Lazer və IPL-dən sonra yanıq və ləkə: tündləşmə, açılma və çapıq – qarşısını almaq və nə etməli

Lazer və IPL-dən sonra hansı əlamətlər normaldır?

Lazer və IPL cihazları işıq enerjisini dəridə istiliyə çevirərək işləyir. Buna görə də prosedurdan dərhal sonra qızartı, yüngül şişkinlik, istilik hissi və lazer epilyasiyasında tük diblərində kiçik qabarıqlar tez-tez görülür. Bu əlamətlər adətən bir neçə saatdan bir neçə günə qədər azalır.

Ləkə müalicəsində istifadə olunan bəzi işıq prosedurlarında hədəf ləkələrin bir neçə gün tündləşib nazik qabıq şəklində tökülməsi də gözlənilən hal ola bilər. Sizin prosedurunuzda hansı dəyişikliyin gözlənildiyini prosedurdan əvvəl həkiminizdən soruşmağınız sonradan normanı ayırmağınızı asanlaşdırır.

Lazer və IPL yanığı niyə yaranır?

İşığı dəridə melanin adlanan rəng maddəsi udur. Hədəf tük kökü və ya ləkə olsa da, ətrafdakı dəridə çox melanin varsa və ya verilən enerji həmin dəri üçün yüksəkdirsə, istilik hədəfdən kənara yayılaraq yanığa səbəb ola bilər. Uyğun olmayan cihaz seçimi, uyğun olmayan parametrlər, pasiyentin kifayət qədər qiymətləndirilməməsi və təcrübə çatışmazlığı elmi nəşrlərdə yanığın əsas səbəbləri sırasında göstərilir.

• Günəşdə qaralmış, bu yaxınlarda günəş görmüş və ya solyariyə girmiş dəri
• Tünd dəri (Fitzpatrick təsnifatında daha yüksək tiplər): dəridə daha çox melanin olduğu üçün istiliyi daha çox udur.
• Dəri tipinə uyğun olmayan dalğa uzunluğu və ya enerji parametri, eyni sahəyə təkrar-təkrar impuls, kifayət qədər olmayan soyutma
• İşığa həssaslıq yaradan bəzi dərmanlar və bitki mənşəli məhsullar (məsələn, bəzi antibiotiklər, bəzi sidikqovucu dərmanlar, dazıotu kimi bitki mənşəli məhsullar; tam siyahı üçün həkimə və ya əczaçıya müraciət edin)
• Bronzlaşdırıcı və ya avtobronzant losyonlar, nahiyədə permanent makiyaj və ya tatuaj
• Təcrübəsiz mütəxəssis və həkim nəzarətinin olmaması

Fitzpatrick təsnifatı dərini günəşdə nə qədər asan yandığına və nə qədər qaraldığına görə altı qrupa bölür. Tünd dərili olmaq prosedurun edilə bilməyəcəyi anlamına gəlmir; lakin dalğa uzunluğu və parametr seçimində daha çox təcrübə və diqqət tələb edir. Təfərrüatlar üçün “Lazer epilyasiyası” və “Fraksion lazer” yazılarımıza baxa bilərsiniz.

Lazer yanığını necə tanımaq olar?

Yanıq bəzən prosedur zamanı kəskin, gözləniləndən fərqli ağrı kimi hiss olunur; bəzən isə saatlar sonra aydın görünür. Dəridə boz-ağ rəng, su qabarcıqları, yaş görünən sahələr və sonrakı günlərdə qabıqlanma müşahidə oluna bilər. Cihaz başlığının izinə bənzəyən müntəzəm xətt və ya kvadrat şəkillər işığın dəriyə həddindən artıq enerji ilə verildiyini düşündürən tipik görünüşdür.

Yanıq ilə infeksiya və ya uçuğun alovlanması bəzən bir-birinə bənzəyə bilər. Buna görə qabarcıq, yara və ya qabıq gördükdə diaqnozu özünüz qoymağa çalışmayın; nahiyəni həkim görməlidir.

Lazerdən sonra ləkə (rəngin tündləşməsi) niyə yaranır, nə qədər davam edir?

İşıq prosedurlarından sonra ən çox bildirilən və uzun sürə bilən problemlərdən biri iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya, yəni dəridəki qıcıqlanma və ya yanıqla bağlı rəngin tündləşməsidir. Dəri sağalarkən artıq piqment istehsal edir və nahiyə ətrafından daha tünd görünür. Tünd dəridə və prosedurdan sonra günəş görən dəridə daha tez-tez rast gəlinir.

