının təlimatına çərçivəli xəbərdarlıq əlavə edib: dərmanın təsiri inyeksiya nahiyəsindən uzaq əzələlərə yayıla bilər. Bu yayılma prosedurdan saatlar, hətta həftələr sonra yarana bilər. Bu mənzərə çox nadirdir; lakin yarandıqda həyat üçün təhlükəli ola bilər.

Təcili yardım şöbəsinə getdikdə botulinum toksin proseduru etdirdiyinizi, nə vaxt və harada etdirdiyinizi deyin. Belə ağır vəziyyətlər xəstəxanada müşahidə və dəstəkləyici müalicə tələb edə bilər; müalicəyə xəstəxana komandası qərar verir. Allergik reaksiya əlamətləri barədə “Estetik prosedurlarda allergik reaksiya” yazımıza da baxa bilərsiniz.

Yan təsirlər nə vaxt başlayır, nə vaxt keçir?

Yan təsirlərin vaxtı hansının iynə ilə, hansının dərmanın özü ilə bağlı olduğunu anlamağa kömək edir. Aşağıdakı çərçivə ümumidir; müddətlər insandan insana dəyişir.

• Prosedur günü: iynə yerində qızartı, kiçik qabarıqlar və yüngül şişkinlik ola bilər; çox vaxt bir neçə saat ərzində azalır.
• İlk günlər: kiçik göyərmələr qabarıqlaşa və yüngül baş ağrısı ola bilər. Göyərmələr adətən bir neçə gündən bir həftəyədək solur.
• Təsirin başladığı günlər: dərmanın təsiri bir neçə gün ərzində başlayır. Göz qapağının və ya qaşın düşməsi, asimmetriya və təbəssümdə balanssızlıq kimi əzələ mənşəli təsirlər adətən bu dövrdə hiss olunur.
• Təxminən iki həftə: tam təsir adətən yerləşmiş olur. Asimmetriya və ya qaşın həddindən artıq qalxması bu dövrdə daha düzgün qiymətləndirilir.
• Sonrakı həftələr və aylar: əzələ mənşəli arzuolunmaz təsirlər dərmanın təsiri zəiflədikcə düzəlir. Təsir əksər insanlarda təxminən 3–4 ay davam edir; arzuolunmaz təsirlər çox vaxt bundan daha əvvəl nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.

Həkiminiz nə edə bilər?

Yan təsir hiss etdiyinizdə həkiminiz əvvəlcə sizi müayinə edir; əlamətin dərmanla, iynə ilə, yoxsa başqa səbəblə bağlı olduğunu qiymətləndirir. Sonra vəziyyətdən asılı olaraq aşağıdakılardan birini və ya bir neçəsini tövsiyə edə bilər:

• Gözləmə və müşahidə: bir çox təsir dərmanın təsiri zəiflədikcə öz-özünə düzəlir.
• Balanslaşdırıcı inyeksiya: asimmetriyada və ya qaşın həddindən artıq qalxmasında, uyğun bilinərsə, kiçik əlavə inyeksiya.
• Dəstəkləyici müalicələr: göz qapağının düşməsində və ya göz quruluğunda uyğun göz damcıları yaxud qoruyucu tədbirlər.
• Yönləndirmə: göz, sinir sistemi və ya allergiya ilə bağlı əlamətlərdə müvafiq ixtisasa və ya təcili yardım şöbəsinə göndərmə.

Bu qərarlar fərdidir və müayinə tələb edir. Sizə uyğun yanaşmanı yalnız sizi qiymətləndirən həkim müəyyən edə bilər.

Normaldır, həkimə müraciət etməli, yoxsa təcilidir?

Əmin olmadığınız hər bir halda proseduru aparan həkimə zəng edin. Bu cədvəl ümumi məlumat üçündür; müayinəni əvəz etmir.

Evdə nə edə bilərsiniz, nə etməməlisiniz?

