Tedavi ve süreç rehberi · Baş ağrısı ve migren
Migren atağı nasıl tedavi edilir?
Migren atağında ilaçsız önlemlerden ağrı kesicilere, triptanlardan gepant ve ditanlara uzanan basamaklar, ilacı erken alma ilkesi ve ilaç aşırı kullanımı riski.
Kısa cevap
Migren atağı tedavisinin amacı, ağrıyı ve ona eşlik eden bulantı, ışık ve sesten rahatsız olma gibi yakınmaları hızla gidermek, sizi günlük yaşamınıza döndürmektir.
Tedavi genellikle basamaklıdır: ilaçsız önlemler, basit ağrı kesiciler ve iltihap giderici ağrı kesiciler, bunlar yetmezse migrene özgü ilaçlar olan triptanlar, triptanlar uygun değilse ya da işe yaramazsa gepantlar ve ditanlar. Hangi ilaç seçilirse seçilsin, erken alındığında daha iyi çalışır. Atak ilaçlarını çok sık kullanmak ise baş ağrısını artırabilir.
Kimler için?
Bu rehber, hekim tarafından migren tanısı konmuş yetişkinler içindir. Hayatınızda ilk kez çok şiddetli bir baş ağrısı yaşıyorsanız ya da ağrınızın karakteri değiştiyse, önce hekime başvurmanız gerekir.
Bazı durumlarda ilaç seçimi farklıdır: kalp hastalığı, inme geçirmiş olmak ya da kontrol altında olmayan yüksek tansiyon; gebelik ve emzirme; 65 yaş üstü; çocuk ve ergenler. Bu gruplarda hangi ilacın uygun olduğuna hekiminizle birlikte karar verin.
Süreç nasıl işler?
Atak başladığında karanlık ve sessiz bir odada uzanmak, uyumak, alnınıza soğuk bir bez koymak ve yeterli sıvı almak rahatlatabilir.
İlaç basamakları kabaca şöyledir:
- Birinci basamak: Parasetamol, aspirin ya da ibuprofen, naproksen gibi steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ). Aspirin 16 yaşından küçüklere verilmez.
- Bulantı belirginse: Bulantı giderici bir ilaç eklenebilir. Kusma erken başlıyorsa burun spreyi, iğne ya da fitil gibi ağızdan alınmayan biçimler seçilebilir.
- İkinci basamak, triptanlar: Ağrı kesiciler doğru zamanda alındığı hâlde iki saat içinde ağrıyı geçirmiyorsa bir sonraki atakta triptana geçilir. Çok şiddetli ataklarda triptan baştan seçilebilir. Triptan bir NSAİİ ya da parasetamolle birlikte kullanılabilir. Bir triptan işe yaramazsa başka bir triptan denenebilir.
- Üçüncü basamak, gepantlar ve ditanlar: Gepantlar, migren ağrısında rol oynayan CGRP adlı maddenin reseptörünü engeller. Ditan grubundaki lasmiditan ise serotonin reseptörlerinin bir alt tipine etki eder. Bu ilaçlar triptanların işe yaramadığı, iyi tolere edilmediği ya da kalp-damar hastalığı nedeniyle kullanılamadığı kişilerde bir seçenektir.
Opioid içeren ağrı kesiciler ve ergot türevleri migren atağında önerilmez.
Zamanlama önemlidir. Aurasız migrende ilacı ağrı hâlâ hafifken, olabildiğince erken alın. Auralı migrende, yani ağrıdan önce görme ya da his belirtileri oluyorsa, ilacı baş ağrısı başlar başlamaz alın.
Sonrasında
Ağrı geçtikten sonra yeniden başlarsa, ilacın önerilen sınırlar içinde ikinci kez alınması ya da başka gruptan bir ilaca geçilmesi gerekebilir. Bu durum ataklarınızın çoğunda oluyorsa tedavinizi hekiminizle gözden geçirin.
Bir baş ağrısı günlüğü tutun: atağın tarihi, süresi, şiddeti ve aldığınız ilaçlar. Günlük, hangi ilacın işe yaradığını ve ayda kaç gün ilaç aldığınızı gösterir.
Atak ilaçlarını çok sık almak, ilaç aşırı kullanımı baş ağrısına yol açabilir. Uluslararası sınıflamaya göre triptanlar ayda 10 gün ya da daha fazla, basit ağrı kesiciler ayda 15 gün ya da daha fazla, üç aydan uzun süre alındığında bu risk ortaya çıkar. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği ağrı kesicileri haftada iki-üç günle ve ayda 10 günden azla, triptanları haftada iki günle ve ayda 8 günden azla sınırlamayı önerir.
Ayda iki ya da daha fazla atağınız, dört ya da daha fazla ağrılı gününüz varsa ya da ataklar tedaviye rağmen işinizi engelliyorsa, önleyici tedaviyi hekiminizle konuşun.
Türkiye’de
Sağlık Bakanlığı’nın 2020 tarihli Migren Klinik Protokolü, Türkiye’de her beş kadından ve her on erkekten birinin migrenden etkilendiğini belirtir. Protokol, atak tedavisinde basamaklı yaklaşımın yanında atağın şiddetine, eşlik eden hastalıklara ve önceki yanıtlara göre ilaç seçilen yaklaşımı da tarif eder; bulantı ya da kusmada bulantı giderici ilaç önerir.
Sık sorulan sorular
Ağrı kesiciyi hemen mi almalıyım, ağrının artmasını mı beklemeliyim?
Beklemeyin. Migren ilaçları ağrı hafifken alındığında daha iyi etki eder. Auralı migrende ilacı baş ağrısı başladığı anda alın.
Triptanlar herkes için uygun mu?
Hayır. İnme geçirmiş, kalp-damar hastalığı olan ya da tansiyonu kontrol altında olmayan kişilerde triptanlar genellikle önerilmez. Bu durumda hekiminiz başka bir grup önerebilir.
Ayda kaç gün atak ilacı alabilirim?
Kesin sınır ilaca göre değişir. Genel öneri, ağrı kesicileri ayda 10 günden az, triptanları ayda 8 günden az kullanmaktır. Daha sık ihtiyaç duyuyorsanız önleyici tedavi için hekiminize başvurun.
Gebelikte migren atağında ne yapabilirim?
Önce ilaçsız yöntemler denenir. İlaç gerekirse gebelikte en çok parasetamol önerilir; triptan ya da başka bir ilacın riskleri ve yararları hekiminizle konuşularak karar verilir. Gebelikte kendi kendinize ilaç başlamayın.
Kodein gibi opioid içeren ilaçlar migrende işe yarar mı?
Migren atağında opioidler önerilmez. Bağımlılık ve ilaç aşırı kullanımı baş ağrısı riski taşırlar ve daha iyi seçenekler vardır.
Kaynakların ülke bağlamı
Kaynağın ülkesi ayrıca belirtilir. Kılavuzlar, ilaçlara erişim ve geri ödeme ülkeye göre değişir. Türkiye’deki uygulama için güncel resmî bilgi ve hekiminiz esas alınır.