Bu cür ləkələr çox vaxt aylar ərzində yavaş-yavaş açılır; lakin müddət insandan insana dəyişir və bəzən bir ildən çox çəkə bilər. Günəş işığı prosesi nəzərəçarpacaq dərəcədə uzadır. Melazma kimi əvvəlcədən mövcud olan ləkələr də işıq prosedurlarından sonra tündləşə bilər; bu mövzuda “Dəridə ləkələr və melazma” yazımız yol göstərə bilər.

Rəngin açılması (hipopiqmentasiya) və çapıq qalırmı?

Daha seyrək hallarda dəri piqment hüceyrələrinin zədələnməsi nəticəsində ətrafından daha açıq rəngdə qala bilər. Bu vəziyyət hipopiqmentasiya adlanır. Onun bir hissəsi zamanla düzəlir; lakin tündləşmə ilə müqayisədə daha yavaş düzəlməyə meyillidir və bəzən uzun müddət qala bilər. Lazer epilyasiyasından sonra cihaz başlığı şəklində açıq rəngli sahələr tipik nümunədir.

Çapıq ən çox dərin yanıqlardan, infeksiyadan, qabıqların qoparılmasından və dərini soyan (ablativ) lazerlərdən sonra qalır. Erkən dövrdə həkim qiymətləndirməsi və düzgün yara qulluğu çapıq riskini azaltmağa kömək edə bilər. Çapığa meyli (keloid) olan insanların bunu prosedurdan əvvəl deməsi vacibdir.

Lazer epilyasiyasından sonra tüklərin artması (paradoksal tüklənmə) nədir?

Paradoksal tüklənmə lazer və ya IPL ilə tüklərin azaldıldığı nahiyədə və ya onun yaxınlığında tüklərin azalmaq əvəzinə artması və ya qalınlaşmasıdır. Seyrək rast gəlinir və əsasən üz və boyun nahiyəsində bildirilib. Səbəbi tam məlum deyil.

Bu, yanıq və ya ləkə deyil və təcili vəziyyət yaratmır; lakin fərq etdikdə həkiminizə bildirməlisiniz. Müalicə planının necə dəyişdiriləcəyinə həkiminiz qərar verir. Bu mövzuda tədqiqatların çoxu müşahidə xarakterli olduğu üçün sübutlar məhduddur.

Gözün zədələnməsi: qoruyucu eynək niyə vacibdir?

Lazer işığı gözə çatdıqda göz qapağına, gözün ön səthinə və ən ciddi şəkildə tor qişaya (retina) zərər verə bilər. Retinanın zədələnməsi geri dönməyən görmə itkisinə səbəb ola bilər. Dərc olunmuş halların əhəmiyyətli hissəsində göz qoruyucusundan ümumiyyətlə istifadə edilməyib və ya prosedur zamanı çıxarılıb.

• Prosedur boyu həm siz, həm də proseduru edən şəxs istifadə olunan cihazın dalğa uzunluğuna uyğun qoruyucu eynək taxmalıdır.
• Göz ətrafına və qaşa yaxın prosedurlarda əlavə qoruma lazım ola bilər; bu nahiyələrdə prosedur xüsusi təcrübə tələb edir.
• Eynək sürüşdükdə, narahatlıq verdikdə və ya işıq hiss etdikdə proseduru dayandırmasını deyin.
• Evdə istifadə olunan cihazlarda da gözü birbaşa işığa məruz qoymayın; güzgülərə və parlaq səthlərə diqqət edin.

Evdə istifadə olunan lazer və IPL cihazları daha təhlükəsizdirmi?

Evdə istifadə üçün satılan cihazlar adətən daha aşağı enerji ilə işləyir; bu, ciddi yanıq riskini azalda bilər, lakin aradan qaldırmır. İstifadə təlimatındakı dəri tipi və tük rəngi məhdudiyyətlərinə əməl edilməməsi, günəşdə qaralmış dəri və eyni sahəyə təkrar tətbiq yanıq və ləkə riskini artırır. Ev cihazları ilə bağlı göz zədələnməsi barədə məlumatlar az olsa da, bunun natamam bildirilmədən qaynaqlana biləcəyi qeyd edilir.

Ev cihazından sonra yanıq və ya ləkə yaranıbsa, istifadəni dayandırın və dərini həkimə göstərin. Naməlum mənbələrdən alınan, sənədi olmayan cihazlar üçün “Saxta məhsullar və qeyri-qanuni prosedurlar” yazımız fikir verə bilər.

Lazerdən sonra yanıq olarsa, evdə nə etməli?