• Prosedurdan sonra həkiminizin verdiyi qulluq təlimatlarına əməl edin: nahiyəni ovuşdurmayın, masaj etməyin, sıxmayın.
• İlk saatlarda ağır idmandan çəkinin; həkiminizin tövsiyə etdiyi müddət ərzində nahiyəyə təzyiq edən əşyalardan və üzüüstə yatmaqdan çəkinin.
• Hiss etdiyiniz dəyişikliyi tarix və foto ilə qeyd edin; bu, həkiminizin qiymətləndirməsini asanlaşdırır.

Bunları etməyin:

• Göz qapağının və ya qaşın düşməsini düzəltmək üçün nahiyəyə masaj etməyin; bu, dərmanın yayılmasını artıra bilər.
• Reseptli göz damcısına, ağrıkəsiciyə və ya başqa dərmanlara öz başınıza başlamayın.
• Asimmetriyanı düzəltmək üçün başqa yerdə, qısa müddət ərzində əlavə inyeksiya etdirməyin.
• Sosial mediada tövsiyə olunan üsulları sınamayın.

Ümumi qulluq prinsipləri üçün “Tibbi estetik prosedurdan sonra qulluq” yazımız yol göstərə bilər.

Botulinum toksinin yan təsirlərinin qarşısını necə almaq olar?

Yan təsirləri heç vaxt tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil; prosedur risksiz deyil. Lakin aşağıdakı addımlar riski azaltmağa kömək edə bilər.

Riski azaltmaq üçün:

• Proseduru üz anatomiyasını və ağırlaşmaların idarə edilməsini bilən həkimə, lisenziyalı tibb müəssisəsində etdirin.
• Müayinədə qaşlarınızın vəziyyətini, göz qapağı ilə bağlı şikayətlərinizi və əvvəllər yaşadığınız yan təsirləri danışın.
• Əzələ və ya sinir-əzələ xəstəliklərinizi, udma və ya nəfəs problemi anamnezinizi və qəbul etdiyiniz bütün dərmanları deyin.
• İstifadə olunacaq məhsulun qeydiyyatdan keçmiş (lisenziyalı) olduğuna əmin olun; qutusunu və seriya nömrəsini görmək istəyin.
• Prosedurdan sonrakı qulluq təlimatlarına əməl edin və nəzarət görüşünü buraxmayın.
• Vacib tədbiriniz varsa, proseduru kifayət qədər əvvəlcədən planlaşdırın.

Saxta məhsul riski: niyə ayrıca təhlükədir?

Ev, gözəllik salonu kimi tibb müəssisəsi olmayan yerlərdə və internetdən əldə edilən məhsullarla aparılan prosedurlar ciddi risk daşıyır. ABŞ-da 2024-cü ildə tibb müəssisəsindən kənarda, lisenziyası olmayan şəxslərin apardığı və saxta olduğu güman edilən məhsullarla edilən prosedurlardan sonra göz qapağının düşməsi, udma çətinliyi, təngnəfəslik və əzələ zəifliyi ilə müşayiət olunan xəstəlik halları bildirilib; bəzi insanlar reanimasiya şöbəsində müalicə alıb.

Saxta və ya mənşəyi bilinməyən məhsullarda tərkib və miqdar bilinmir, mümkün problem zamanı nə ilə qarşılaşıldığını anlamaq olmur. Ətraflı məlumat üçün “Saxta məhsullar və qeyri-qanuni prosedurlar” yazımıza baxa bilərsiniz.

Məlumatın hüdudları barədə səmimi qeyd

Yan təsirlərin nə qədər tez-tez rast gəlindiyi və nə qədər davam etdiyi istifadə olunan məhsuldan, dozadan, prosedur nahiyəsindən və insandan asılı olaraq dəyişir. Dərc olunmuş tədqiqatlar fərqli göstəricilər bildirir; buna görə də bu yazıda dəqiq faizlər vermirik. Sizin üçün ən düzgün məlumat müayinəni aparan həkimin qiymətləndirməsidir.