1. Nahiyəni sərin (buz kimi soyuq olmayan) su ilə və ya təmiz, sərin və nəm parça ilə soyudun. Buzu birbaşa dəriyə qoymayın.
2. Nahiyəni ehtiyatla təmiz saxlayın; ovuşdurmayın və qaşımayın.
3. Nahiyənin şəklini çəkin və proseduru edən həkimə həmin gün zəng edin. Prosedurun tarixini, cihazın növünü (bilirsinizsə) və istifadə etdiyiniz dərmanları deyin.
4. Həkiminizlə əlaqə saxlaya bilmirsinizsə və yanıq geniş, dərin və ya çox ağrılıdırsa, təcili yardım şöbəsinə müraciət edin və lazer və ya IPL proseduru edildiyini bildirin.
5. Sağalma dövründə nahiyəni günəşdən qoruyun: kölgədən, geyimdən və papaqdan istifadə edin; dərinin bütövlüyü bərpa olunduqdan sonra həkiminizin tövsiyə etdiyi günəşdən qoruyucu kremi müntəzəm çəkin.

Nələri etməməlisiniz?

• Qabarcıqları partlatmayın, qabıqları qoparmayın; bu, infeksiya, ləkə və çapıq riskini artırır.
• Diş pastası, qatıq, kərə yağı, odekolon və ya bitki yağı kimi xalq üsullarını çəkməyin.
• Həkim tövsiyə etmədən kortizonlu, antibiotikli və ya ləkəni açan krem istifadə etməyin; reseptli dərmanlarla özünüzü müalicə etməyin.
• Nahiyə sağalmadan pilinq, turşulu məhsul, kisə, mumla epilyasiya və ya yeni lazer seansı etdirməyin.
• Günəşlənməyin və solyariyə girməyin.
• Öz-özünə keçəcəyini düşünərək günlərlə gözləməyin; erkən qiymətləndirmə nəticəyə təsir edə bilər.

Müalicə seçimləri hansılardır? Həkim nə edə bilər?

Həkim əvvəlcə problemin yanıq, infeksiya, uçuğun alovlanması və ya allergik reaksiya olub-olmadığını ayırd edir. Yanıqda adətən yara qulluğu, uyğun sarğılar və dəri sağalana qədər yaxından nəzarət planlaşdırılır. İnfeksiya və ya uçuq güman edilərsə, uyğun dərman müalicəsinə başlanıla bilər.

Ləkə yarandıqda əsas yanaşma ciddi günəşdən qorunmadır; həkim lazım olarsa ləkəni açan kremlər tövsiyə edə bilər və ləkənin öz-özünə açılması üçün vaxt verilə bilər. Çapıq və ya uzun sürən rəng dəyişikliyi yaranarsa, mütəxəssis həkim fərqli müalicə seçimlərini qiymətləndirə bilər. Problem düzələnə qədər eyni nahiyəyə yeni işıq proseduru adətən təxirə salınır. Ümumi proses üçün “Estetik prosedurdan sonra ağırlaşma yaranarsa nə etməli” yazımıza baxa bilərsiniz.

Riski azaltmaq üçün nə etmək olar?

• Prosedurdan əvvəlki və sonrakı həftələrdə günəşlənməyin, solyariyə girməyin, bronzlaşdırıcı losyon istifadə etməyin.
• İstifadə etdiyiniz bütün dərmanları, bitki mənşəli məhsulları, uçuq keçmişinizi və çapığa meylinizi prosedurdan əvvəl deyin.
• Dəri tipinizin qiymətləndirilməsini və lazım olarsa kiçik sahədə sınaq impulsu edilməsini istəyin.
• Proseduru kimin, hansı cihazla və hansı həkimin nəzarəti altında edəcəyini soruşun.
• Qoruyucu eynəyi prosedur boyu çıxarmayın.
• Prosedur zamanı gözləniləndən fərqli, kəskin ağrı hiss etsəniz, dərhal deyin.
• Klinika seçərkən “Tibbi estetikada klinika və həkim seçimi: 10 bəndlik təhlükəsizlik yoxlama siyahısı” yazımızdan istifadə edin.

Sübutların məhdudluğu: yanıq, ləkə və paradoksal tüklənmənin tezliyi cihaza, dəri tipinə, nahiyəyə və proseduru edən şəxsə görə çox dəyişir; tədqiqatların əhəmiyyətli hissəsi retrospektiv və kiçik miqyaslıdır. Buna görə sizə fərdi risk göstəricisi demək olmaz. Bu səhifə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və müayinəni əvəz etmir.